انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی فارسی به انگلیسی انگلیسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات کلمات اختصاری لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

95 921 100 1

معنی اسم توحید

اسم: توحید
نوع: پسرانه
ریشه اسم: عربی
معنی: (تلفظ: to (w) hid) (عربی) (در ادیان) یگانه دانستن خدا، اقرار به یگانگی خداوند، یکتا پرستی، اخلاص، (در تصوف) مرحله ای از سلوک در آن، سالک ذهن خود را از هر چه غیر حق است، خالی می کند و جز به خداوند به چیزی توجه ندارد - یگانه دانستن خداوند، یکتاپرستی

معنی توحید در لغت نامه دهخدا

توحید. [ ت َ ] (ع مص ) یگانه گردانیدن. (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). یکی کردن. (دهار). در لغت ، حکم به واحد بودن شی ٔ است. (از تعریفات جرجانی ). || یکی گفتن.(تاج المصادر بیهقی ) (زوزنی ) (دهار). یکی دانستن و یکی گفتن خدای را و گرویدن به یگانگی او تعالی. (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). یکی گفتن و یکی دانستن و یکی در دل اعتقاد کردن. (آنندراج ). یگانگی و اقرار به وحدانیت خدای تعالی جل شأنه. (ناظم الاطباء). به خدای یگانه ایمان داشتن. یگانه پرستی. یکتاپرستی. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). علم به اینکه او [خدا] یکتاست. (از تعریفات جرجانی ) :
ز جنی سخن گفت و از آدمی
ز گفتار پیغمبر هاشمی
ز توحید و قرآن و وعد و وعید
ز تهدید و از رسمهای جدید.
فردوسی.
سخن هیچ بهتر ز توحید نیست
به ناگفتن و گفتن ، ایزد یکی است.
فردوسی.
وآنانکه مفسدان جهانند و مرتدان
از ملت محمد و توحید کردگار.
منوچهری.
توحید تو تمام بدو گردد
دانستی ار تو واحد یکتا را.
ناصرخسرو.
آنها که نشنوند سخن زین پیمبران
نزدیک اهل حکمت و توحید کافرند.
ناصرخسرو.
از ثنای تو خرک بی خبر است
همچنان چون ثنوی از توحید.
سوزنی.
فرمانْت حرز توحید، اندر میان جانها
جان بر میان زمانه از بهر امتثالش.
خاقانی (دیوان چ سجادی ص 230).
علم تعطیل مشنوید از غیر
سرّ توحید را خلل منهید.
خاقانی.
خلق تو اکسیر عدل ، نطق تو تفسیر عقل
مدح تو توحید محض ،خصم تو مخصوص ذم.
خاقانی.
در توحید زن کآوازه داری
چرا رسم مغان را تازه داری ؟
نظامی.
|| در اصطلاح سالکان ، تخلیص دل و تجرید او از آگاهی به غیر حق سبحانه و تعالی... (آنندراج ) : طریق درویشان ذکر است و شکر و خدمت و طاعت وایثار و قناعت و توحید و توکل.... (گلستان ).
امید و هراسش نباشد ز کس
بر اینست بنیاد توحید و بس.
سعدی (گلستان ).
روی از خدا به هرچه کنی شرک خالص است
توحید محض کز همه رو در خدا کنیم.
سعدی.
|| (اصطلاح فلسفه ) توحید در لغت یگانه کردن و به یگانگی وصف نمودن و علم توحید علمی است که بدان شناخته شود که غیر خدا وجود حقیقی نیست و اشیاء مظاهر اویند و علم به تفرید وجود محض است و به معنای یگانه دانستن پروردگار است و تنزیه خداست از حدثان و از شریک و بالاخره حکم کردن بر یگانگی خداست اندر ذات و صفات و افعال... و توحید را اقسام و انواع و مراتبی است از این قرار: توحید اخص الخواص ، توحید افعالی ، توحید الهی ، توحید حالی ، توحید خاص ، توحید خواص ، توحید ذاتی ، توحید شهودی ، توحید صفاتی ، توحید علمی ، توحید عیانی ، توحید عیانی کشفی. (از فرهنگ علوم عقلی ).
- اهل توحید، اصحاب عدل و توحید ؛ معتزله. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). رجوع به خاندان نوبختی اقبال شود.
- کلمه ٔ توحید ؛ لااله الااﷲ است. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا).
رجوع به دیگر ترکیبهای این کلمه در جای خود شود.

توحید. [ ت َ ] (اِخ ) (سوره ٔ...) سوره ٔ اخلاص. سوره ٔ قل هو اﷲ احد. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). سوره ٔ یکصدودوازدهم از قرآن کریم و آن مکیه است با چهار آیت. رجوع به اخلاص شود.

معنی توحید به فارسی

توحید
( سوره توحید ) سوره قل هو الله احد در قر آن سوره اخلاص مکیه. ۴ آیه .
یگانه گردانیدن، یکتاقراردادن، ایمان آوردن
۱ - ( مصدر ) یکتا کردن یگانه کردن . ۲ - خدا را یگانه دانستن . ۳ - ( اسم ) اقرار بیگانگی خدای .
سوره ... سوره اخلاص . سوره قل هو الله احد . سوره یکصد و دوازدهم از قر آن کریم و آن مکیه است به چهار آیت .
توحید خاص . توحید خواص
آنست که گویی : لا موثر فی الوجود الا الله .
سید احمد توحید بن اسماعیل حقی ابن صالح الرومی که در سال ۱۲۷۱ تصدی قضائ مدینه منوره را داشت . اوراست : تلخیص الاعنال فی الهندسه العلمیه . مجموعه الفرائد و لب الفوائد . وی در سال ۱۲۸۶ ه. درگذشت .
آنست که حق تعالی از ازل آزال به نعت خود نه به توحید دیگری همیشه به وحدت و وحدانیت و نعمت فردانیت موصوف بوده و تا ابد هست .
آنست که غیر او مستحق پرستش ندانی .
آنست که حال توحید وصف لازم ذات موحد گردد و جمله ظلمات و رسوم وجود او در غلبه اشرق نور توحید متلاشی گردد .
آنست که ذات او را یگانه بدانی .
آنست که عبد کامل تمام افعال و اشیائ را در افعال حق فانی یابد و در هیچ مرتبت و هیچ شیئی را غیر حق فاعل نبیند و غیر او موثر نشناسد .
آنست که صفات را عین ذات بدانی .
آنست که مستفاد از باطن علم باشد که آن را یقین خوانند و بنده از روی علم ذات و صفان و افعال خود را در ذات محو داند و هر ذاتی را فرع نور او داند .
توحید شهودی .
آنست که سالک به مقامی رسد که تعین و هستی مجازی وی که پرده جمال الهی و مانع مشاهده است محو و فانی گردد و بی خود شده حق را بیند و به لسان حق ناطق به انا الحق گرد و این توحید خواص و اخص الخواص است .
اقرار کننده به یگانگی خدای تعالی . گوینده کلمه لا اله الا الله
دهی از دهستان رزقچای است که در بخش نوبران شهرستان ساوه واقع است .
در اصطلاح صوفیه عبارت است از این که سالک را محقق شود که نتواند در طریق سلوک گامی نهد یا به مقصود و مقصد خویش نرسد مگر آن که مرشد و شیخی که مستجمع جمیع شرایط شیخیت باشد از او دستگیری کند و پیر او باشد .
معتزله خود را بدین نام میخواندند از آن جهت که نفی صفات می کردند

معنی توحید در فرهنگ معین

توحید
(تُ) [ ع . ] (مص م .) ۱ - یکتا کردن . ۲ - خدا را یگانه دانستن .

معنی توحید در فرهنگ فارسی عمید

توحید
۱. یگانه گردانیدن، یکتا قرار دادن.
۲. خدا را یگانه دانستن، به یگانگی خدا ایمان آوردن.
۳. (اسم) (تصوف) مرحله ای که سالک به چیزی غیر از خداوند توجهی ندارد.
۴. (اسم) سورۀ صدودوازدهم قرآن کریم، دارای ۴ آیه، مکی، اخلاص.

توحید در دانشنامه اسلامی

توحید
توحید، بنیادی ترین اصل اعتقادی در اسلام، به معنای یکتا و بی مانند دانستن خداوند، و همچنین بی شریک بودن او در خلق جهان. نخستین جملات حضرت محمد (ص) در آغاز دعوت مردم به اسلام، حاوی شهادت بر یکتایی خدا و دوری از شرک بوده است. توحید همچنین در قرآن کریم و روایات معصومین، مورد توجه قرار گرفته و سوره توحید در همین موضوع است.
توحید در فرهنگ اسلامی در برابر شرک دانسته شده و متکلمان مسلمان، مراتبی برای آن برشمرده اند؛ این مراتب عبارتند از: توحید ذاتی به معنای اعتقاد به یگانگی ذات خدا، توحید صفاتی به معنای یکی بودن ذات الهی با صفات او، توحید افعالی به معنای آنکه خداوند نیازی به کمک و یاور ندارد، و نیز توحید عبادی به معنای آنکه جز خداوند کسی سزاوار پرستش نیست، چهار مرتبه در باور به توحید است که اولین مرتبه آن توحید ذاتی و بالاترین مرتبه، توحید افعالی است.
براهین و استدلال های متفاوتی برای اثبات توحید، در آیات قرآن کریم، احادیث معصومان و همچنین آثار فیلسوفان و متکلمان مسلمان وجود دارد. برهان تمانع، برهان بعثت انبیاء و برهان تعین، نمونه هایی از این دلایل هستند.
توحید
واژه «توحید» مصدر باب «تفعیل» و به معنای «یگانه دانستن» است. ریشه این کلمه «وحد» و به معنای انفراد است و از این رو «واحد» به چیزی اطلاق می شود که جزء ندارد.
در مباحث خداشناسی، توحید به معنای یکتاپرستی یکی از اصول اعتقادی اسلام و همه ادیان ابراهیمی است. اهمیت این اصل به این دلیل است که به نظر بسیاری از متکلمین اسلامی دیگر اصول دین اسلام مبتنی بر اصل توحید هستند. به همین دلیل است که حضرت امیرالمومنین علیه السلام در روایتی از حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل می کنند که "التوحید نصف الدین".؛ توحید نیمی از دین است.
و یا شخصی نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و پرسید: اساس علم چیست؟ حضرت فرمودند: «معرفة الله حق معرفته»؛ شناخت خدا آن چنان که شایسته اوست. پرسید: حق معرفت خدا چیست؟ حضرت فرمودند: این که بدانی او نه مثلی دارد و نه شبیهی و او را معبود واحد خالق و قادر و اول و آخر و ظاهر و باطن بشناسی که مثل و مانندی ندارد این است حق معرفت خداوند.
توحید به معنای یگانگی باری تعالی است. این یگانگی از جنبه های گوناگونی می تواند، مورد بررسی قرار گیرد که از مهمترین آنها توحید ذاتی، توحید صفاتی، توحید افعالی و توحید عبادی است.
توحید ذاتی به معنای نفی شریک، شبیه و جزء از ذات خداوند است، یعنی بی نظیر از هر جهت و مطلق از جمیع جهات است. بنابر توحید ذاتی، ذات پروردگار یگانه است، مثل و مانند ندارد و ماسوا همه مخلوق اوست. آیه کریمه « لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ».(سوره شوری/ 11) و یا آیه «وَلَمْ یَکُن لَّهُ کُفُوًا أَحَدٌ»(سوره اخلاص/4) مبین توحید ذاتی است.
توحید صفاتی یعنی صفات خداوند از قبیل علم، قدرت، حیات، اراده، ادراک و... حقایقی غیر از ذات پروردگار نیستند. همه صفات خداوند به یک چیز برمی گردد و آن ذات خداوند است و تمام این صفات عین ذات خداوند هستند.
امام علی علیه السلام در این مورد می فرمایند: «کل عزیز غیره ذلیل و کل قوی غیره ضعیف، و کل مالک غیره مملوک و کل عالم غیره متعلم و کل قادر غیره یقدر و یعجز; هر غیر او ذلیل است و هر نیرومندی جز او ناتوان است و هر مالکی جز او مملوک است و هر عالمی جز او نوآموز است و هر توانایی جز او گاه توانا و گاه ناتوان است»
در این روایت تاکید شده است که اوصاف خدای تعالی شخصا ویژه اویند و کسی در آن ها با او شریک نیست.
توحید ممکن است در معانی ذیل به کار رفته باشد: توحید در علوم اسلامی• توحید (اسلام)، اعتقاد به یگانگی خداوند و نفی هرگونه شریک برای او• توحید (قرآن)، بحث توحید و یگانگی خداوند در قرآن کریم• توحید (حدیث )، بحث توحید و یگانگی خداوند در احادیث معصومین (علیهم السلام)• توحید (فلسفه )، بحث توحید و یگانگی خداوند در فلسفه اسلامی• توحید (عرفان )، بحث توحید و یگانگی خداوند در عرفان اسلامی• توحید (کلام )، بحث توحید و یگانگی خداوند در کلام اسلامی اقسام توحید• توحید افعالی، اعتقاد به فاعلیت محض بودن خدا در تمام جهان و کلیه اعمال (اعم از فعل اختیاری و غیر اختیاری) با علت و معلولش• توحید ذاتی، اعتقاد به یگانگی ذات خداوند تعالی• توحید صفاتی، عینیت ذات و صفات کمال و ذاتی خداوند• توحید در عبادت، نفی هر گونه شریکی در عبادات و پرستش برای خدا• توحید خالقیت، فی هر گونه شریکی در خالقیت برای خدا کاربردهای دیگر واژه توحید• توحید مصاحف، گردآوری مردم بر مصحف واحد
...
اعتقاد به یگانگی خداوند و نفی هرگونه شریک برای او را توحید گویند. از آن به مناسبت در باب طهارت و صلات سخن گفته شده است.
توحید، بنیادی ترین آموزه اعتقادی در اسلام می باشد که دارای جنبه های متعدد نظری و عملی است.مطابق مفهوم توحید، خداوند، یکتا، دارای همه صفات کمالی ، بی مانند، بری از تغییر و نیز خالق یگانه عالم و بی شریک است، اداره عالم به اراده او صورت می گیرد و دانش و توان فراگیرش بر همه عالم محیط است؛ همه آفریدگان باید او را پرستش کنند و این پرستش بی نیاز از پایمردی است.
از منظر قرآن
بنا بر قرآن ، باور توحیدی ریشه در فطرت انسان ها دارد و هرگونه اعتقاد و رفتار غیر توحیدی نشانه انحراف از این بنیان وجودی و ناشی از عوامل روانی و محیطی و جغرافیایی و تاریخی و غیره است.همه پیامبران منادی توحید بوده اند و بیشترین اهتمامشان زدودن شرک و آیین ها و رفتارهای مشرکانه بوده است.قرآن به ویژه از نوح و ابراهیم یاد می کند و به مناسبت های گوناگون و گاه به تفصیل، مبارزات توحیدی آنان را گزارش میدهد. همچنین از دو دین بزرگ یهودیت و مسیحیت به عنوان دو دین توحیدی نام می برد، هرچند برخی آرای آنان در همین موضوع (مثلاً فرزند خدا بودن عیسی ) را نقد می کند و آن را انحراف از توحید می خواند.
از منظر فلسفه و کلام
نظام های فلسفی و کلامی در جهان اسلام نیز با وجود پاره ای اختلافات، بر پایه توحید شکل گرفته اند. مذاهب و مکاتب و فِرق درون عالم اسلام نیز پیش از هر چیز با این آموزه آزموده شده اند.در مطالعات کنونی ادیان، مراد از توحید همان است که در یهودیت و مسیحیت و اسلام و در نظام های فلسفی مبتنی بر این ادیان وجود دارد، در برابر سایر تصورات از الوهیت در سنن دیگر دینی (مثلاً سرشت غیرشخصی خدا، حلول خدا در عالم، وجود نیروهای شر در کنار خدا)، مثل برخی صورت های آیین هندو و بودایی .
از منظر دین شناسی
...
مضامین مرتبط با توحید در احادیث، به ویژه احادیث امامان اهل بیت پیامبر (علیهم السلام)، ادبیات گسترده و پرباری فراهم آورده است.
در این میان خطبه های توحیدی امیرمؤمنان (علیه السلام) شهرت بسیار دارد. شماری از این احادیث ، در تفسیر و تبیین آیات توحیدی قرآن است، شماری از آن ها نکاتی از آموزه توحید را ارائه می کند، و در برخی از آن ها برهان های یکتایی خدا و مراد از این یکتایی بیان شده است. نفی آموزه های غیرتوحیدی و رفتارهای غیر موحدانه و شرک آلود نیز موضوعِ شماری از احادیث است. جایگاه باور به توحید در دین نیز در تعدادی از احادیث مطرح شده است. بر پایه این احادیث، چند تن از محدّثان ، آثاری را در موضوع توحید، با همین نام یا نامی مشابه، فراهم آورده اند.
جایگاه توحید در اسلام
در بحث جایگاه توحید در اسلام ، احادیث فراوانی ذیل عنوان «ثواب الموحدین» روایت شده است. بنابراین احادیث، باور به توحید بی آمیختگی به شرک و از سر اخلاص ، ارزشمندترین عبادت قلبی (جوانحی) است، پاداش آن بهشت است و اهل توحید از عذاب به دورند؛ محبوبترین عبارت نزد خدا «لااله الاّ اللّه» است و به بیان امام رضا (علیه السلام)، در حدیث مشهور سلسلة الذهب ، این عبارت، اگر با شروطش ادا شود، «حِصن اَمنِ خدا» است.اساساً سنگ بنای دین، معرفت خدا ، یعنی یکی دانستن اوست و این، نخستین عبادت خدا نیز هست. بنا بر یک حدیث، اعتقاد به توحید به تنهایی نیمی از دین به شمار می رود.
معنای وحدت
سخنان امیرمؤمنان و دیگر امامان (علیهم السلام)، بیش از هر چیز ناظر به تبیین و توضیح مراد از وحدت است. نفی وحدت عددی و اعتباری و تفسیر وحدت به بساطت ذات و بی مانند بودن از یک سو و نیز تأکید بر فراتر بودن وحدت حق متعال از فهم عقلانی از سوی دیگر، با تعبیرات گوناگون بیان شده است.در جنگ جمل ، مردی اعرابی (بادیه نشین)، در باره مراد از واحد بودن خدا از امام علی (علیه السلام) سؤال کرد و از آن رو که مقام اقتضای این پرسش را نداشت، اعتراض جمع را برانگیخت، اما امام واکنش آنان را نپسندید و با تصریح بر این که همین مسئله اساس اقدامات ایشان بوده، به وی پاسخ داد.پاسخ امام این بود که یکی بودن به چهارگونه قابل توضیح است، دو گونه آن را نمی توان برای خدا به کار برد و کاربرد دو گونه دیگر درست است. دو گونه نخست عبارت است از :«واحد عددی» به معنای یکی در برابر دو تا و بیشتر، «واحد نوعی» به معنای گونه ای از یک جنس (یا صنفی از یک گونه).دوگونه دیگر عبارت است از :واحد به معنای بی مانند و بی شریک ، واحد به معنای حقیقتی بسیط که نه در تحقق خارجی و نه در عقل و وهم تجزیه پذیر نیست.امام قسم اخیر را با عنوان «احدیُّ المعنی» بیان کرد و افزود: کذلک اللّهُ ربّنا. همچنانکه آیه ۷۳ سوره مائده را، که موضوع آن رد تثلیث نصاراست، شاهدی بر نفی وحدت عددی خدا معرفی کرد.
← نفی شریک و شبیه
...
توحید در عرفان، به این معنا است که جز خداوند چیز دیگری وجود ندارد؛ از این دید عارف مسلمان همه چیز را تجلی خدا می بیند و غیر از او چیزی را نمی بیند و ماسوی الله را مظاهر حق می داند که به عنایت او وجود یافته اند.
مراد از توحید به رغم اختلاف در تعابیر ونحوه تفصیل مراتب آن ، عبارت است از نفی وجودهای اعتباری و مقید و کثیر و اثبات وجود حقیقی و مطلق و یگانه حق تعالی از حیث ذات و صفات و افعال .
← در اصطلاح عارفان
عارفان با نظر به احوال و مقامات و مراتب سیر و سلوک ، توحید را مقصد اقصا و مطلب اعلا دانسته و تمام مقامات و احوال را، راهها و اسباب و مقدمات رسیدن به توحید نامیده اند. ، خواجه عبداللّه انصاری در منازل السائرین ، در باب دهم از ابواب ده گانه قسمِ نهایات ، که قسم آخر مقامات است ، به بیان توحید پرداخته است ، بدین ترتیب وی توحید را آخرین مقام در سیر الیاللّه می داند که سالک با طی مقامات پیشین بدان نایل می گردد. ، همچنین به بیان برخی دیگر، توحید اصل در سلوک است و علم معامله (علم احکام شرعی که خلق برای نیل به ثواب و پاداش بدان دست می یازند، در برابر علم مکاشفه جز با تحقق آن تمام نمی گردد، ابن عربی و برخی از شارحان وی، توحید را همان صراط مستقیم دانسته اند که سالک هدایت به آن را از خداوند می طلبد، زیرا توحید طریق سلیم به سوی خدا و راه مستقیم خالی از انحراف و کجی به سوی خشنودی اوست . ، سیدحیدر آملی گفته است که کل وجود بر توحید واقع و مشتمل بر مراتب آن است ، تمام موجودات بر فطرت توحیدند و توحید، غایت خلقت ایشان است ، حصول دین و کمال ، به حسب ظاهر و باطن موقوف و منوط به توحید حقیقی است و هدف بعثت انبیا و اولیا علیهم السلام ، اظهار آن و دعوت خلق به آن است .
ذو مراتب بودن
در متون عرفانی برای توضیح و بیان حقیقت و معنای توحید مراتبی بر شمرده اند، به تعبیر دیگر می توان گفت عارفان توحید را حقیقت ذومراتب و برترین مرتبه حقیقت توحید را شهادتِ حق تعالی به توحید ذاتش دانسته اند، آنها آیه ۱۸ سوره آل عمران (شَهِدَاللّه أنّه لاإله إلاّ هو) را گواه این نکته گرفته اند، این مرتبه ای از توحید است که حق تعالی را در آن شریکی نیست و معرفت آن در خزانه غیب محفوظ است ، زیرا تحقق آن جز به فنای همه خلق و بقای صرف حق تعالی نیست ، پس در این مرتبه ، غیری نیست تا او را بهره ای از آن باشد و آنچه شایسته این مقام است به جای آرد. ازینرو شاید بتوان گفت سخن شبلی ناظر به همین توحید است که هرگونه اشاره و تعبیر از توحید را، الحاد و شرک و حجاب و غفلت نسبت به حق تعالی و توحید وی دانسته است . این مرتبه را توحید خاصه الخاصه ، توحید ذاتی، توحید الهی، توحید رحمانی و توحید قائم به ازل نامیده اند برخی علاوه بر توحید حق نسبت به خود، توحید دیگری نیز به او نسبت می دهند و آن عبارت است از «توحید الحق للخلق » و مراد از آن حکم حق تعالی است به اینکه بنده موحد است ؛ پس توحیدِ بنده آفریده حق تعالی است .
مراتب توحید
...
توحید خداوند ــ پس از اثبات وجود او، که از نخستین مباحث الاهیات به معنای اخص به شمار می رودــ یکی از مهمترین مسائل در فلسفه اسلامی است .
در تصدیقِ توحید حق تعالی و اذعان به آن ، میان حکما سازگاری عام و کاملی برقرار است ، اما گاهی به نظر میرسد که شیوه های متفاوتی در تبیین و اثبات توحید بر گزیده اند.این تفاوت حاکی از اختلاف آرا نیست ، بلکه نشانه توسعه و تکمیل روشها و وجوه گوناگونِ تحقیق و بررسی در این باب است .
جهات مختلف توحید
به طور کلی مسئله توحید در فلسفه اسلامی از سه جهت بررسی شده است : توحید ذاتی ، توحید صفاتی ، و توحید افعالی .
توحید ذاتی
توحید ذاتی، عبارت است از یگانگی ( واحدیت ) و بساطت ( احدیت ) ذات خداوند.یگانگی خداوند ناظربه تنزیه او از هرگونه شریک و مِثل و مانند است و بساطت خداوند ناظر به نفی هرگونه ترکیب و ترکّب از ذات اوست .
امر مشترک دراثبات توحید
...
توحید، اعتقاد به یکتایی و یگانگی خدا، اقرار به خالقیت و ربوبیت مطلق و انحصاری او، پرستش و ستایش خالصانه و دور از شرک است.
واژه «توحید» مصدر باب تفعیل از ریشه «و ـ ح ـ د» و در لغت به معنای یکی ساختن چیزی و حکم به یکتایی آن و در اصطلاح، خدا را به ربوبیت شناختن و به وحدانیتش اقرار داشتن و اضداد و امثال را از او نفی کردن است.
فضیلت توحید نزد عارفان
عارفان توحید را اصل علوم، سرّ معارف، مایه دین، بنای مسلمانی و فارق دوست از دشمن می دانند و هر طاعتی را بدون توحید، بی ارزش و سرانجام آن را تاریکی می شمارند. انسان با توحید، به بالاترین مرتبه کمال می رسد و درجات موحّدان در قرب و بعد، کمال و نقص، فضیلت و رذیلت و شرافت و خسّت، به تفاوت مراتب توحید است، بنابراین مدار سعادت و شقاوت انسان، توحید و شرک است. ارواح موحدان در اوج اند و گناهان عارضی نمی تواند آن ها را به حضیضی فرو کشاند که ارواح مشرکان گرفتار آن اند. روح مشرک با توجه به عبادت و خضوعی که برای غیر خدا دارد ـ به رغم اعمال نیکش ـ پست و تاریک است و نمی تواند با اعمال خویش به مرتبه ارواح موحدان دست یابد، همان گونه که ارواح موحدان ـ به رغم گناهانی که گاه از آنان سر می زند ـ عزیز و بلندمرتبه است و خیرشان بر شر غلبه دارد و گناهان، آنان را احاطه نکرده و تاریکی حاصل از گناه سراسر وجودشان را نمی پوشاند.
فضیلت توحید در روایات
احادیث نیز توحید را در جایگاهی بس رفیع قرار داده است، از باب نمونه تاکید کرده: هیچ بنده ای نیست کلمه «لا اله الاّ اللّه» را بر زبان جاری سازد و گناهانش همانند برگ درختان نریزد، هرکس بمیرد و چیزی را شریک خدا نساخته باشد، به بهشت می رود؛ نیکوکار باشد یا بدکار، خداوند پیکر موحّدان را بر آتش حرام ساخته است، چیزی در ثواب و پاداش الهی به پایه شهادت به توحید نمی رسد، اگر موجودات آسمان ها و زمین در یک کفّه ترازو جای گیرند و کلمه «لا اله الاّ اللّه» در کفه دیگر، کلمه «لا اله الاّ اللّه» سنگین تر است، هرکس کلمه «لا اله الاّ اللّه» را با اخلاص ادا کند، به بهشت می رود و اخلاص به این است که توحید او را از محرّمات الهی باز دارد.
اقسام توحید
...
بحث توحید در منابع متقدم کلامی غالباً مشتمل بر تبیین مراد از وحدت خدا و اثبات این وحدت می باشد.
در باب مراد از وحدت، بیش از پنج معنا ارائه شده است:
← نفی تجزیه و تقسیم
معانی دیگری نیز برای وحدت و توحید ذکر شده که مانند معنای اخیر، معرف مضمون نظری و عملی توحید در اسلام است. مثلاً، وحدت خدا به معنای آن است که فقط خدا پناهگاه انسان هاست یا توحید بدان معناست که انسان همه امور را در دست خدا ببیند و از همه اسباب و وسایط دل بر کَنَد.
← نظر شهرستانی
از موارد خلاف می توان به ابومنصور ماتریدی (متکلم بزرگ حنفی ، متوفی۳۳۳) و فاضل مقداد (متکلم امامی قرن نهم، متوفی ۸۲۶) اشاره کرد. اولی بحث توحید را بلافاصله پس از اثبات آفریدگار و قبل از پرداختن به بحث صفات خدا و دومی صفت واحد را جزو صفات ثبوتی (به تعبیر خود او: اکرامیات، در برابر جلالیات) آورده است.همچنین برهان آوری بر توحید، گاه زیر عناوینی چون «نفی الثانی» و «نفی التعدد و الکثره» صورت گرفته است.
دلایل توحید
...
براساس ظاهر آیات ، اصحاب کهف جوانانی بودند که به خدا ایمان آوردند و خداوند نیز بر هدایتشان افزود: «انَّهُم فِتیَةٌ ءامَنوا بِرَبّهِم وزِدنهُم هُدًی». «فتیه» جمع «فتا» به معنای جوان است. براساس برخی روایات ، آنان سالمندانی با ایمان بودند و واژه «فتیه» کنایه از جوانمردی آنان است.
اصحاب کهف، جوانمردانی موحد و معترض به مشرک بودن قوم خود بودند همانطور که در قرآن می فرماید:اذ اوی الفتیة الی الکهف فقالوا ربنآ ءاتنا من لدنک رحمة وهیئ لنا من امرنا رشدا (آنگاه که جوانان به سوی غار پناه جستند و گفتند پروردگار ما از جانب خود به ما رحمتی بخش و کار ما را برای ما به سامان رسان). و ربطنا علی قلوبهم اذ قاموا فقالوا ربنا رب السمـوت والارض لن ندعوا من دونه الـها لقد قلنآ اذا شططا (و دلهایشان را استوار گردانیدیم آنگاه که به قصد مخالفت با شرک برخاستند و گفتند پروردگار ما پروردگار آسمانها و زمین است جز او هرگز معبودی را نخواهیم خواند که در این صورت قطعا ناصواب گفته ایم). هـؤلاء قومنا اتخذوا من دونه ءالهة لولا یاتون علیهم بسلطـن بین فمن اظـلم ممن افتری علی الله کذبا (این قوم ما جز او معبودانی اختیار کرده اند چرا بر حقانیت آنها برهانی آشکار نمی آورند پس کیست ستمکارتر از آن کس که بر خدا دروغ بندد).
← دیدگاه علامه طباطبایی
در قرآن کریم به اعلام عقیده اصحاب کهف به ربوبیت پروردگار و پیراستن او از هر گونه شرک اشاره شده است آنجاکه می فرماید:و ربطنا علی قلوبهم اذ قاموا فقالوا ربنا رب السمـوت والارض لن ندعوا من دونه الـها لقد قلنآ اذا شططا (و دلهایشان را استوار گردانیدیم آنگاه که به قصد مخالفت با شرک برخاستند و گفتند پروردگار ما پروردگار آسمان ها و زمین است جز او هرگز معبودی را نخواهیم خواند که در این صورت قطعا ناصواب گفته ایم).
← تفسیر آیات مذکور
شناخت توحیدی اصحاب کهف ، شناختی عمیق و مبتنی بر دلایل قطعی و روشن بود همانطور که در قرآن می فرماید:هـؤلاء قومنا اتخذوا من دونه ءالهة لولا یاتون علیهم بسلطـن بین فمن اظـلم ممن افتری علی الله کذبا (این قوم ما جز او معبودانی اختیار کرده اند چرا بر حقانیت آنها برهانی آشکار نمی آورند پس کیست ستمکارتر از آن کس که بر خدا دروغ بندد). از این که اصحاب کهف، مردم خود را به دلیل سطحی نگری و بی منطقی سرزنش کرده اند، استفاده می شود که آنان عقایدی قطعی و استوار داشته اند.
انگیزه نهضت اصحاب کهف
...
توحید افعالی به معنی اینکه همه اتفاقات هستی نیز ناشی از قدرت خداست و خدا برای انجام دادن کارهایش نیازی به یاری موجودی غیر از خود ندارد.
بنابر توحید افعالی، هیچ موجودی در جهان، قدرت تاثیر گذاری و انجام هیچ کاری را ندارد مگر بوسیله نیرویی که خداوند به او داده است؛ و تمام کارها، حرکت ها، تأثیر و تأثّرها به ذات پاک او منتهی می شود و تمامی مخلوقات الهی در کارهای خودشان به ذات الهی نیازمندند و تأثیرگذاری هر موجودی به اذن خدا و در سایۀ نیرویی است که خدای متعال به آنها عطا فرموده است و اگر کاری به وسیلۀ اسباب انجام می گیرد. آفریدگار آن وسیله و سبب نیز خداست. او همچنانکه در ذات خود شریک ندارد، در فاعلیت نیز که شامل خالقیت، ربوبیت، مالکیت و حاکمیت تکوینی است، شریک ندارد.
توحید افعالی این است که خدای متعال در انجام کارهای خود به هیچ کس و هیچ چیز نیازی ندارد و هیچ موجود نمی تواند هیچ گونه کمکی به او بکند. همان گونه که خداوند در ذات خود شریکی ندارد، در فاعلیت نیز هیچ گونه شریکی ندارد «ماشأ اللّه لا قوّة إلاّ باللّه»(۱) هر چه خدا بخواهد، نیرویی جز به خدا نیست.
توحید در لغت مصدر باب تفعیل بوده و به معنای "یگانه کردن و یکی کردن" است، اما در اصطلاح فلاسفه به معنای "یگانگی خداوند" است. در اصطلاح فلاسفه، توحید در معنای ثلاثی مجرد آن به معنای وحدت و یکتایی و یکی دانستن استعمال شده است.
توحید افعالی که گاهی از آن به توحید در آفرینش یا توحید در خالقیت خداوند نیز تعبیر می شود در اصطلاح فلاسفه به معنای این است که همه نظام ها و سنت ها و علل و معلومات و اسباب و مسببات، فعل خدا و کار او و ناشی از اراده خداست. موجودات عالم همچنان که در ذات خود، استقلال وجودی از خدا ندارند در مقام تأثیر و علیت نیز استقلال ندارند و در نتیجه خداوند همانطور که در ذات خودش شریک ندارد، در فاعلیت نیز شریک ندارد. هر فاعل و سببی، حقیقت خود و تأثیر و فاعلیت خود را از او دارد.
توحید افعالی خداوند دقیقاً مصداق تسبیح مبارک "لاحَولَ و لاقُوّه إلاَّ بِالله" است که در فلسفه تحت عنوان قاعده "لامُؤَثَّرَ فِی الوجودِ الاّ الله" بیان می شود.
فلاسفه برای اثبات توحید افعالی به ادله متعددی تمسّک جسته اند که دو مورد از آن ادله را بیان می کنیم:
الف) دلیل فلاسفه قبل از ملاصدرا:
عمدتاً استدلال آنها این است که آفرینش، منحصر به آفرینش مستقیم و بی واسطه نیست و خدایی که نخستین مخلوق را مستقیماً می آفریند، افعال و مخلوقات او را هم با وساطت می آفریند و اگر صدها واسطه هم در کار باشد باز هم، همگی آنها مخلوق با واسطه خدا هستند و به عبارت فلسفی: "علتِ علت هم علت است و معلولِ معلول هم معلول است".
با اضافه کردن این مقدمه بر براهین اثبات وجود خدا، معلولیتِ همه جهان نسبت به او نیز ثابت می شود.
توحید افعالی ممکن است در معانی ذیل به کار رفته باشد: • توحید افعالی (کلام)، بحث توحید افعالی در کلام اسلامی• توحید افعالی (فلسفه)، بحث توحید افعالی در فلسفه اسلامی
...
اسرار التوحید، نوشته فاضل اردکانی ترجمه فارسی کتاب «التوحید»، مرحوم شیخ صدوق است و هیچ کتابی به جامعیّت مطالب آن در زمینه اسماء و صفات و افعال باری تعالی یافت نمی شود؛ ضمن آن که بسیاری از احادیث آن در سایر کتب معتبر حدیث با اسناد متعدد نقل شده است.
فاضل اردکانی درباره انگیزه ترجمه این اثر می نویسد:
اما بعد چنین گوید: مستمند فیوض ازلی، ابن محمدحسن الاردکانی، محمدعلی غفر الله تعالی جمیع ذنوبهما که امر اشرف شاهزاده محمد ولی میرزا عز صدور یافت که این ذره بی مقدار و خادم اخبار ائمه اخیار صلوات علیهم ما طلعت شمس النهار و اهلة الشهور و اورقت الاشجار کتاب مستطاب توحید ابن بابویه رحمة اللَّه و رضوانه علیه را بحلیه ترجمه در آورد، تا هر کسی تواند که از آن بهره برد و نفعش اعم، و فائده اش اتم، باشد این فقیر بی بضاعت با وجود عدم لیاقت امتثالا لامره المطاع بترجمه نمودن آن پرداخت و اللَّه هو الموفق و المعین.
کتاب مشتمل بر شصت و پنج باب است که عناوین برخی از آنها بدین شرح است:
«باب اول»، در بیان ثواب موحدان و عارفان.
آیاتی از قرآن در باره اقرار موجودات به یگانگی خداوند اختصاص یافته است از آن جمله اقرار انسان ها است.
انسانها به توحید ربوبی ، در نشئه وجود (عالم ذر) اقرار فطری نمودند.واذ اخذ ربک من بنی ءادم من ظهورهم ذریتهم واشهدهم علی انفسهم الست بربکم قالوا بلی شهدنا.. و (به خاطر بیاور) زمانی را که پروردگارت از پشت و صلب فرزندان آدم، ذریه آنها را برگرفت و آنها را گواه بر خویشتن ساخت (و فرمود: ) «آیا من پروردگار شما نیستم؟» گفتند: «آری، گواهی می دهیم! » (چنین کرد مبادا) روز رستاخیز بگویید: «ما از این، غافل بودیم (و از پیمان فطری توحید بی خبر ماندیم)»برداشت بر اساس یک قول در تفسیر آیه یاد شده است. منظور از این عالم و این پیمان همان" عالم استعدادها" و" پیمان فطرت" و تکوین و آفرینش است، به این ترتیب که به هنگام خروج فرزندان آدم به صورت" نطفه" از صلب پدران به رحم مادران که در آن هنگام ذراتی بیش نیستند خداوند استعداد و آمادگی برای حقیقت توحید به آنها داده است، هم در نهاد و فطرتشان این سر الهی به صورت یک حس درون ذاتی به ودیعه گذارده شده است و هم در عقل و خردشان به صورت یک حقیقت خودآگاه!.بنا بر این همه افراد بشر دارای روح توحیدند و سؤالی که خداوند از آنها کرده به زبان تکوین و آفرینش است و پاسخی که آنها داده اند نیز به همین زبان است.
توحید به معنای یکانگی و یکتایی خداوند است که به توحید ذاتی، توحید صفاتی، توحید در خالقیت، توحید استقلالی، توحید در ربوبیت و توحید در عبادت تقسیم می شود.
توحید به معنای یگانگی و یکتایی خداوند می باشد.توحید دارای اقسامی است که عبارتند از:
توحید ذاتی
توحید ذاتی یعنی این که ذات خداوند یکتاست و یکتایی ذات دو معنا دارد:
← ذات بدون علت
...
یکی از مسائل مهم اسلامی که از سوی برخی تحریف شده مسئله توحید و شرک است.
می دانیم توحید مهم ترین اصل از اصول اسلامی است تا حدی که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله وسلّم) ده سال در مکه تلاش کردند تا مفهوم «لا اله الا الله» ایجاد شود. یعنی؛ بگویید معبودی جز خداوند یگانه نیست، توحید را بپذیرید و بت ها را بشکنید تا سعادتمند شوید. یکی از مهم ترین مشکلات جامعه عرب جاهلی، شرک بود. آن ها تعداد ۳۶۰ بت یعنی ۳۶۰ نقطه اختلاف ساخته بودند و هر کدام طرفدار بتی بودند که نتیجه ای جز جنگ ها و خونریزی های زیاد نداشت و اگر ملتی از خارج به آن ها حمله ور می شد هیچ انسجامی در مقابل او نداشتند. و اگر به همان حال باقی می ماندند چه بسا جمعیت آن ها منقرض می شد. ولی آفتاب اسلام درخشید و توحید جایگزین بت ها شد و عبارت (انما المومنون اخوة)؛ مومنان، برادر یکدیگرند باعث یکپارچگی و انسجام و ایجاد انگیزه های عالی در آن ها شد. چیزی نگذشت که شمال آفریقا و قسمت مهمی از آسیا تا کنار دیواره چین یعنی بخش عمده جهان آن روز، و به عبارتی بخش متمدن، در سیطره اسلام قرار گرفت، به شکلی که اکنون همه در اذان و اقامه و برنامه های دینی، توحید را تکرار می کنند، ونتیجه اش شکستن بت ها در اشکال مختلف چه سنگی و چوبی یا بت هایی که جانشین آن ها شده اند خواهد بود.
غلو و شرک
در مقابل توحید این چنین شفاف و زلال، گروهی به نام «غلات» به تحریف آن پرداختند. «غلات» جمع «غالی» است به معنی آن هایی که درباره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله وسلّم) یا ائمه هدی: غلو کردند و گفتند امام علی (علیه السّلام) «خالق السماوات و الارضین» آفریننده آسمان ها و زمین است. یا در اشعار گفتند: «من حسین اللهی ام» یا العیاذ بالله گفتند: «لا اله الا زینب» و از این قبیل حرف ها که باعث شکسته شدن اصل توحید شدند. می دانیم «غلات» از نظر فقه اسلامی و شیعه مشرک و ناپاک هستند و ارتباطی با اسلام ندارند. در این جا به چند جمله از کلام مرحوم علامه مجلسی؛ که از بزرگان مذهب و موالیان اهل بیت؛ و طرفداران سخت ولایت و احیا کنندگان مذهب شیعه هستند اشاره می کنیم تا مراقب جلسات خود باشیم که آلوده به غلو نشود زیرا غلو وادی خطرناکی است و انسان را به کلی از اسلام جدا می کند. محدث قمی در سفینة البحار، کلام علامه را نقل می کند و قبل از آن حدیثی از امام صادق (علیه السّلام) می آورد که می فرمایند: «احذروا علی شبابکم الغلاة» مراقب باشید غلات به سراغ جوان هایتان نیایند (از این جمله معلوم می شود جوانان بیشتر ممکن است آلوده به غلو شوند) «لا یفسدونهم» مبادا جوانان شما را فاسد کنند «فان الغلاة شر خلق الله» این افراد بدترین خلق خدا هستند. «یصغرون عظمة الله» عظمت خدا را کم می کنند. «و یدعون الربوبیة لعباد الله» و ادعای ربوبیت برای بندگان خدا می نمایند. در ادامه، کلام علامه را نقل می کند که «اعلم ان الغلو فی النبی (صلی الله علیه و اله وسلّم) و الائمة: انما یکون بالقول بالوهیتهم. . . » غلو درباره پیامبر (صلی الله علیه و اله وسلّم) وائمه؛ این است که قائل به خدایی آن ها شویم و ایشان را شریک خدا بدانیم و خلق و روزی را در دست آن ها بدانیم و بگوییم خدا در آن ها حلول کرده و با آن ها متحد شده است و علم غیب ایشان از ناحیه غیر خداست. «و القول بکل منها الحاد و کفر» کسی که قائل به این مطالب شود، ملحد و کافر و از دایره ایمان بیرون است و ائمه؛ درباره چنین افرادی اظهار بیزاری کرده اند. البته مسلم است که مقامات آن بزرگواران، والا و عالی است ولی اگر آنچه بدان معتقدیم و می گوییم، به سرحد توحید و شرک رسید باید توقف کرد. اهل بیت؛ انحراف از اصل توحید و رفتن به سمت غلو را هرگز نپذیرفته اند وهیچ فقیهی آن را نمی پذیرد.
علم غیب و شرک
آنچه در کلام علامه مجلسی گذشت این بود که: اگر کسی ادعا کند علم غیب ائمه؛ از ناحیه خودشان است غلو کرده است. علم غیب ایشان از ناحیه تعلیم پروردگار و تعلیمات پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله وسلّم) بوده که در قرآن مجید نیز به آن اشاره شده است. متاسفانه برخی از مخالفین، در قرآن نیز گزینشی عمل کرده و ادعا می کنند: شیعه کافر و منحرف است چون اعتقاد به علم غیب امامان دارد، در حالی که علم غیب مخصوص خداوند است. به عنوان مثال به سراغ سوره انعام می روند که می فرماید: (و عنده مفاتح الغیب لا یعلمها الا هو) کلیدهای غیب نزد خداوند است و غیر خدا آگاه به آن ها نیست. بنابراین، نتیجه می گیرند هر کس به هر صورت ادعای علم غیب کند دارای انحراف از توحید است. در حالی که باید برای درک مفهوم آیات، آن ها را در کنار یکدیگر ترجمه و تفسیر کرد. ولی این آیه در سوره جن استثنا دارد: (عالم الغیب) خدا عالم غیب است (فلا یظهر علی غیبه احدا) احدی را از علم غیب آگاه نمی کند (الا من ارتضی من رسول) مگر رسولانی که مورد رضایت خداوند هستند. پیامبر باید به گونه ای برنامه ریزی کند که آن برنامه تا آخر دنیا استمرار داشته باشد، بدون اطلاع از آینده چگونه چنین برنامه ریزی ای ممکن است؟ملاحظه می کنید که این چنین گزینشی عمل کردن چگونه انسان را دچار انحراف می کند. در نهج البلاغه، امیرالمؤمنین (علیه السّلام) در خطبه هایی به نام «ملاحم» از آینده خبر می دهند که همه آن ها نیز به واقعیت پیوسته است. فردی از پایین منبر برخاست و گفت: یا امیرالمؤمنین! شما از عالم غیب خبر می دهید! مگر عالم به غیب هستید؟ حضرت فرمودند: «لیس هو بعلم غیب و انما هو تعلم من ذی علم» من این مطالب را از رسول خدا شنیدم و ایشان به من این علوم را آموخت و او نیز از خداوند آموخته است. اگر می بینیم درباره کربلا پیامبر (صلی الله علیه و اله وسلّم)، علی (علیه السّلام)، فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و خود امام حسین (علیه السّلام) در مسیر کربلا، از آینده خبر می دادند و اگر حضرت زینب (سلام الله علیها) به امام سجاد (علیه السّلام) خبر می دهد که «در این سرزمین بر مرقد پدرت حسین (علیه السّلام) پرچمی به اهتزاز درمی آید که هیچگاه کهنه نشود و در گذر زمان گزندی به آن نرسد و سردمداران کفر هرچه در محو آن تلاش کنند، روز به روز بر عظمت آن افزوده شود» نه این است که ایشان علم غیب مستقل دارند بلکه از پدر برادرشان و با واسطه از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله وسلّم) شنیده اند. بنابراین علم غیب پیامبر (صلی الله علیه و اله وسلّم) و ائمه؛ ذاتی نیست و علم غیب مستقل تنها مخصوص خداوند است ولی ممکن است از ناحیه خداوند به معصومین؛ و اولیاء الله ابلاغ شود.
مدعیان علم غیب
...
مقدمه: در مورد توحید آیات بسیاری در قرآن وجود دارد اما سوره توحید اهمیت فوق العاده ای در این خصوص دارد که در این مقاله به مساله توحید از منظر این سوره می پردازیم:قل هو الله احد• الله الصمد• لم یلد و لم یولد• و لم یکن له کفوا احد
به نام الله که رحمان و رحیم است• بگو او الله یگانه است.•که همه نیازمندان قصد او می کنند.•نزاده و زاییده نشده.• و هیچ کس همتای او نیست.
بیان آیات
این سوره خدای تعالی را به احدیت ذات و بازگشت ما سوی الله در تمامی حوائج وجودیش به سوی او و نیز به اینکه احدی نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال شریک او نیست می ستاید، و این توحید قرآنی، توحیدی است که مختص به خود قرآن کریم است، و تمامی معارف (اصولی و فروعی و اخلاقی) اسلام بر این اساس پی ریزی شده است.و روایات وارده از طرق شیعه و سنی در فضیلت این سوره بسیار زیاد است، حتی از هر دو طریق رسیده که این سوره معادل با یک ثلث قرآن است، که ان شاء الله روایاتش به زودی از نظر خواننده می گذرد.و این سوره هم می تواند در مکه نازل شده باشد و هم در مدینه، و آنچه از بعضی از روایات وارده در سبب نزول آن ظاهر است این است که در مکه نازل شده." قل هو الله احد" کلمه" هو" ضمیر شان و ضمیر قصه است، و معمولا در جایی بکار می رود که گوینده اهتمام زیادی به مضمون جمله بعد از آن داشته باشد، و اما کلمه" الله" مورد اختلاف واقع شده، حق آن است که" علم به غلبه" برای خدای تعالی است، یعنی قبلا در زبان عرب اسم خاص برای حق تعالی نبود، ولی از آنجایی که استعمالش در این مورد بیش از سایر موارد شد، به خاطر همین غلبه استعمال، تدریجا اسم خاص خدا گردید، هم چنان که اهل هر زبانی دیگر برای خدای تعالی نام خاصی دارند، و ما در تفسیر سوره فاتحه (اولین سوره قرآن) در باره این کلمه بحث کردیم.
← فرق بین احد و واحد
روایاتی در باره فضیلت سوره اخلاص و توضیح مضامین عالیه آن
← شان نزول
...
توسل و رابطه آن با توحید، توسط حسین رجبی به رشته تحریر درآمده است.
یکی از جملات قرآنی، «و ابتغوا إلیه الوسیلة» است که در رابطه با توسل می باشد. توسل؛ یعنی واسطه قرار دادن چیزی برای رسیدن به هدف مشخصی که انسان برای دستیابی آن تلاش می کند .
به اجماع علمای شیعه، توسل، مشروع و جایز می باشد با این شرط که معیار صحیح توحید عملی شود و موجودی در عرض خدا و مستقل در اثر قرار داده نشود؛ نویسنده در صدد اثبات شرک نبودن توسل از نگاه علمای شیعه و اهل سنت، با استفاده از روایات و تاریخ می باشد .
این کتاب، شامل مطالبی مانند: «توسل چیست و رابطه آن با توحید چگونه است»، «واسطه ها در عالم تکوین و تشریع»، «توسل از نگاه علما و دانشمندان شیعه و اهل سنت»، «نظر علمای دیوبند هند»، «گفتار برخی دیگر از علمای اهل سنت»، «توسل به دعای پیامبر در حیات برزخی»، «دلیل بر جواز و مشروعیت توسل»، «منع از توسل از بدعت های امویان» و «پرسش هایی از منکران توسل» می باشد.
در توسل، فرقی بین حیات و ممات وجود ندارد؛ یعنی همان طورکه می توان به پیامبر در حال حضور وی توسل جست، در حالی هم که از دنیا رفته است می توان به او توسل جست. مؤلف با ذکر دلایل و مصادیقی این مسئله را مبرهن نموده اند. یکی از آن مصادیق، توسل بلال به پیامبر بعد از وفاتش است؛ چنان که بیهقی و ابن ابی شیبه نقل می کنند: در زمان خلافت خلیفه دوم، قحطی شدیدی بر مردم روی آورد. بلال بن حرث، از اصحاب رسول خدا، کنار قبر پیامبر(ص) آمد و عرض کرد: ای رسول خدا برای امتت باران طلب کن؛ زیرا آنان نزدیک است که هلاک شوند. رسول خدا در عالم رؤیا به او فرمود: زود است که آنان سیراب شوند. در این حدیث بلال به دعای پیامبر متوسل شده است .
مؤلف با بیان اینکه منع توسل از زمان امویان صورت گرفته، به این روایت اشاره کرده است:
با توجه به نقش ائمه ی اطهار علیه السّلام در نظام تکوین و تشریع، تنها راه رسیدن به فیوضات الهی از مجرای اهل بیت علیه السّلام برای ما امکانپذیر است.
لغت شناسان کلمه ی ولایت را به معنای سرپرستی، عهده داری امور، سلطه، استیلاء ، رهبری و زمامداری معنا کرده اند. راغب اصفهانی می نویسد: «ولایت یعنی، یاری کردن. و ولایت یعنی، زمامداری و سرپرستی امور و گفته شده است که ولایت و ولایت مانند دلالت و دلالت است و حقیقت آن «سرپرستی» است. ولی و مولی نیز در همین معنا به کار می رود.» گر چه برای ولایت معانی بسیاری ذکر کرده اند، و لکن اصل در معنای آن، برداشته شدن واسطه ای است که بین دو چیز حائل شده باشد، به طوری که بین آن دو چیز، غیر از آن دو چیزی باقی نماند.»
رابطه ولایت با توحید
با توجه به معنای ولایت به خوبی به دست میآید که در ولایت، واسطه و مانع بین دو چیز نیست و نزدیکی و قرب بدون واسطه است. و البته از لوازم و نتایج این ولایت، اموری چون مالکیت، خالقیت ، ربوبیت ، حق قانونگذاری، اطاعت ، محبت ، توکل و استعانت است. به عبارت بهتر، موجود تحت ولی خود، چون آئینه، بدون مختصر خودنمائی، تمام چهرهی صاحب صورت را در خود منعکس می کند. خداوند سبحان ولی بندهی مؤمن خود است، به علت آن که، امور او را زیر نظر دارد، و شؤون او را تدبیر می کند، و او را در صراط مستقیم هدایت می نماید، و او را در اموریکه سزاوار اوست، و یا سزاوار او نیست، امر می کند و نهی می نماید، و در دنیا و در آخرت او را نصرت و یاری می نماید. و مؤمن حقیقی و واقعی نیز ولی پروردگارش می باشد، زیرا که خود را در اوامر و نواهی او تحت ولایت او درمی آورد، و نیز در جمع برکات معنویه، از هدایت، و توفیق و تایید، و تسدید، و آنچه در پی دارند، از رسیدن به درجات بهشت و مقام رضوان خدا، در تحت ولایت و پذیرش خداوند خود است.
سوره توحید یک صد و دوازدهمین سوره قرآن کریم است. مضمون کل این سوره خداشناسی و توحید است. نام دیگر این سوره "اخلاص" است. در روایات، توصیه اکیدی به خواندن این سوره به عنوان سوره نماز شده و نیز برای قرائت این سوره فضایل بسیاری نقل شده است.
اخلاص از سور مکی است که پس از سوره ناس و پیش از سوره نجم نازل شده و در رتبه بیست و یکم نزول قرار گرفته است. به دلیل برخی روایاتِ اسباب نزول، احتمال نزول آن در مدینه نیز داده شده یا حتی از سوره های مدنی شمرده شده است.
بنا بر روایتی از ابن مسعود و ابی بن کعب و ابن عباس این سوره در پاسخ گروهی از مشرکان مکه نازل شد که از رسول خدا صلی الله علیه و آله خواستند تا نَسَب پروردگارش را بیان کند. اما طبق روایاتی دیگر نزول این سوره در پاسخ برخی از دانشمندان یهود دانسته شده که از رسول خدا صلی الله علیه و آله چنین درخواستی داشتند.
در روایتی از امام صادق علیه السلام نیز نظر اخیر تأیید شده است. در این دسته دوم از روایاتِ سبب نزول بیان نشده که پرسش یهود از پیامبر در مدینه صورت گرفته بلکه حتی در پاره ای از آن ها آمده که شماری از عالمان یهود به مکه آمده و در آن جا از رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره نسب خدا سؤال کرده اند؛ اما همین روایات سبب شده است که برخی مفسران نزول سوره اخلاص را در مدینه بدانند. گروهی دیگر نیز بدون استناد به دلیلی معتبر برای جمع این دو دسته از روایات به نزول مکرر سوره اخلاص در مدینه نظر داده اند.
این سوره 4 آیه دارد اما قاریان مکه و شام شمار آیات آن را 5 آیه دانسته اند به این صورت که هر یک از «لَم یَلِد» و «لَم یُولَد» را آیه ای جدا به شمار آورده اند؛ همچنین این سوره دارای 17 کلمه و 47 حرف است
در روایات و منابع قدیمی تر از آن به سوره «قُل هُوَ اللّهُ اَحَد» یاد شده است؛ با این حال مجموعاً 20 نام که اکثر آن ها اوصافی بر گرفته از مضمون سوره یا روایاتِ آثار و فضایل است برای آن یاد شده: توحید (زیرا مضمون سوره فقط مشتمل بر معارف توحید است)، اخلاص (چون معتقد به این سوره مؤمن مخلص است یا آن که خدای تعالی قاری آن را از دوزخ خلاصی می بخشد یا برای آن که این سوره بر صفات سلبیه خدا مشتمل است. از این رو خدا را از صفات نقص خالص می گرداند)، نسبة الرب (برگرفته از روایاتی چند منقول از رسول خدا صلی الله علیه و آله، ائمه معصومین و نیز صحابه که این سوره را نسب و صفت پروردگار معرفی کرده اند) بنا به روایتی از امام صادق علیه السلام خداوند در معراجِ پیامبر خطاب کرده است: «اقراء قل هو اللّه أحد کما أنزلت فإنّها نَسَبی و ...».
مُقَشْقَشَه (با سوره کافرون مُقَشْقَشان نامیده شده اند؛ از آن رو که این دو سوره قاری را از شرک و نفاق دور می کنند)، مُحضَرَه (زیرا هنگام قرائت فرشتگان برای استماع آن حاضر می شوند)، مُنفِّره (چون قرائت آن شیطان را دور می کند)، نور (برگرفته از روایتِ «إِن لکل شیء نوراً و نور القرآن قل هو الله أَحد»)، اساس (برای آن که بر توحید یعنی اساس دین مشتمل است یا برگرفته از حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله که آسمان ها و زمین های هفت گانه را بر «قُل هُوَ اللّهُ اَحَد» استوار می داند)، امان (زیرا اعتماد به آن امان از عذاب الهی است)، برائت (برای آن که رسول خدا صلی الله علیه و آله شخصی را که این سوره را قرائت کرده بود، از شرک مبرا دانست)، مانعه (بر گرفته از روایتی از ابن عباس که این سوره مانع از عذاب قبر و شعله های آتش است)، جمال (در حدیث آمده: «إِنّ الله جمیل و یحبّ الجمال» و رسول خدا صلی الله علیه و آله در تفسیر جمیل، صفات ذکر شده در این سوره را بیان کرده است)، ولایت (قاری آن عارف به خداوند با صفات ذکر شده در این سوره و از اولیای الهی می شود)، معرفه (برگرفته از حدیث رسول خدا صلی الله علیه و آله که درباره تلاوت کننده این سوره فرمود: این بنده پروردگارش را شناخت)، نجات (چون موجب نجات از اعتقاد به تشبیه و کفر در دنیا و نجات از آتش، در آخرت می شود)، مُعوّذه (در پاره ای روایات این سوره با دو سوره فلق و ناس «معوذات» خوانده شده اند و نقل شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله با قرائت این سه سوره، شماری از اصحاب خود را تعویذ کرده است)، مُذکِّره (برای آن که قرائت آن توحید خالص را به یاد می آورد)، شافیه، تجرید، تفرید و صمد.
«صمد» پس از دو نام «اخلاص» و «توحید» و نیز «نسبة الرب» مشهورترین نام سوره است که از یک سو این نام تنها در همین سوره از قرآن آمده و از سوی دیگر مهم ترین واژه این سوره است که توجه مفسران به آن جلب شده است.
فرهنگ نامه فقه دربردارنده اصطلاحاتی می باشد که در فقه کاربرد زیادی دارد که در ذیل ذکر می شود.
ابتدای خلق در دنیاابتدای خلق درجنتابتهاج به اسماء اللهابتهاج به معرفت افعال اللهابتهاج به معرفت اللهابتهاج به معرفت صفات اللهابدیت صفات فعلیه الهیابدیتابصار الهیابطال شرکابن اللهاتحاد در ذات الهیاتحاد در صفات الهیاتحاد ذات الله با مسیحاتحاد صفات با ذاتاتصاف انسان به صفات اللهإثبات توحید واجب تعالیاثبات توحیداثبات خدااثبات صانع تعالیاثبات صفات الافعالاثبات صفاتاثبات مبدأ حکیماثبات مبدأ عالماثبات واجب الوجوداثبات واجب الوجوداثبات وجود خدااثبات وجود خدااثر فاعلاجل تقدیریاجماع مرسلین بر توحیداحادیث جسمانیت خدااحادیث قضا و قدراحاطه علم الهی به کلاحاطه علم الهیاحتیاج اللهاحتیاج ذات الهی به ادواتاحتیاج صفات الهی به ادواتاحتیاج صفات الهی به آلاتاحتیاج عالم به صانعاحداحداث اللهاحسان اللهاحسان الهیاحصای اسماء اللهاحکام اسمای الهیاحکام افعال الهیاحکام ثبوتی ذات الهیاحکام ثبوتی ذات واجباحکام خدا شناسیاحکام ذات الهیاحکام سلبی ذات الهیاحکام صفات الهیاحکام صفات صانعاحکام لطفاحکام مصنوعاحوال اللهاحوال واجب تعالیاحیای الهیاحیای اموات (افعال الهی)احیای فطرتاحیای موتی (افعال الهی)اختیار اللهاختیار الهیاختیار صانعاختیار واجب تعالیادراک الهیادراک باری تعالیادراک حسی خداادراک خدا به حواسادراک ذات اللهادراک صفات اللهادله اثبات صانعادله توحیدادله شمول قدرت الهیادیان توحیدیادیان شرک آمیزاذن اللهاذن الهیاذن پروردگاراذن تکوینی خداونداذن تکوینی هستی بخشارادت اللهارادت خداوندیاراده اجمالی الهیاراده ازلی الهیاراده اصلی الهیاراده اللهاراده الهیاراده الهیاراده باری تعالیاراده تشریعی الهیاراده تشریعی ذات حقاراده تشریعیاراده تفصیلی الهیاراده تکوینی الهیاراده تکوینی خدااراده تکوینی ذات حقاراده تکوینیاراده حادث الهیاراده حتم الهیاراده حق تعالیاراده حکیمانه الهیاراده خالقاراده خدااراده خدااراده خدای تعالیاراده ذاتیاراده ذاتیه الهیاراده صانعاراده طولی الهیاراده عرضی الهیاراده عزم الهیاراده فعلیه الهیاراده قدیمه الهیاراده محدثه الهیاراده واجب الوجوداراده واجب تعالیاراده واجبارادهارتباط انسان شناسی با خداشناسیارتباط با خداارزش شناخت خداارشاد الهیازلیت الهیازلیت تکوین الهیازلیت صفات الهیازلیت کلام الهیازلیتاستحاله ادراک حسی خدااستحاله انقلاب علم الهیاستحاله رؤیت الهیاستحاله رؤیت باری تعالیاستحاله رؤیت بصری خدااستحاله قبح برخدااستحقاق شکراستحقاق عبودیتاستخبار الهیاستدلال قرآن بر یگانگی پروردگاراستعانت جستن از خدااستغفار و غفران خدااستغنای صانعاستماع وحی الهیاسرار لا اله الا اللّهاسلام فطریاسم اعظماسم اعظماسم اللهاسم رحماناسم رحیماسما و صفات الهی اسماء الاهی از منظر امامیان و ماتریدیاناسماء الحسنیاسماء اللهاسماء الهی از منظر عرفانی امام خمینی قدس سرهاسماء الهیاسماء و صفات خدا در قرآناسماء و صفاتاسمای افعال الهیاسمای الهیاسمای باری تعالیاسمای تقدیساسمای تنزیهاسمای جزئی پروردگاراسمای جلالیهاسمای جمالیهاسمای حسنیاسمای خدااسمای ذات الهیاسمای صفات الهیاسمای علیای الهیاسمای کلی پروردگاراشاعره و رؤیت خدا در قیامتاشاعرهاشتمال بر علم توحیداصحاب توحیداصل توحیداصول توحیداصول صفات ثبوتیه الهیاضلال الهیاطاعت از خدااطاعت از غیر خدا و غیر اولیای الهیاطاعت اللهاطاعت امر الهیاطاعت خدااطاعت غیر خدااطلاق شی ء بر خدااطلاق عالم بر خدااطلاق موجود بر خدااعتباریت صفات الهیاعتقاد به توحیداعتقاد به مرکب نبودن ذات الهیاعتقاد به وحدانیت خدااعتقاد به وحدت خدااعتقاد به یکتایی خدااعتقاد به یگانگی صفات ذاتیهاعتقاد تقلیدیاعلام هدایتاغراض الهی در افعالاغراض الهی در تکلیفافتقار الهیافعال اختیاریافعال الله تعالیافعال اللهافعال الهیافعال تسبیبی الهیافعال تشریعی الهیافعال تشریعیافعال تکلیفی الهیافعال تکوینی الهیافعال تکوینیافعال ثبوتیه الهیافعال خارق العاده غیر الهیافعال خالقافعال خداافعال خدای تعالیافعال ذات اللهافعال ذات باریافعال صانعافعال مباشری الهیافعال واجب الوجودافعال واجب تعالیاقامه برهاناقامه توحیداقامه حدود الله تعالیاقتضای ذاتی واجباقرار فطری انسان بر ربوبیت خداونداقسام توحید افعالیاقسام توحیداقسام حدوثاقسام صفات خدااقسام قضا و قدراقسام و مراتب توحیدالقای وحی الهیالقائات الهیاللهالواح تقدیریالواح قضا و قدرالوهیت الهیالوهیت خداوندالوهیت روح القدسالوهیت غیر اللهالوهیت مطلقه الهیالوهیت معبودالوهیت معبوداتالوهیتاله (اسم)الهام الهیالهامات الهیالهیات اثباتی و الهیات تنزیهیالهیت اللهالهیتامام رضا و فرهنگ توحیدامامان کانون معرفت خداوندامامان و توحید خداوندامتثال امر الهیامتثال او امر الهیامتثال نهی الهیامتحان الهیامتناع رؤیت خداامتناع صدور عبث ازخداامتناع صدور قبیح ازخداامتناع علم به حقیقت اللهامتناع فعل قبیح از خداامتناع ماهیت بر خداامتناع معرفت ذات الهیامتناع وقوع قبیح از اللهامر ازلی الهیامر الله (تکوین)امر الهیامر پروردگار (تکوین)امر تشریعی الهیامر تکلیفی الهیامر تکوینی الهیامر فطریامکان رؤیت اللهامکان رؤیت بصری خداامکان شناخت اسمای الهیامکان شناخت صفات الهیامکان شناختامکان علم غیبامکان نسخ تشریعیامکان نسخ تکوینیامکان و حدود شناخت خداامکان واجب الوجودامکان واجب تعالیامکان وحیامور تشریعی الهیامور تکوینی الهیامور فطریانحصار ولایت برای خداانسان در پیشگاه خداانسان و قضا و قدر الهیانسانشناسی فطریانقطاع مأموریت الهیانقطاع وحی الهیانکار خداانکار خداانکار دینانکار مبدأاوامر الله (تکلیف)اوامر الهی (تکلیف)اوصاف پروردگاراوصاف ثبوتی خداونداوصاف جلال خداونداوصاف جمال خداونداوقات ذکر خدااهل توحیداهل توحیداهل شرکاهلاک الهیاهمیت توحیداهمیت شناخت خداایجاب اللهایجاب خداایجاب رؤیت خداایجاب شکر منعمایجاب علی اللهایجاب لطفایجاد خداایجاد واجب الوجودایمان به خداایمان به خداایمان و علمایمان
آ
آثار الهیآثار ایمان به خداآثار شناخت خداآثار صانعآثار معرفت به خداآثار و برکات ترس از خداآزادی های عمومی در عصر علویآزمایش الهیآزمایش انسانآشنایی با توحید افعالیآشنایی با صفات جلالآشنایی با صفات جلالآشنایی با صفات خداآشنایی با عدل در تکوینآفریدگار انسانآفریدگار جهانآفریدگار یگانهآفریدگارآفریده هاآفرینش الهیآفرینش انسانآفرینش بدویآفرینش جانآفرینش جدیدآفرینش جنآفرینش حضرت آدمآفرینش مجددآفرینش ملکآفرینش نخستینآفرینش نفسآفرینشآفرینندگی ذات حقآلاء اللهآلات جسمانیآلام جسمانیآلهه پنداریآلههآمرزش الهیآموزه توحید در دین زرتشتیآیات الهی (معجزه)آیات الهی (نشانه)آیات الهی فراخوانی به تعقل یا ایمانآیات پروردگار (نشانه)آیات تقدیر الهیآیات تقدیرآیات تنزیه افعال الهیآیات توحیدآیات جسمانیت خداآیات خدا (نشانه)آیات رؤیت الهیآیات سنن الهیآیات صفات الهیآیات عمومیت اراده الهیآیات عمومیت قدرت الهیآیات فطرتآیات فطرتآیات قضا و قدرآیات لطفآیت پروردگارآیه الکرسی پیام آسمانی توحیدآیه الهی (نشانه)آیین تثلیثآیین توحیدی عیسیآیین توحیدیآیین های شرک آمیزآیین های غیر الهی
ب
باورنکردن علم خداوندبت پرستانبت پرستیبتبداء تشریعیبداء در احکامبداءبراهین اثبات وجود خدابراهین خداشناسی برقراری عدلبرهان ارسطوییبرهان امکان در الهیات اسلامیبرهان امکان و وجوب برهان امکانبرهان انتظامبرهان پروردگاربرهان تجرد روح انسانبرهان تکاملبرهان تمانعبرهان تواردبرهان ثبات شخصیتبرهان حب زندگی ابدیبرهان حدسیبرهان حدوث در روایاتبرهان حدوث مادهبرهان حدوثبرهان حرکتبرهان حساب احتمالاتبرهان حقیقتبرهان حکمتبرهان رحمتبرهان سلمیبرهان سینویبرهان صدراییبرهان صدیقین از دیدگاه حکمابرهان صدیقین از دیدگاه عرفابرهان صدیقین از دیگاه فلاسفهبرهان صدیقینبرهان عدالتبرهان عقلیبرهان علیت برهان فطرتبرهان فقر و غنی برهان قدرته تعالیبرهان قوت و فعلبرهان لطف و حکمتبرهان لمیبرهان محرک اولبرهان نظم و برهان صدیقینبرهان نظمبرهان وجوب اللطفبرهان وجوب و امکانبرهان وجودیبرهان وحدت جهتی نظامبرهان هدایتبرهان هستی شناسیبرهان هماهنگیبساطت ذاتبسیط الحقیقة کل الاشیاء و لیس بشئ منهابصر الهیبصیربصیریت خدابقای الهیبقای ذات الهیبقای ذاتی الهیبقای زاید بر ذات الهیبقای صفات الهیبقای قادر یت ازلیبقای قائم به ذات اللهبقای قدرت الهیبندگان حقیقی خدابندگان خدابندگان مخلصبندگی خدا
پ
...
توحید به معنای پرستش خدای یگانه و یکتا پرستی می باشد و درجات و مراتب دارد، همچنان که شرک نیز که مقابل توحید است مراتب و درجات دارد. تا انسان همه مراحل توحید را طی نکند، موحد واقعی نیست.
توحید ذاتی یعنی شناختن ذات حق به وحدت و یگانگی. اولین شناختی که هر کس از ذات حق دارد، غنا و بی نیازی اوست؛ یعنی ذاتی است که در هیچ جهتی به هیچ موجودی نیازمند نیست و به تعبیر قرآن «غنی» است؛ همه چیز به او نیازمند است و از او مدد می گیرد و او از همه غنی است «یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی» . و به تعبیر حکما واجب الوجود است. و دیگر «اولیت» یعنی مبدئیت و منشئیت و آفرینندگی اوست. او مبدا و خالق موجودات دیگر است؛ موجودات همه «از او» هستند و او از چیزی نیست و به تعبیر حکما «علت اولی» است.این اولین شناخت و اولین تصوری است که هر کس از خداوند دارد. یعنی هر کس در مورد خداوند می اندیشد و به اثبات یا نفی، و تصدیق یا انکار می پردازد، چنین معنی و مفهومی در ذهن خود دارد که آیا حقیقتی وجود دارد که وابسته به حقیقتی دیگر نیست، همه ی حقیقت ها به او وابسته اند و از اراده ی او پدید آمده اند و او از اصل دیگری پدید نیامده است؟توحید ذاتی یعنی این حقیقت «دوئی» بردار و تعدد پذیر نیست؛ مثل و مانند ندارد «لیس کمثله شی ء» ؛ در مرتبه ی وجود او موجودی نیست «و لم یکن له کفوا احد». اینکه موجودی فرد یک نوع شمرده می شود، مثلا حسن فردی از نوع انسان است (و قهرا برای انسان افراد دیگری قابل فرض است) از مختصات مخلوقات و ممکنات است؛ ذات واجب الوجود از این معانی منزه و مبراست.
رابطه خدا و جهان
و چون ذات واجب الوجود یگانه است، پس جهان از نظر مبدا و منشا و از نظر مرجع و منتهی یگانه است. جهان نه از اصل های متعدد پدید آمده و نه به اصل های متعدد باز می گردد؛ از یک اصل و از یک حقیقت پدید آمده «قل الله خالق کل شیء» . و به همان اصل و همان حقیقت باز می گردد «الا الی الله تصیر الامور» . و به تعبیر دیگر، جهان هستی، یک قطبی و یک کانونی و تک محوری است.رابطه ی خدا و جهان، رابطه ی خالق با مخلوق یعنی رابطه ی علت (علت ایجاد) با معلول است، نه رابطه ی روشنایی با چراغ یا رابطه ی شعور انسانی با انسان. درست است که خدا از جهان جدا نیست، «لیس عن الاشیاء بخارج ولا فیها بوالج» او با همه ی اشیاء است و اشیاء با او نیستند «هو معکم این ما کنتم» . اما لازمه ی جدا نبودن خدا از جهان، این نیست که پس خدا برای جهان مانند روشنایی برای چراغ و شعور برای اندام است. اگر این چنین باشد خدا معلول جهان می شود و نه جهان معلول خدا؛ چون روشنایی معلول چراغ است نه چراغ معلول روشنایی. و همچنین لازمه ی جدا نبودن خدا از جهان و انسان این نیست که خدا، جهان و انسان همه یک جهت دارند و همه با یک اراده و یک روح حرکت و حیات دارند. همه ی اینها صفات مخلوق و ممکن است، خداوند از صفات مخلوقین منزه است «سبحان ربک رب العزة عما یصفون». .
توحید صفاتی
توحید صفاتی یعنی درک و شناسایی ذات حق به یگانگی عینی با صفات و یگانگی صفات با یکدیگر. توحید ذاتی به معنی نفی ثانی داشتن و نفی مثل و مانند داشتن است و توحید صفاتی به معنی نفی هرگونه کثرت و ترکیب از خود ذات است. ذات خداوند در عین اینکه به اوصاف کمالیه ی جمال و جلال متصف است، دارای جنبه های مختلف عینی نیست. اختلاف ذات با صفات و اختلاف صفات یا یکدیگر لازمه ی محدودیت وجود است. برای وجود لایتناهی همچنان که دومی قابل تصور نیست، کثرت و ترکیب و اختلاف ذات و صفات نیز متصور نیست. توحید صفاتی مانند توحید ذاتی از اصول معارف اسلامی و از عالی ترین و پر اوج ترین اندیشه های بشری است که به خصوص در مکتب شیعی تبلور یافته است. در اینجا فقط به بخشی از یک خطبه ی نهج البلاغه که هم تاییدی بر مدعاست و هم توضیحی برای این بخش است، اشاره می کنیم. در اولین خطبه نهج البلاغه چنین آمده است:سپاس ذات خدا را، آن که ستایش کنندگان نتوانند به ستایش او برسند و شمار کنندگان نتوانند نعمت های او را برشمارند و کوشندگان نتوانند حق بندگی او را ادا نمایند، آن که همت ها هر چه دور پروازی کنند کنه او را نیابند و زیرکی های هر اندازه در قعر دریاهای فطانت فرو روند به او نرسند، آن که صفت او را حد و نهایتی و تغیر و تبدلی نیست...در این جمله ها (چنان که می بینیم) از صفات نامحدود خداوند یاد شده است. بعد از چند جمله می فرماید: اخلاص کامل، نفی صفات از پروردگار است، زیرا موصوف گواهی می دهد که ذاتش غیر از صفت است و صفت گواهی می دهد که او چیزی است غیر از موصوف، و هر کس خداوند را به صفتی توصیف کند، ذات او را مقارن چیز دیگر قرار داده و هر کس خدا را مقارن چیزی قرار دهد... الی آخر.در این جمله ها، هم برای خداوند اثبات صفت شده است (الذی لیس لصفته حد محدود) و هم از او نفی صفت شده است (لشهادة کل صفة انها...) از خود این جمله ها معلوم است که صفتی که خداوند موصوف به آن صفت است صفت نامحدود به نامحدودیت ذات است که عین ذات است، و صفتی که خداوند مبرا و منزه از اوست صفت محدود است که غیر ذات و غیر از صفت دیگر است. پس توحید صفاتی یعنی درک و شناختن یگانگی ذات و صفات حق.
توحید افعالی
...


توحید در دانشنامه ویکی پدیا

توحید
توحید یا یکتاپرستی از ارکان شماری از ادیان است.
توحید (اسلام)
توحید (سوره)
تونل توحید اسم یک تونل در تهران پایتخت ایران.
میدان توحید
توحید (شهر)
توحید (روستا)
توحید (فیلم)
توحید به معنای یکتاپرستی مهم ترین اصل از اصول دین اسلام است.
سورهٔ اخلاص در مکه نازل شده و دارای ۴ آیه است.
کلمه اخلاص به معنی خالص کردن است.
توحید شهری است در بخش هلیلان شهرستان چرداول استان ایلام ایران. در سال ۱۳۹۱ شهر کهره به این شهر الحاق شد.
توحیداصلان زاده (۱۲ فروردین ۱۳۲۵–۲۹ فروردین ۱۳۹۳) بازیگر سینمای ایران بود.
وی بازیگر فیلمهای قدرت الله صلح میرزایی بود. فیلم های وی عبارتنداز: حامی، شاهین طلایی، تهاجم، حمله خرچنگها، چشمان سیاه. وی در تلویزیون هم فعالیت داشت. وی در دهه هفتاد زیاد فعالیت داشت؛ و بیشتر نقش منفی بازی می کرد. وی از ورزشکاران باستانی کار بود.
توحید در خالقیت از منظر قرآن، توحید و شرک در زندگی انسان نقش اول را برعهده دارد؛ زیرا اعمال و رفتار انسان، جلوه عقیده و اندیشه او است.
توحید در ربوبیت، به معنای آن است که تنها خدا در اداره و تدبیر و کارگردانی جهان و انسان موثر است. همچنین به معنای کشیدن خط بطلان در هر نوع اندیشه تدبیر مستقل از اذن الهی برای غیر خدا است.
قرآن و روایات به روشنی بر یگانگی و بی همتایی خدا و تعدد ناپذیری ذات مقدس او دلالت دارد. از جمله آیات قرآن کریم در این باره عبارتند از: خدا گواهی می دهد که معبودی جز او نیست و فرشتگان و صاحبان دانش گواهی می دهند، در حالی که خدا در تمام عالم به عدالت قیام دارد؛ معبودی جز او نیست که هم توانا و هم حکیم است. در این آیه خداوند، فرشتگان و عالمان به روشنی بر توحید شهادت می دهند. در آیه ای دیگر آمده است: بگو: خدا، یکتا و یگانه است؛ خدای صمد، نه کس را زاده، نه زاییده از کس و برای او هیچ گاه شبیه و مانندی نبوده است.
میرزا محمد اسماعیل (۱۲۳۹- ۱۲۸۶ ه‍.ق) پنجمین فرزند وصال شیرازی است که توحید تخلص می کرد. او در ۱۲۳۹ متولد و با مرض وبا در ۱۲۸۶ در حالی که فرزندی از خود به جای نگذاشت، بدرود حیات گفت. دیوان او را برادرش عبدالوهاب شیرازی که متخلص به یزدانی است با زحمت بسیار جمع کرده که افزون بر ۲۵۰۰ بیت دارد.
افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب نام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا اسماعیل توحید در خوشنویسی خط نسخ صاحب نام شده است.
توحید غلامی (متولد ۱ دی ۱۳۷۰) بازیکن فوتبال اهل ایران است.
وی سابقه عضویت در باشگاه های استقلال تهران، پارسه تهران و شهرداری بندرعباس را دارد.
کارت معافیت از سربازی وی در جریان جنجال کارت معافیت بازیکنان فوتبال ابطال شد
کتاب توحید مفضل، که نوشتار گفته های جعفر صادق ششمین امام شیعیان است و در آن به مباحث خداشناسی پرداخته شده است.
مختصات: ۳۵°۴۲′۰۳″ شمالی ۵۱°۲۲′۴۳″ شرقی / ۳۵.۷۰۰۷۸۴° شمالی ۵۱.۳۷۸۵۴۷° شرقی / 35.700784; 51.378547
ایستگاه متروی توحید، یکی از ایستگاه های متروی تهران است که در تقاطع خیابان آزادی و خیابان توحید تهران واقع شده است. این ایستگاه در خط چهار مترو تهران واقع شده است. مساحت فضای سرپوشیده آن ۵۷۹۰ متر است. ضمناً ایستگاه توحید یکی از ایستگاه های تقاطعی خط ۴ مترو با خط در دست احداث ۷ متروی تهران می باشد.
این ایستگاه که در ۱۸ بهمن ۱۳۸۹ تأسیس شده دارای ۵۷۹۰ متر مربع فضای سرپوشیده می باشد.
بیمارستان توحید می تواند اشاره ای به یکی از موارد زیر باشد:
بیمارستان توحید خرم آباد
بیمارستان توحید سنندج
تیپ توحید (به عربی: لواء التوحید ) یکی از گروه های درگیر در جنگ داخلی سوریه است و از اعضای ائتلاف جبهه اسلامی به شمار می رود. تیپ توحید نیرومندترین سازمان مخالفین اسد در شهر حلب و مناطق اطراف حلب محسوب می شود. آنان یک گروه اسلامی میانه رو و عضو ائتلاف جبهه اسلامی هستند و بیشتر در نواحی روستایی استان حلب مشغول نبرد هستند. علاوه بر جبهه حلب در استان ادلب نیز حضور دارند. نفرات آنها از کسانی انتخاب شده است که روی آنها شناخت دارند و کسی را از جداشدگان رده بالای ارتش به خدمت نمی گیرند.
به گفته رسانه های بین المللی این گروه مورد حمایت قطر است و با اخوان المسلمین نیز ارتباطاتی دارد.
تونل توحید از دو تونل کنار هم بطول ۲۱۳۶ متر تشکیل شده که هرکدام از تونل ها شامل ۳ باند رفت و برگشت بوده و به عنوان نخستین تونل شمال به جنوب تهران، بزرگراه چمران را به بزرگراه نواب صفوی پیوند می دهد. ساخت این تونل در رکوردی بی سابقه طی ۳۰ ماه به پایان رسید و بزرگترین تونل شهری ساخته شده در ایران است.
دبستان توحید مربوط به دوره پهلوی اول است و در رامهرمز، خیابان طالقانی، روبروی اداره بهداشت و درمان شماره۱ واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۹۵۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهرک توحید، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان دزفول در استان خوزستان ایران است.

چنانچه، معنی واژه بالا (برگرفته از دانشنامه ویکی پدیا)، نادرست یا مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران است، خواهشمند است گزارش دهید تا بررسی و حذف گردد => [گزارش]

ارتباط محتوایی با توحید

معنی توحید به انگلیسی

monotheism (اسم)
توحید ، یکتا پرستی ، اعتقاد به خدای واحد
theism (اسم)
توحید ، خدا شناسی ، اعتقاد بخدا ، یزدان گرایی

معنی کلمه توحید به عربی

توحید
ايمان بالله

توحید را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Google Plus Twitter LinkedIn

پیشنهاد کاربران درباره معنی توحید

توحید ٢٣:١٦ - ١٣٩٦/٠٨/١٦
یعنی تنها
|

عرفان ٢٢:٤٣ - ١٣٩٦/٠٩/١٩
توحید به طور کلی معنای یکتا بودن و یگانه بودن،یکی بودن،و در قرآن و معارف اسلامی به معنی یکی و بی همتا بودن خدا را می دهد

|

وحید ٢٠:٣٩ - ١٣٩٦/١٢/٠٨
اقرار به یگانگی خدا ، یکتا پرست ، اخلاص
|

ثنا ١٩:٢٨ - ١٣٩٧/٠٧/١٤
ستایش کردن
|

سبحان ٢١:٢٧ - ١٣٩٨/٠٣/٠٩
اخلاص،یگانه بودن
|

سعید ١٢:٣٠ - ١٣٩٨/٠٣/١٠
اخلاص و یگانه بودن
|

پیشنهاد شما درباره معنی توحید



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• توحید سوره   • توحید چیست   • اقسام توحید   • اثبات توحید   • معنای توحید   • توحید به چه معناست   • مقاله در مورد توحید   • توحید تهران   • معنی توحید   • مفهوم توحید   • تعریف توحید   • معرفی توحید   • توحید یعنی چی   • توحید یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی توحید
کلمه : توحید
اشتباه تایپی : j,pdn
آوا : towhid
نقش : اسم
عکس توحید : در گوگل


آیا معنی توحید مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 95% )