انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه
جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی انگلیسی به انگلیسی کلمات اختصاری فارسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

95 1039 100 1

تخییر

/taxyir/

معنی تخییر در لغت نامه دهخدا

تخییر. [ ت َخ ْ ] (ع مص ) برگزین کردن. (تاج المصادر بیهقی ). برگزیدن. (دهار). تفضیل دادن کسی را بر غیر وی. (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد)(از المنجد). اختیار کردن. (آنندراج ). || مخیر کردن. (زوزنی ). اختیار دادن کسی را. (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد) (از المنجد).

معنی تخییر به فارسی

تخییر
برگزین کردن برگزیدن تفضیل دادن کسی را بر غیر وی اختیار کردن یا مخیر کردن اختیار دادن کسی را .

معنی تخییر در فرهنگ معین

تخییر
(تَ) [ ع . ] (مص م .) ۱ - برتری دادن . ۲ - حق انتخاب دادن .

معنی تخییر در فرهنگ فارسی عمید

تخییر
۱. تفضیل دادن.
۲. اختیار دادن در برگزیدن.

تخییر در دانشنامه اسلامی

تخییر
تخییر به معنای اعطای حق انتخاب نسبت به دو یا چند چیز است.از این عنوان در اصول فقه و نیز بسیاری از ابواب فقه نظیر طهارت، صلاة، زکات، خمس، صوم، حج، جهاد و غیره سخن رفته است که در این مقاله از هر دو بعد اصولی و فقهی به اهمّ مباحث تخییر اشاره می کنیم. ـــ تخییر به آزادی انتخاب یکی از دو یا چند گزینه است.
تخییر در لغت به معنای واگذار کردن اختیار، دادن حق انتخاب به دیگری و ترجیح دادن چیزی بر چیز دیگر است. این واژه به معنای لغوی خود در برخی ابواب علم اصول به کار می رود، از جمله در مباحث تعارض ادلّه ، تزاحم و واجب تخییری .در منابع فقهی اهل سنّت اصولاً کاربرد آن از مفهوم لغوی خارج نشده است.
تعریف تخییر
ـــ تخییر عبارت است از واگذاری حقّ گزینش به انسان، نسبت به یکی از فعل و ترک یا یکی از دو فعل و یا یکی از چند متعلّق فعل از ناحیه شارع یا عقل و یا غیر آن دو. ـــ تخییر، به معنای آزادی انسان در انتخاب یکی از دو یا چند گزینه می باشد؛ به این معنا که هر کدام را خواست، انتخاب نموده و طبق آن عمل می کند. به این ترتیب، دامنه تخییر اعم از «اصل تخییر» می باشد که فقط در «دوران بین محذورین» جاری است.
تعریف تخییر در علم اصول
در اصطلاح اصولیان متأخر امامی ، اصل تخییر که یکی از اصول عملیه چهارگانه به شمار می رود، عبارت است از حکم عقل به اختیار داشتن مکلف میان انجام دادن کاری و ترک آن یا انجام دادن یکی از دو کار در مواردی که احتیاط امکان ندارد.
ورود تخییر در سه مبحث علم اصول
...
واژه تخییر ممکن است در معانی ذیل به کار رفته باشد: • تخییر (فقه): از اصطلاحات به کار رفته در فقه، به معنای تخییر مکلف در دوران امر بین ارتکاب یکی از دو محذورین• تخییر (اصول فقه): از اصطلاحات به کار رفته در اصول فقه، در ارتباط با موارد تعارض ادلّه یا موارد دوران نوع تکلیف بین دو محذور (وجوب و حرمت) و یا تزاحم دو حکم در مقام امتثال
...
تخییر، به معنای آزادی انسان در انتخاب یکی از دو یا چند گزینه می باشد؛ به این معنا که هر کدام را خواست، انتخاب نموده و طبق آن عمل می کند. از این عنوان در اصول فقه و نیز بسیاری از ابواب فقه نظیر طهارت، صلاة، زکات، خمس، صوم، حج، جهاد و غیره سخن رفته است که در این مقاله از بعد اصولی به اهمّ مباحث تخییر اشاره می کنیم.تخییر اصولی یا در ارتباط با موارد تعارض ادلّه است یا موارد دوران نوع تکلیف بین دو محذور (وجوب و حرمت) و یا تزاحم دو حکم در مقام امتثال؛ از سوی دیگر، تخییر یا شرعی است یا عقلی.
تخییر در لغت به معنای واگذار کردن اختیار، دادن حق انتخاب به دیگری و ترجیح دادن چیزی بر چیز دیگر است.
اسماعیل بن حماد جوهری، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، ذیل «خیر».    
تخییر عبارت است از واگذاری حقّ گزینش به انسان، نسبت به یکی از فعل و ترک یا یکی از دو فعل و یا یکی از چند متعلّق فعل از ناحیه شارع یا عقل و یا غیر آن دو. تخییر، به معنای آزادی انسان در انتخاب یکی از دو یا چند گزینه می باشد؛ به این معنا که هر کدام را خواست، انتخاب نموده و طبق آن عمل می کند. به این ترتیب، دامنه تخییر اعم از «اصل تخییر» می باشد که فقط در «دوران بین محذورین» جاری است.
تخییر در علم اصول
در اصطلاح اصولیان متأخر امامی، اصل تخییر که یکی از اصول عملیه چهارگانه به شمار می رود، عبارت است از حکم عقل به اختیار داشتن مکلف میان انجام دادن کاری و ترک آن یا انجام دادن یکی از دو کار در مواردی که احتیاط امکان ندارد.
مشکینی، علی، اصطلاحات الاصول، ج۱، ص۵۰، قم ۱۳۶۷ ش.    
...
در جایی که اصل تکلیف محرز بوده و امر بین ارتکاب یکی از دو محذور دائر باشد، به گونه ای که احتیاط نیز مقدور نباشد، اصل تخییر، مکلف را در ارتکاب هر یک از دو محذور، مخیر می نماید. تخییر در ابواب فقهی، یا به لحاظ تطبیق کلی تخییر اصولی بر افراد می باشد و یا به لحاظ ادلّه خاص در موارد خاص، که موضوع بحث ما در این مقاله است.
حکم عقل به مخیّر بودن مکلف میان فعل و ترک یا میان دو فعل در صورت عدم امکان احتیاط است. به بیان کامل تر؛ اصل تخییر، یکی از اصول عملی است که وظیفه عملی مکلف را هنگام شک در «مکلفٌ به» و مقدور نبودن احتیاط، تعیین کرده و به تخییر حکم می کند؛ بنابراین، در جایی که اصل تکلیف محرز بوده و امر بین ارتکاب یکی از دو محذور دائر باشد، به گونه ای که احتیاط نیز مقدور نباشد، اصل تخییر، مکلف را در ارتکاب هر یک از دو محذور، مخیر می نماید.
اصول الفقه، مظفر، محمد رضا، ج۲، ص۲۴۲.    
مجرای اصل تخییر، یا یک عمل مردّدِ میان وجوب و حرمت است (که از آن به دوران امر بین محذورین (وجوب و حرمت) تعبیر می شود) مانند نماز جمعه که حکم آن مردّد میان وجوب و حرمت باشد، و یا دو عمل، مانند دو فعلی که به اجمال می دانیم یکی واجب و دیگری حرام است، امّا اینکه کدام واجب و کدام حرام است، مشخص نیست، همچون نماز ظهر روز جمعه و نماز جمعه، بنابر قول به اینکه اگر یکی واجب باشد، دیگری حرام است.
اقسام شبهه
شبهه در هر دو مورد یا حکمی است مانند مثال یاد شده و یا موضوعی مانند آنکه فردی می داند چیزی را نذر کرده است، لیکن شک دارد فعل آن را نذر کرده یا ترک آن را، یا کسی که بین دو فعل (برای مثال، یکی سفر و دیگری اطعام زید) تردید دارد، یعنی مکلّف می داند که مولا از دو فعل یاد شده، به یکی امر و از دیگری نهی کرده است، لیکن فراموش کرده است که به کدام امر و از کدام نهی کرده است.
اصطلاحات الاصول، مشکینی، علی، ص۵۰ ۵۱.    
...
تخییر ابتدایی به معنی تخییر قبل از گزینش و مقابل تخییر استمراری است. با اختیار یک طرف در مقام عمل، تخییر، زوال پیدا کرده و همان طرف گزینش شده تعیّن می یابد. از این عنوان در اصول فقه مباحث دوران نوع تکلیف بین وجوب و حرمت، تعارض دو دلیل و عدم امکان جمع بین آنها سخن گفته شده و در ابواب مختلف فقه نیز نظیر اجتهاد و تقلید، صلات و تجارت از آن سخن به میان آمده است.
تخییر ابتدایی به معنی مخیّر بودن مکلّف در انتخاب یکی از اطراف تخییر قبل از هرگونه گزینش و مقابل تخییر استمراری است. با اختیار یک طرف در مقام عمل، تخییر، زوال پیدا کرده و همان طرف گزینش شده تعیّن می یابد. از این عنوان در اصول فقه و نیز ابواب مختلف فقه نظیر اجتهاد و تقلید، صلات و تجارت سخن گفته شده است.

مباحث کاربردی تخییر ابتدایی
← کاربرد در اصول فقه
 ۱. ↑ مصباح الفقیه جلد۴ صفحه۲۷۰ و۲۷۱۲. ↑ الإجتهاد و التقلید صفحه۱۵۱ تا۱۵۵    
...
ـــ تخییر استمراری مقابل تخییر ابتدایی و به معنی تخییر، حتّی پس از گزینش است. از این عنوان در اصول فقه و نیز ابواب مختلف فقه نظیر اجتهاد و تقلید و صلات سخن رفته است. ـــ تخییر استمراری به مختار بودن مکلف به صورت مستمر در عمل بر طبق یکی از دو یا چند دلیل متعارض اطلاق می شود.
ـــ تخییر استمراری، مقابل تخییر ابتدایی عبارت است از ثبوت و استمرار حقّ انتخاب یک طرف برای مکلّف در هربار و عدم تعیّن آن با یک بار گزینش. بنابراین با گزینش یک طرف و شروع در عمل، عدول از آن و گزینش طرف دیگر، صحیح و جایز خواهد بود. از این عنوان در اصول فقه و نیز ابواب مختلف فقه نظیر اجتهاد و تقلید و صلات سخن رفته است. ـــ تخییر استمراری، مقابل تخییر بدوی و تخییر انحلالی بوده و عبارت است از اختیار مکلف در انتخاب یکی از دو یا چند امر به طور مستمر؛ یعنی در هر واقعه ای که برای مکلف رخ می دهد آزاد است هر طرف را انتخاب کند و به آن ملتزم گردد؛ برای مثال، در جایی که شک دارد دفن میت کافر واجب است یا حرام ، می تواند در یک واقعه، جنازه کافری را دفن کند و در واقعه ای دیگر، جنازه کافر دیگری را دفن نکند، یا اگر اخبار متعارضی وارد شده که مضمون بعضی وجوب نماز جمعه در عصر غیبت و مضمون برخی حرمت آن باشد، مکلف می تواند یک هفته آن را اقامه کند و هفته دیگر، آن را ترک نموده و نماز ظهر بخواند.
بررسی
بحث اصولیون در استمراری یا بدوی بودن تخییر، مربوط به تخییر در مسئله اصولی است، اما در مسئله فرعی فقهی مانند: خصال کفاره ، شکی نیست که تخییر ، استمراری است؛ یعنی کسی که روزه واجب خود را از روی عمد افطار نموده است، در مرتبه اول می تواند یک بنده آزاد کند، در بار دوم می تواند شصت روز روزه بگیرد و در بار سوم می تواند شصت فقیر را اطعام کند.
مباحث کاربردی تخییر استمراری
← کار برد در اصول فقه
...
آیه تخییر به آیه ۲۸ و ۲۹ سوره احزاب اطلاق می شود.
← آزادی همسران پیامبر برای طلاق
 ۱. ↑ احزاب/سوره۳۳، آیه۲۸.    
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۱، ص۱۸۵.    
...
آیه تخییر، آیه ۲۸ و ۲۹ سوره احزاب است با موضوع اختیار داشتن همسران پیامبر(ص) بین طلاق یا زندگی با وی.
این آیه، به دنبال مشاجره اهانت آمیز برخی از همسران پیامبر با او، بر سر درخواست های مادی که داشتند، نازل شد و پیامبر اسلام(ص) به دستور خداوند، زنانش را بین ماندن در کنار خود و زندگی ساده، یا طلاق و بهره مند شدن از مال فراوان اختیار داد. آیه تخییر منشأ اختلاف فقهی بین شیعه و اهل سنت درباره چگونگی وقوع طلاق شده است.
بعد از پیروزی مسلمانان در غزوه خیبر، گنجینه آل ابی‎الحقیق به شخص پیامبر اسلام رسید مطابق با برخی شأن نزولها، پیامبر محتوای آن گنجینه را به دستور خدا بین مسلمانان تقسیم کرد، اما همسران پیامبر اسلام(ص)، آن را از او مطالبه نمودند و چون پیامبر از اقدام خود آنها را مطلع کرد، به او گفتند آیا گمان می کنی که اگر ما را طلاق بدهی هم کفوی از قوم ما پیدا نمی شود که با ما ازدواج کند؟ به دنبال گفته آنها پیامبر اسلام(ص) به دستور خدا از همسرانش ۲۹ روز کناره گیری نمود تا این آیه نازل شد. در کتاب کافی از ، در روایتی به نقل از امام صادق(ع) به حفصه و در روایت دیگری به زینب بنت جحش نسبت داده شده است. چنانکه در تفسیر نمونه آمده است، این درخواست همسران پیامبر(ص) در شرایطی بوده که بسیاری از مؤمنان در سختی زندگی می کرده و خانه ای برای زندگی نداشته اند.
آیه 28 و 29 سوره احزاب /33 را «آیه تخییر» گفته اند؛ زیرا خداوند دراین دو آیه، زنان پیامبر را بین انتخاب دنیا و برگزیدن خدا و پیامبرش مخیر کرده است.
در شأن نزول این آیه آمده است: پس از جنگ خیبر که مسلمانان دارایی های فراوانی را به غنیمت گرفتند، برخی از همسران پیامبر تقاضاهایی چون بُرد، حُلّه و جامه مصری و... داشتند که رسول خدا صلی الله علیه و آله رنجور شد و سوگند یاد کرد یک ماه نزد آنان نرود و خداوند متعالی، این آیات را فرو فرستاد.
هنگامی که پیامبر، این آیات را برای همسران خویش خواند، آنان خدا و رسول را برگزیدند و حضرت شادمان گشت:
«یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُل لِّأَزْوَاجِکَ إِن کُنتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا وَ زِینَتَهَا فَتَعَالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرَاحًا جَمِیلًا»
«وَ إِن کُنتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنکُنَّ أَجْرًا عَظِیمًا»
اخبار تخییر روایات بیان کننده تخییر مکلّف در عمل به هر یک از دو خبر متعارض را گویند. احادیث دلالت کننده بر حجیت یکی از اخبار متعارض متعادل به طور نامعیّن را اخبار تخییر گویند.
ـــ اخبار تخییر، به دسته ای از روایات گفته می شود که در باب تعارض اخبار، برای یکی از دو خبر متعارض متعادل به طور نامعین اثبات حجیت می کنند.
ـــ به روایاتی که بر تخییر میان دو خبر متعارض در مقام عمل دلالت دارد- مانند «... بأیّهما أخذت من باب التّسلیم وسعک» - اخبار تخییر گفته می شود. از این اخبار در اصول فقه یاد شده است.به قول مشهور، چنانچه دو خبر در مقام بیان حکم مسأله ای متعارض باشند مانند آن که یکی به چیزی امر و دیگری از آن نهی کند و هیچ کدام بر دیگری ترجیح نداشته باشد، مکلّف در عمل به مقتضای هر کدام، مخیّر است.
توضیح
وقتی دو یا چند روایت با یک دیگر تعارض کنند، نخست به مرجحات باب تعارض مراجعه می شود و اگر دو روایت از هر نظر با هم مساوی باشند و مرجحی برای یکی از آن ها پیدا نشود، باید یکی از دو خبر را بنا بر ابتدایی بودن تخییر انتخاب کرده و تا آخر طبق آن عمل نماییم و الا اگر مدتی به یکی و مدتی بعد به دیگری عمل شود، مخالفت قطعی لازم می آید.مشهور اصولیون، عمل به روایات تخییر را هنگام تعادل واجب می دانند.
نمونه ای از اخبار تخییر
یکی از اخبار تخییر، خبر ابن جهم از امام رضا (علیه السلام) است: «قلت: یجیئنا الرجلان و کلاهما ثقة بحدیثین مختلفین و لایعلم ایهما الحق؟ قال: فاذا لم یعلم فموسع علیک بایهما اخذت؛ از امام هشتم (علیه السلام) سؤال نمودم: دو راوی که هر دو آن ها ثقه هستند دو حدیث مختلف برای ما نقل می کنند و نمی دانیم کدام یک حق است، حضرت فرمود: هنگامی که این چنین شد شما اختیار دارید به هر کدام که خواستید، عمل کنید»
ادات بیانگر تخییر بین چند چیز با امتناع جمع بین آن ها را ادات تخییر گویند.
«تخییر» یعنی مخیر ساختن و آزاد گذاشتن شنونده در پذیرش یکی از دو طرف موضوعی که جمع هر دو غیرممکن است (در مقابل اباحه که جمع بین دو طرف یا همه طرف ها امکان پذیر است).
نمونه قرآنی
بعضی از ادوات تخییر در قرآن عبارتند از:
← او
 ۱. ↑ مائده/سوره۵، آیه۳۳.    
...
ادله تخییر به دلایلِ ثابت کننده تخییر بین دو امر مساوی یا دو روایت متعارض اطلاق می شود.
ادله تخییر، به دلایلی گفته می شود که به سبب آنها حکم به تخییر می گردد، چه عقلی باشد و چه شرعی. بنا بر نظر مشهور در اصل تخییر، عقل به سبب اجتناب از ترجیح بلا مرجح ، به تخییر حکم می نماید؛ بنابراین، دلیل تخییر، حکم عقل است.هم چنین، در هنگام تعارض روایات و عدم وجود مرجح ، «اخبار تخییر» وظیفه مکلف را تخییر می داند؛ از این رو، دلیل تخییر، در این مورد، شرع است.
اصل تخییر به حکم به تخییر مکلَّف در صورت دَوَران امر بین ارتکاب یکی از دو محذور اطلاق می شود. یکی از اصول مهمی که در احکام شرعی به کار می رود اصل تخییر است.به اصل تخییر اصالت تخییر و قاعده تخییر نیز گفته می شود.
حکم عقل به مخیّر بودن مکلف میان فعل و ترک یا میان دو فعل در صورت عدم امکان احتیاط است. به بیان کامل تر؛ اصل تخییر، یکی از اصول عملی است که وظیفه عملی مکلف را هنگام شک در «مکلفٌ به» و مقدور نبودن احتیاط ، تعیین کرده و به تخییر حکم می کند؛ بنابراین، در جایی که اصل تکلیف محرز بوده و امر بین ارتکاب یکی از دو محذور دائر باشد، به گونه ای که احتیاط نیز مقدور نباشد، اصل تخییر، مکلف را در ارتکاب هر یک از دو محذور، مخیر می نماید.
← تعریف اصطلاحی اصل تخییر
مجرای اصل تخییر، یا یک عمل مردّدِ میان وجوب و حرمت است ـ که از آن به دوران امر بین محذورین ((وجوب و حرمت)) تعبیر می شود ـ مانند نماز جمعه که حکم آن مردّد میان وجوب و حرمت باشد، و یا دو عمل، مانند دو فعلی که به اجمال می دانیم یکی واجب و دیگری حرام است، امّا اینکه کدام واجب و کدام حرام است، مشخص نیست، همچون نماز ظهر روز جمعه و نماز جمعه، بنابر قول به اینکه اگر یکی واجب باشد، دیگری حرام است.
اقسام شبهه
شبهه در هر دو مورد یا حکمی است مانند مثال یاد شده و یا موضوعی مانند آنکه فردی می داند چیزی را نذر کرده است، لیکن شک دارد فعل آن را نذر کرده یا ترک آن را، یا کسی که بین دو فعل ـ برای مثال، یکی سفر و دیگری اطعام زید ـ تردید دارد، یعنی مکلّف می داند که مولا از دو فعل یاد شده، به یکی امر و از دیگری نهی کرده است، لیکن فراموش کرده است که به کدام امر و از کدام نهی کرده است.
دیدگاه های دیگر در مورد دوران بین محذورین
...
اصل تخییر به حکم به تخییر مکلَّف در صورت دَوَران امر بین ارتکاب یکی از دو محذور اطلاق می شود. یکی از اصول مهمی که در احکام شرعی به کار می رود اصل تخییر است. به اصل تخییر اصالت تخییر و قاعده تخییر نیز گفته می شود.
منظور از تخییر اینست که اختیار کار با خود مکلف باشد پس هر یک از دو طرف مورد شک را که اخیار کند عقابی برای وی نخواهد بود.
از جمله مواردی که مورد اجراء اصل تخییر است موردی است که حکم چیزی مشکوک و مردد باشد میان وجوب و حرمت و هیچ راهی برای ترجیح یکی از این دو احتمال در میان نباشد. در این صورت مکلف به حکم عقل مخیر است میان بجاآوردن و نیاوردن بدین معنی که اختیار عمل به خود او واگذار شده پس هر طرف را که اختیار کند کیفری برای او نخواهد بود .
تقریرات اصول فقه دکتر محمود شهابی خراسانی، عباس فربد


ارتباط محتوایی با تخییر

تخییر را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Twitter LinkedIn

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• اصل تخییر در قانون مدنی   • اصل برائت در اصول فقه   • تعریف اصل تخییر   • اصل اشتغال   • اصل احتیاط   • اصل استصحاب   • اصل احتیاط در حقوق   • معنی تخییر   • مفهوم تخییر   • تعریف تخییر   • معرفی تخییر   • تخییر چیست   • تخییر یعنی چی   • تخییر یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی تخییر
کلمه : تخییر
اشتباه تایپی : joddv
آوا : taxyir
نقش : اسم
عکس تخییر : در گوگل


آیا معنی تخییر مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 95% )