انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه
جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی انگلیسی به انگلیسی کلمات اختصاری فارسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

98 1089 100 1

التبیان

التبیان در دانشنامه اسلامی

التبیان
تفسیر تبیان از مهمترین تفاسیر شیعه و اولین تفسیر معتبر و کامل شیعی به زبان عربی از قرآن کریم است. این تفسیر در قرن پنجم هجری قمری تدوین شده است، آن را تفسیر کلامی، تفسیر بلاغی نیز می خوانند. این تفسیر، جامع انواع علوم و فنون متعلق به تفسیر قرآن همچون صرف و نحو و اشتقاق و معانی و بیان و حدیث و فقه و کلام و تاریخ است و شامل قرائت و قصص و اعتقادات دینی و ناسخ و منسوخ و وجوه ادبی و نقل روایات و احادیث از ائمه معصومین می باشد و مفسر آن، علاوه بر نقل روایات مأثور با تکیه بر عقل و توجه به علوم مختلف با ارزیابی آرای تفسیری گذشتگان و معاصران خود پرداخته است.
شیخ ابوجعفر محمد، فرزند حسن بن علی طوسی که به "شیخ طوسی" و "شیخ الطائفه" و "شیخ الامامیه" مشهور است. او از فقها و علمای بزرگ شیعه، محدث رجالی، مفسر، ادیب، متکلم و محقق است که در رمضان سال 385 هـ.ق در منطقه طوس (خراسان) بدنیا آمد. دوران او، حاکمیت «آل بویه» بر سرزمین ایران و حمایت از علما و دانشمندان و حوزه های علمیه بود.
شیخ در همان شهر مقدمات علوم را آموخت و به گفته "علامه حلی" جهت تکمیل علوم در سال 408ق یعنی در سن 23 سالگی عازم بغداد شد و از همین زمان بود که شخصیت شیخ در سایه ترقیات روزافزونش شناخته و مطرح شد. آن زمان، بغداد مرکز خلافت عباسیان و از نظر علمی در اوج اقتدار بود و دو گروه شیعه و اهل سنت در آن شهر مراکز معتبر و دانشمندان بزرگی داشتند.
از این رو، شیخ طوسی نزدیک به 40 سال در بغداد زندگی کرد و از محضر علمای بزرگی چون، شیخ مفید، سید مرتضی علم الهدی و غضائری و... بهره های فراوان برد و شاگرد آنها بود. این شخصیت ها هر کدام به نحوی در ساختار شخصیتی او موثر بودند ولی به دلیل شرایط زمانی که در آن موقع بر حوزه شیعه حاکم بود، شیخ طوسی سبک و شیوه جدیدی در پیش گرفت و توانست از این راه بر بسیاری از اختلافات و تشتت ها و تناقضات علمی و اجتماعی فائق آید.
این عالم بزرگ، اولین کسی است که نجف اشرف را مرکز علمی دینی قرار داد. او مهمترین حلقه ای است که متقدمان را به متاخران وصل کرد. بیشتر از سیصد دانشمند از مکتب شیخ به درجه عالیه اجتهاد نائل شدند. این عده از شاگردان شیخ، فقط از طایفه شیعه بودند و چنانچه بخواهیم بقیه شاگردان او از اهل تسنن و تشیع را در تمام فنون به شمار آوریم خواهیم دید که این مرد بزرگ، چقدر عظیم المنزله و موقعیت بی نظیری داشته است.
شیخ طوسی در بین دانشمندان شیعه، فردی پرکار و کثیرالتالیف است. نزدیک به 50 کتاب در فقه، اصول، تفسیر، کلام، ادعیه، رجال و تاریخ دارد که در علم تفسیر، این کتاب گرانقدر (تبیان) را نوشته که جامع علوم قرآن و در میان تفاسیر بی نظیر است. شیخ مدت 12 سال آخر عمرش را در نجف اشرف زندگی کرد و در 22 محرم سال 460 ق، در همانجا درگذشت که همان شب او را در منزلش غسل داده و به خاک سپردند.
شیخ طوسی در کتاب «فهرست» خود می گوید که کتابی بی نظیر از تفسیر قرآن دارد. او اشاره دارد به این که انگیزه اش برای نوشتن این تفسیر، این بود که هیچیک از علمای شیعه را ندیده بودم که کتابی در تفسیر تمام قرآن و مشتمل بر همه انواع علوم و معانی آن نوشته باشند. تنها بعضی از آنها به ذکر روایات موجود در کتب حدیث از صحابه یا ائمه پرداخته اند، بی آنکه شرحی برای آن بیان کنند یا در تفسیر مبهمات آن کوشش نمایند.
این کتاب یکی از بزرگترین و گرانقدرترین آثار فرهنگ اسلامی است و نخستین تفسیر جامع و فراگیر شیعی است که به بحث های مختلف علوم قرآنی و تفسیری می پردازد و از دایره نقل و تفسیر اثری خارج می شود؛ زیرا وی تفسیر روایی و مأثور را به تنهایی برای استنباط و فهم قرآن کافی نمی داند. او با تکیه بر عقل، اندیشه ها و یافته های تفسیر مأثور عالمان، اقوال و روایات گزارش شده را نقد و تحلیل می کند.
التبیان ممکن است عنوان برای کتاب های ذیل باشد: • التبیان (شیخ طوسی)، تفسیری از محمد بن حسن طوسی معروف به شیخ طوسی، فقیه و محدّث و متکلم نامور امامی قرن پنجم• التبیان فی آداب حملة القرآن ، تألیف محی الدین یحیی بن شرف النووی پیرامون آداب و شرائط حفظ و حمل قرآن• التبیان فی اعراب القرآن، تالیف ابوالبقاء، عبدالله بن حسین عکبری• التبیان فی تفسیر غریب القرآن، تالیف ابن هائم، تفسیری بر مفردات و کلمات غریب قرآن• التبیان فی علوم القرآن ، تالیف محمدعلی الصابونی
...
التِبیان فی تفسیرالقرآن، تفسیری از محمد بن حسن طوسی معروف به شیخ طوسی، فقیه و محدّث و متکلم نامور امامی قرن پنجم می باشد.
این کتاب اولین تفسیر کامل شیعی از قرآن کریم است که مفسر آن، علاوه بر نقل روایات مأثور، با تکیه بر عقل و توجه به علوم مختلف به ارزیابی آرای تفسیری گذشتگان و معاصران خود پرداخته است. شیخ طوسی خود در کتاب فهرست می گوید که کتابی بی نظیر در تفسیر قرآن دارد.
روش گذشتگان در تفسیر
پیش از این تفسیر، مفسران شیعه تنها به نقل روایات از صحابه یا ائمه علیهم السلام و نیز اشاره به برخی نکات لغوی و گاه نقل اسرائیلیات پرداخته اند.از میان مفسران اهل سنّت نیز تنها طبری (متوفی ۳۱۰) علاوه بر نقل اقوال، به نقد آن ها و انتخاب روایاتی که از نظر او اصحّ روایات بوده، پرداخته است.
روش تفسیر در التبیان
التبیان فی تفسیر القرآن، تفسیر کل قرآن بترتیب سوره های آن است و در ده جلد تدوین شده است.مفسر در آغاز هر سوره، به نام های آن و وجه تسمیه آنها، مکی یا مدنی بودن سوره، و وجود آیه ناسخ و منسوخ در آن اشاره کرده، سپس به بررسی اختلاف قرائات، معنای لغوی واژگان، اشتقاق، صرف ، نحو و گاه نکات بلاغی آیات پرداخته و سرانجام، معنای کلی آیات را شرح و تفسیر کرده است.
تفاوت التبیان با تفسیر مجمع البیان
...
التبیان همانطور که گذشت به چند نام دیگر شناخته شده است، از آن جمله اند:« إعراب القرآن»،« املاء ما منّ به الرحمن فی وجوه القراءات و اعراب القرآن»،« اعراب القرآن و القرائات» و« البیان فی اعراب القرآن». کتابی است در نحو قرآن و علم قرائت و اختلاف قرائت، از کتابهای مشابه، کاملتر و وسیعتر است. این کتاب به زبان عربی شامل اعراب کل قرآن در یک جلد می باشد.
ابو البقاء در مقدمه کتاب انگیزه خود را در تألیف و فراهم آوردن کتابی با حجم اندک و بار علمی فراوان یاد می کند، به همین جهت از ذکر اعراب ظواهر خودداری می کند و همچون اعراب الحدیث کمتر درگیر اختلاف آراء نحویان و بحث و استدلال در صحت و سقم آنها می گردد. مؤلف در این کتاب بر آراء سیبویه تأکید خاصی دارد و در موارد مختلف به ذکر نظریات کسانی چون ابو علی فارسی، ابن جنی، مبرد و خلیل می پردازد. ابو البقاء هنگام ذکر وجوه مختلف قرائات، علاوه بر قرائت مشهور، به شواذ نیز توجه دارد.
روش کلی وی به این ترتیب است که بعد از بیان صرف کلمات به اعراب آنها و فراز آیات با ذکر اقوال کوفیون و بصریون و افراد این دو ملک و بیان وجوه مختلف آن و سپس به قرائت می پردازد، که علاوه بر قرائت مشهور با تعبیر« جید» به قرائت شاذ نیز می پردازد، برخی مطالب را با شکل« فان قیل، قیل» مطرح می کند. در برخی موارد مباحثی را به شکل موضوع واحد تحت عنوان فصل در می آورد و بحث مفصلی راجع به آن بیان می دارد مانند« فصل فی هاء الضمیر» که به سبب تکرار زیاد در قرآن بحث مفصلی راجع به آن دارد. صفحه 13.
در بحث صرفی، سعی دارد الفاظ را به اصل آنها ارجاع داده، علل آن را بیان دارد. در برخی موارد، جهت تثبیت قاعده یا مسئله ای لغوی به استشهاد به شواهد شعری، روی می آورد.
تحقیق این اثر توسط« بیت الافکار الدولیة» انجام گرفته است. محقق پس از تنظیم متن کتاب به تصحیح آن پرداخته، نص کتاب را بر صفحات مصحف به ترتبیب تفسیر توزیع کرده است. آیات ابتدای هر بحث را بدلیل وجود مصحف در وسط صفحه، حذف نموده است.
این اثر بارها در لبنان، ایران، مصر و هند تجدید چاپ شده است که از جمله می توان به چاپهای تهران 1276 ق، 1860 م، قاهره 1961 به کوشش ابراهیم عطوه عوض و نیز قاهره 1377 ق به کوشش مصطفی سقا اشاره کرد. چاپ دوم برخی در سال 1389 ق و 1969 م انجام گرفته است.
نسخه حاضر با اعتماد و توجه به چاپ علی محمد البجاوی( که در دو مجلد عرضه شده است.) در یک جلد تنظیم گردیده است. مقدمه محقق با اختصار درباره روش کتاب و جایگاه آن و چگونگی تصحیح، سخن رانده است، تاریخ مقدمه جمادی الاولی 1419 ق، 1998 م می باشد. محقق محترم پس از مقدمه به شرح حال مختصری از مؤلف و کتب او اشاره دارد.
این نسخه از طرف« بیت الافکار الدولیة» مشترک دو کشور اردن و عربستان سعودی در قطع وزیری چاپ و عرضه گردیده است. از تاریخ مقدمه، می توان حدس زد که چاپ آن در سال 1419 ق، 1998 م می باشد. از آنجایی که ناشر، سعی داشته دو مجلد نسخه اصلی را تبدیل به یک جلد نماید ناچار شده متن کتاب را با خطی ریز در سه ستون ارائه دهد. فرازهای آیات و کلمات آن، در ابتدای هر آیه با رقم آن در مصحف مشخص شده است. در هر صفحه کتاب یک تا پنج صفحه مصحف، چاپ شده است. بدین جهت کل کتاب در 396 صفحه عرضه گردیده است. در پایان نیز فهرست محتویات کتاب بر اساس سوره ها ارائه شده است.
کتاب« التبیان فی تفسیر غریب القرآن» در یک جلد به زبان عربی، تفسیری بر مفردات و کلمات غریب قرآن می باشد. التبیان را می توان حاشیه ای بر کتاب« غریب القرآن» سجستانی، محسوب داشت. ابن هائم کتاب سجستانی را مبنای کار خود قرار داده است. سجستانی در ترتیب الفاظ به شکل خارجی کلمه نظر داشته است و ریشه و اصل آن را در ترتیب، دخالت نداده است. بنابر این کلماتی مانند« تدهن» در حرف« ت» و« یدهنون» در حرف« ی» قرار می گیرند و حال آنکه باید هر دو در« دهن»، یعنی حرف« د» قرار گیرند. این اشکال و نواقص دیگر، ابن هائم را بر آن داشت تا جهت تکمیل و تنظیم کتاب سجستانی همت گمارد، وی با جمع متفرقات غریب قرآن( مانند مثال بالا) در یک فصل و اضافه نمودن موارد به جا مانده، در واقع اثر جدیدی ارائه داده است.
التبیان ابن هائم نه بر اساس ترتیب حروف هجایی( آخر کلمه یا اول کلمه) همانند ابو بکر رازی در مختار صحاح و سجستانی، بلکه به ترتیب آیات قرآن، نظم یافته است، همانند مجاز القرآن ابو عبیده و غریب القرآن ابن قتیبة. با این وصف در برخی موارد، الفاظ را در جای خود تفسیر نکرده است مانند کلمه« العرش» در آیه 10 سوره یوسف.
از آنجا که مبنای ابن هائم کتاب سجستانی بوده است، ناچار از نقل عبارات وی می باشد، وی در نقل آنها تغییراتی از قبیل، اضافه نمودن، کم کردن، مقدم و مؤخر داشتن و تصرف در عبارت دارد. البته تغییری که به معنی خللی وارد نمی آورد مانند لفظ« استوقد» در آیه 17 سوره بقره.
در برخی موارد نیز بخشی از متن تفسیری سجستانی را حذف می نماید و متعرض آن نمی گردد، مانند لفظ« صفراء فاقع لونها» در سوره بقره آیه 69.
نکته قابل توجه اینکه، ابن هائم در برخی موارد از موضوع کتاب( تفسیر الفاظ غریب قرآن) خارج شده و به معنای تفسیری می پردازد.
ابن هائم بعد از مقدمه ای کوتاه که در آن دلیل انتخاب« غریب القرآن» سجستانی و روش کار خود را توضیح می دهد، با تفسیر سوره حمد آغاز کرده است، کلمه به کلمه الفاظ غریب قرآن را با شماره مسلسل مختص هر سوره و رقم آیه مورد نظر، ثبت کرده، تفسیر می نماید.
ابن هائم در تاریخ 24 شوال 808 هجری در مسجد الاقصی، التبیان را به اتمام رسانده است.
وی به تناسب مباحث الفاظ قرآن به کتب زیادی مراجعه کرده است، عناوین آنها عبارتند از: 1- فقه 2- لغت 3- تاریخ 4- نحو 5- صرف 6- بلاغت 7- فلسفه 8- منطق 9- کلام 10- تفسیر.
التبیان فی آداب حملة القرآن توسط محی الدین یحیی بن شرف النووی پیرامون آداب و شرائط حفظ و حمل قرآن نوشته شده است.
مؤلف که از دانشمندان علوم قرآنی قرن هفتم هجری و دارای تالیفات متعددی در علم تجوید و قرائت قرآن می باشد در این کتاب آداب قرائت قرآن را بررسی نموده است وی در ابتدا روایاتی در فضیلت تلاوت قرآن ذکر نموده و در ادامه با استفاده از روایاتی از پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم و سیره صحابه ، این نکته را متذکر می شوند که اهل قرآن و حاملان و حافظان آن، دارای ارزش و اعتبار خاصی می باشند لذا باید در جامعه آنها را تکریم نمود و بر دیگران برتری داد تا بدینوسیله مردم به سوی قرآن روی آورند و از آنجا که قرائت قرآن و یادگیری آن آداب و شرائط خاصی دارد در باب ششم کتاب، شرائط و آداب آن را مورد بررسی قرار داده است از جمله آداب ظاهری مثل وضو داشتن، خوش بو بودن دهان و... و آداب باطنی مثل، اخلاص و... را متذکر شده است که رعایت کردن آنها می تواند در تعلیم و تعلم اثر بسیار زیادی داشته باشد. با توجه به ویژگیهای کتاب و مطالب مورد بحث در آن خصوصا باب ششم، کتاب می تواند منبع مناسبی در آداب تعلیم و تعلم آموزش قرائت قرآن قرار گیرد
این کتاب مختصر تفسیر التبیان شیخ طوسی است که توسط ابن ادریس حلّی نگاشته شده است.
نام کامل کتاب «المنتخب من تفسیر القرآن و النکت المستخرجة من کتاب التبیان» از آن به عنوان «مختصر التبیان» یا«منتخب التبیان» یاد می شود.
بعضی برآنند که ابن ادریس دو اثر قرآنی داشته است. 1- مختصر التبیان(تفسیر مورد بحث) 2- تعلیقیه و حواشی بر تفسیر تبیان، که اکنون در دست نمی باشد.
تحقیق این اثر توسط فاضل محترم سید مهدی رجائی با اشراف آقای سید محمود مرعشی مسئول کتابخانه آیت اللّه نجفی مرعشی، انجام یافته و در 15 محرم 1409 ق به پایان رسیده است.
محور تحقیق سه نسخه ذیل بوده است:
1- نسخه ناقص از اول تا آخر کتب، نوشته شده به سال 640 ق، موجود در خزانه کتابخانه آستان قدس رضوی به شماره 8586 به رمز«ق»
2- نسخه کامل موجود در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی به رمز«م» و شماره 4584.
3- نسخه کامل موجود در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی به شماره 5016 و رمز«ن» نوشته شده توسط کرم الله بن عطاء الله موسوی جزایری.
المنتخب من تفسیر القرآن و النکت المستخرجة من کتاب التبیان تألیف محمد بن احمد بن ادریس حلی از علمای قرن ششم می باشد که از آن به عنوان «مختصر التبیان» یا «منتخب التبیان» نیز یاد می شود.
بعضی برآنند که ابن ادریس دو اثر قرآنی داشته است: 1-مختصر التبیان (تفسیر مورد بحث) و 2-تعلیقه و حواشی بر تفسیر تبیان، که اکنون در دست نمی باشد.
عظمت فکری و شخصیت ممتاز علمی و نبوغ اجتماعی شیخ طوسی آنچنان گسترده و متقن بوده که تا مدتها فقهای زمان خوشه چین خرمن فضل و فقه او و دنباله رو روش خاص او بوده اند. در زمینه تفسیر و علوم قرآنی نیز نفوذ عمیق و اعتبار بالایی داشته است، به حدّی که متأخرین از او، دست نوشت او را سرمایه تلاش فکری خود قرار داده و از اعتبار علمی و وجاهت مقبول و منطقی او بهره ها برده اند.
چندین اثر تفسیری پیرامون تفسیر التبیان بوجود آمده است که تلخیص یا تعلیق بر تبیان بوده اند که مختصر التبیان ابن ادریس حلی از آن جمله است.
مختصر التبیان در دو جلد به زبان عربی است و همه آیات قرآنی را نمی پوشاند؛ به عنوان مثال نخستین آیه مورد بحث در آن آیه 136 سوره بقره می باشد. ابن ادریس توجه ویژه ای به تفسیر تبیان داشته و نگارش این گزیده (که به نوعی می توان آن را تجلیل از شیخ طوسی و پایگاه تفسیری وی به شمار آورد) از این جهت که ابن ادریس نخستین منتقد آراء فقهی و اصولی شیخ بوده، توجه برخی محققان از جمله مرحوم شیخ آقا بزرگ طهرانی را برانگیخته است.
مختصر التبیان گزیده ای از هر سوره می باشد که ابن ادریس در سال 582ق از آن نگارش آن فارغ شده است. جلد اول آن تا بخشی از سوره هود و جلد دوم از بقیّه سوره هود تا آخر سوره زلزال می باشد.
مختصر التبیان (الـمـنـتـخـب مـن تـفـسیر القرآن و النکت المستخرجة من کتاب التبیان)، اثر شیخ ابو عبداللّه فـخرالدین محمد (۵۴۳ - ۵۹۸ ق) فرزند منصور بن احمد عجلی حلی معروف به ابن ادریس، از علمای شیعه و طرق اجازات امامیه می باشد.
تفسیر ابن ادریس در واقع تلخیصی از تفسیر التبیان شیخ طوسی (م ۴۶۰ ق) جد مادری او می باشد.ابـن ادریس هنگامی که به تفسیر التبیان برخورد کرد به عظمت کار شیخ طوسی واقف گردید و این اثر مورد اعجاب و تقدیر او قرار گرفت و مبادرت به تلخیص آن نمود.فراغت از تالیف این تفسیر در ۵۸۲ ق می باشد. ابن ادریس تعلیقاتی هم بر تفسیر التبیان دارد که غیر از این تفسیر است. ابن ادریس نکات و طرایفی را از تفسیر التبیان شیخ طوسی انتخاب و استخراج و جمع نموده است بدون اینکه تغییری در الفاظ و تصرف در عبارات آنها بدهد. نـسخه های متعدد خطی از این تفسیر موجود است از جمله در کتابخانه آستان قدس رضوی (به شـماره ۸۵۸۶) مورخ ۶۴۰ ق یعنی ۴۳ سال پس از تالیف و در کتابخانه شیخ محمد صالح برغانی مورخ ۶۵۰ ق در کربلا و دو نسخه در کتابخانه مرعشی قم (شماره ۴۵۸۴) مورخ ۱۰۹۲ ق. ایـن تفسیر از روی کهن ترین نسخه آن در ۱۴۰۹ ق با تحقیق سید مهدی رجائی از طرف کتابخانه مرعشی قم طبع و منتشر گردیده است.تفسیر دیگری بنام التعلیقات علی تفسیر التبیان از محمد بن ادریس در دست است در یک جلد به زبان عربی شامل مجموعه ای از تعلیقات و حواشی و ایرادات ابن ادریس بر تفسیر التبیان شیخ طوسی. این تفسیر با تفسیر مختصر البیان فرق دارد. نسخه کهن از این تفسیر در کتابخانه موقوفه شیخ محمد صالح برغانی در کربلا موجود است.


التبیان را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Twitter LinkedIn

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• معنی التبیان   • مفهوم التبیان   • تعریف التبیان   • معرفی التبیان   • التبیان چیست   • التبیان یعنی چی   • التبیان یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی التبیان
کلمه : التبیان
اشتباه تایپی : hgjfdhk
عکس التبیان : در گوگل


آیا معنی التبیان مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 98% )