انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه
جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی انگلیسی به انگلیسی کلمات اختصاری فارسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

98 1031 100 1

تهذیب نفس

تهذیب نفس در دانشنامه اسلامی

تهذیب نفس
انسان سه ساحت وجودی دارد. هویت طبیعی و حیوانی، هویت عقلانی و انسانی و هویت الهی و عرفانی. انسان ابتدا یک موجود طبیعی است و حیوانیت بالفعل دارد و باید برای رسیدن به کمال خودسازی کند؛ یعنی از نفسانیت به سوی احیای عقل و انسانیت و سپس تقویت بعد عرفانی و هویت الهی خویش مهاجرت نماید. بنابراین خودسازی باعث می شود که انسان از حیوانیت خارج، و با علم و تفکر عقل خود را کامل و در یک مرحله بالاتر پس از تکمیل کمال انسانی و عقلانی به وادی عشق و عرفان قدم بگذارد و به کمال نهایی خود که هویت الهی است، برسد.
«خودسازی» به معنای شناخت معارف، ایجاد ملکات و انجام افعالی است که کمالِ شناخته شده برای «خود» را پدید می آورند.درک ما از خودسازی، وابستگی کامل به شناخت ما از ماهیتِ «خود» و کمال مطلوب آن دارد؛ پس خودشناسی مقدمه اجتناب ناپذیر خودسازی است. «خود» آن چنان که با کمک درون بینی شناخته شد، موجودی است با مجموعه ای از توانایی ها و گرایش ها که کمال آن قرب خداوند است. این کمال از طریق اصلاح روابط مختلف انسان به دست می آید. بنابراین، خودسازی مجموعه اعمالی است که برای اصلاح روابط خود انجام می دهیم تا به قرب خداوند نایل شویم. دسته ای از این اعمال، کسب شناخت های ضروری برای تقرب به خداوند است و دسته ای دیگر، عمل به وظایف اخلاقی و تکالیف شرعی است. در این قسمت، مراحل و روش های عام خودسازی را مطرح خواهیم کرد.
اهمیت خودسازی
اهمیت خودسازی امری واضح است، زیرا غایت خودسازی، نجات از هلاکت و توفیق به قرب خداوند است. هر انسان خردمندی که به خداوند و جهان آخرت، اعتقاد دارد و رستگاری انسان را به درستی عقاید و نیکی اعمال و ملکات او می داند، حکم می کند که تلاش برای رستگاری، یگانه کاری است که شایسته است همه زندگی وقف آن شود. نجات از عذاب آخرت، جز با خودسازی و تسلط بر خویشتن امکان پذیر نیست. امام صادق (علیه السّلام) می فرمایند: «من ملک نفسه اذا رغب و اذا رهب و اذا اشتهی و اذا غضب حرّم الله جسده علی النار؛ کسی که چون نفسش روی می آورد و چون می گریزد و چون شهوت می یابد و چون خشم می گیرد مالک آن است، (و بر آن تسلط دارد) خداوند بدن او را بر آتش، حرام می کند.»چیرگی بر نفس کار آسانی نیست. باید با نفس چون دشمن مجاهده کرد: «و اجعَلْ نَفْسَکَ عَدُوّاً تُجاهِدُه؛ نفست را چون دشمنی شمار که با آن جنگ می کنی.»
← مبارزه با سرسخت ترین دشمنان
خودسازی به عنوان یک فریضه عقلی در همه ادوار زندگی واجب است و در هیچ لحظه ای از عمر نباید آن را ترک گفت؛ زیرا وعید پروردگار وحشتناک و وعده های نعیم او بسیار بزرگ است. سهولت خودسازی، در همه دوران های زندگی به یک اندازه نیست. کسی که دوران جوانی را سپری کرده و در میانسالی به گناهِ غفلت خو کرده، به دشواری می تواند کام خود را از لذات حرام محروم سازد. دشوارتر اینکه، خروج او از غفلت کار آسانی نیست و چون غافل است درد خود را نمی داند تا به درمان آن روی آورد. حتی اگر غفلت او را رها کند، توان او در ساختن حال و آینده اندک شده و نمی تواند به راحتی با گذشته خود وداع نماید.
← گواهی بر سختی خودسازی
...
تهذیب نفس از دیدگاه قرآن به ضمیمه تحلیلی بر نظم نوین جهانی
«تهذیب نفس از دیدگاه قرآن به ضمیمه تحلیلی بر نظم نوین جهانی»، مجموعه ای است از چند سخنرانی آیت الله مظاهری پیرامون بررسی، تشریح و توضیح تهدیب نفس از دیدگاه قرآن و یک سخنرانی از دکتر علی اکبر ولایتی .
کتاب، به زبان فارسی و در سال 1374ش، نوشته شده است.
کتاب، دربردارنده مجموعا هشت سخنرانی اخلاقی از آیت الله حسین مظاهری در سال 1371ش، در جمع دانشجویان و طلاب حوزه و دانشگاه و یک سخنرانی سیاسی دکتر علی اکبر ولایتی تحت عنوان «تحلیلی بر نظم نوین جهانی» می باشد.
در تنظیم این مجموعه، برخی عبارت ها از سوی ویراستار اصلاح شده تا بتواند به صورت کتاب و نشریه درآید، البته بدون اینکه دخل و تصرفی در مطالب به عمل آید.
بدیهی است عناوین و سرفصل ها و تیترهای مختلف، منابع و همچنین تصحیح آن، از سوی ویراستار علمی این مجموعه به متن سخنرانی ها افزوده شده است.
«تهذیب نفس و سیر و سلوک از دیدگاه امام خمینی(س)»، مجموعه رهنمودهای به جامانده از امام خمینی(ره) است که توسط گروه معارف اسلامی حوزه معاونت پژوهشی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) گردآوری شده است.
متن تمامی مطالب از حضرت امام می باشد، ولی مقدمه، فهرست ها و ترجمه های متن های عربی از تهیه کنندگان بوده و بسیاری از پاورقی ها برگرفته از آثار امام است .
در گردآوری و تنظیم این دفتر، تلاش بر جمع آوری تمام مطالب یک عنوان از تمامی آثار حضرت امام است و سعی شده است آنچه ارائه می شود، جامع و دربردارنده همه مطالب در هر موضوع باشد؛ به گونه ای که تمامی نکات اصلی و دیدگاه های ایشان را شامل شود. ولی نباید فراموش کرد که مباحث اخلاقی، بسیار مورد توجه ایشان بوده و در همه آثار ایشان به طور گسترده پراکنده است؛ به همین دلیل، ادّعای جامعیت دور از صواب می باشد؛ علاوه بر آنکه برای جلوگیری از افزایش حجم و حذف مفاهیم و معانی تکراری، ناچار به گزینش شده که بی شک خالی از کاستی و نقص نخواهد بود .
در تنظیم قطعات منتخب هریک از فصول و عنوان های فرعی، ترتیب و توالی تاریخی صدور آنها از طرف امام، ملاک عمل بوده است؛ نه توالی منطقی مطالب. مشخصات کامل مآخذ بر اساس شماره مسلسل مندرج در پایان هر فیش، در انتهای کتاب آورده شده است .
کتاب بعد از مقدمه گردآورنده، از سه بخش تهذیب نفس در شش فصل، سیر و سلوک در چهار فصل و منازل و مقامات سلوک در پانزده فصل تشکیل شده است.
هرکدام از فصول نیز دارای زیرمجموعه هایی است.
خودسازی یا تزکیه و تهذیب نفس
«خودسازی یا تزکیه و تهذیب نفس»، اثر آیت الله ابراهیم امینی در عصر حاضر است که به زبان فارسی پیرامون خودسازی و تزکیه نفس نوشته شده است.
کتاب، دارای 2 بخش است، البته قبل از آغاز بخش اول و بعد از پیشگفتار، مطالبی مقدماتی در ذیل 2 عنوان کلی که هرکدام، عناوین جزیی متعددی را در بر گرفته اند، ارائه شده است.
نگارش کتاب، به صورت روان و سلیس بوده و برای عموم، قابل فهم است.
مؤلف، در پیشگفتار کتاب قبل از شروع در بحث، تذکر این نکته مهم را ضروری دانسته اند که لازمه خودسازی و تزکیه نفس، گوشه گیری و ترک مشاغل دنیوی و عدم قبول مسئولیت های اجتماعی نیست، بلکه چنان که در طی مباحث کتاب روشن خواهد شد، انزوا و عدم قبول مسئولیت های فردی و اجتماعی، منافی خودسازی و تکمیل و تهذیب نفس می باشد. اسلام از مسلمین می خواهد درعین حال که در بین مردم زندگی می کنند و به انجام وظایف فردی و اجتماعی اشتغال دارند، از خود غافل نباشند و به خودسازی و پرورش و تهذیب نفس نیز عنایت کامل داشته باشند.
ایشان پس از اتمام پیشگفتار و پیش از آغاز بخش اول، بیان می کنند که موضوع تعلیم و تربیت، آن قدر مهم بوده که هدف ارسال پیامبران قرار گرفته و خدای متعال در این باره بر بندگانش منت نهاده است. شخصیت فردی و اجتماعی، سعادت یا شقاوت دنیوی و اخروی انسان به این موضوع بستگی دارد که چگونه خویشتن را ساخته و می سازد.
یکی دیگر از گامهای نخستین در راه اصلاح نفس و تهذیب اخلاق و پرورش ملکات والای انسانی، خودشناسی است. آری! هرکس خود را بشناسد خدا را خواهد شناخت، و خودشناسی راهی است به خدا شناسی.
چگونه ممکن است انسان به کمال نفسانی برسد و عیوب خود را اصلاح کند و رذائل اخلاقی را از خود دور سازد در حالی که خویشتن را آن گونه که هست نشناخته باشد! آیا بیمار تا از بیماری خود آگاه نگردد به سراغ طبیب می رود؟ آیا کسی که راه خود را در سفر گم کرده، تا از گمراهی خویش با خبر نشود به جستجوی دلیل راه بر می خیزد؟ آیا انسان تا از وجود دشمن در اطراف خانه اش با خبر نشود، اسباب دفاع را آماده می سازد؟به یقین پاسخ تمام این سؤالها منفی است، همین گونه آن کس که خود را نشناسد و از کاستیها و عیوب خویش با خبر نشود، به دنبال اصلاح خویش و بهره گیری از طبیبان مسیحا نفس روحانی، نخواهد رفت. با این اشاره به اصل مطلب باز می گردیم، و رابطه خودشناسی و تهذیب نفس و همچنین رابطه خداشناسی و تهذیب نفس را مورد بررسی قرار می دهیم.
خودشناسی و تهذیب نفس
چگونه خودشناسی سبب تهذیب نفوس می شود؟ دلیل آن روشن است زیرا:
← دلیل اول
در احادیث اسلامی که از پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) و امامان معصوم: نقل شده اثرات بسیار پرارزشی برای خودشناسی آمده است، که ما را از هرگونه توضیح بی نیاز می سازد از جمله:۱- در حدیثی از امیرمؤمنان علی (علیه السّلام) می خوانیم: «نال الفوز الاکبر من ظفر بمعرفة النفس؛ کسی که خود را بشناسد، به سعادت و رستگاری بزرگ نایل شده است!» ۲- و در نقطه مقابل آن چنین می فرماید: «من لم یعرف نفسه بعد عن سبیل النجاة وخبط فی الضلال و الجهالات؛ کسی که خود را نشناسد، از طریق نجات دور می شود و در گمراهی و جهل گرفتار می آید!» ۳- در تعبیر دیگری از همان امام همام آمده است: «العارف من عرف نفسه فاعتقها و نزهها عن کل ما یبعدها؛ عارف حقیقی کسی است که خود را بشناسد، و (از قید و بند اسارت) آزاد سازد، و آن را از هر چیز که او را از سعادت دور می سازد پاک و پاکیزه کند!» از این تعبیر بخوبی استفاده می شود که معرفت نفس (خودشناسی) سبب آزادی از قید و بند اسارتها و پاکسازی از رذائل اخلاقی است.۴- باز حدیث دیگری از همان پیشوای بزرگ (علیه السّلام) می خوانیم: «اکثر الناس معرفة لنفسه اخوفهم لربه؛ کسی که بیش از همه خود را بشناسد، بیش از همه، خوف پروردگار خواهد داشت!» از این حدیث نیز رابطه نزدیکی میان احساس مسؤولیت و خوف پروردگار که سرچشمه تهذیب نفس است با خودشناسی استفاده می شود.۵- در حدیث دیگری از همان حضرت آمده است: «من عرف نفسه جاهدها؛ و من جهل نفسه اهملها؛ کسی که خود را بشناسد، به جهاد با نفس بر می خیزد و کسی که خود را نشناسد آن را رها می سازد!» مطابق این حدیث پایه اصلی جهاد با نفس که طبق صریح روایات جهاد اکبر نامیده شده، خودشناسی است.۶- در نهج البلاغه در کلمات قصار، از همان بزرگوار آمده است: «من کرمت علیه نفسه هانت علیه شهواته؛ کسی که (در سایه خود شناسی) برای خود، کرامت و شخصیت قائل است، شهواتش در نظرش خوار و بی مقدار خواهد بود (و به آسانی تسلیم هوی و هوس نمی شود)!»۷- همان گونه که خودشناسی پایه مهم تهذیب نفس و تکامل در جنبه های اخلاقی و مسائل دیگر است، جاهل بودن به قدر خویش، سبب بیگانگی از همه چیز و دوری از خدا می گردد؛ لذا در حدیث دیگری از امام دهم، امام هادی (علیه السّلام) می خوانیم: «من هانت علیه نفسه فلا تامن شره؛ کسی که نزد خود قدر و قیمتی ندارد، از شر او ایمن نباش! » از مضمون آنچه در این بحث آمد، به روشنی می توان استفاده کرد، که یکی از پایه های اصلی پرورش فضائل اخلاقی و تکامل معنوی، خودشناسی و معرفةالنفس است، و تا انسان این مرحله دشوار و این گردنه صعب العبور را پشت سر نگذارد، به هیچ یک از مقامات معنوی نایل نخواهد شد؛ به همین دلیل، علمای بزرگ اخلاق تاکید و اصرار زیادی بر این دارند که رهروان این راه باید به خودشناسی پردازند، و از این امر حیاتی غافل نشوند.
خود شناسی وسیله خداشناسی
...

ارتباط محتوایی با تهذیب نفس

تهذیب نفس را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Twitter LinkedIn

پیشنهاد کاربران

F.M ١٣:٣٢ - ١٣٩٧/٠٤/١٢
اصلاح خود
|

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• معنی تهذیب نفس   • مفهوم تهذیب نفس   • تعریف تهذیب نفس   • معرفی تهذیب نفس   • تهذیب نفس چیست   • تهذیب نفس یعنی چی   • تهذیب نفس یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی تهذیب نفس
کلمه : تهذیب نفس
اشتباه تایپی : jibdf kts
عکس تهذیب نفس : در گوگل


آیا معنی تهذیب نفس مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 98% )