انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی فارسی به انگلیسی انگلیسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات کلمات اختصاری لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

98 982 100 1

صفویان

/safaviyAn/

معنی صفویان در لغت نامه دهخدا

صفویان. [ ص َ ف َ ] (اِخ ) جمع صفوی. رجوع به صفویه شود.

معنی صفویان به فارسی

صفویان
۱ - سلسله ای که در ایران از ۹٠۷ ه.ق ./ ۱۵٠۲ م . تا ۱۱۴۸ ه.ق./ ۱۷۳۶ م .) سلطنت کرده . ظهور این سلسله در ایران از چند نظر واجد اهمیت است که مهمترین آنها مسئله وحدت ملی ایرانیان و رسمی شدن مذهب تشیع و ترقی هنر ها و صنایع است . موسس این سلسله شاه اسماعیل توانست که اساس وحدت ملی را بر پایه محکم ( مذهب ) بنا گذارد. وی نه فقط سراسر کشور ایران را تحت یک حکومت در آورد بلکه بواسطه رسمی کردن تشیع هم مردم ایران را با یکدیگر متحد و متفق کرد و هم آنان را براین داشت که دیگر زیر بار اقوام مسلمان کشور های اطراف و مخصوصا دولت عثمانی نروند . نسب صفویان بشیخ صفی الدین اردبیلی عارف معروف میرسد. پس از صفی الدین پسرش صدرالدین جای او را گرفت و پس از او پسرش خواجه علی مقتدای سلسله صفوی گردید. بعد از او پسرش شیخ ابراهیم معروف به شیخ شاه بر جای او نشست. بعد از شیخ شاه پسر کوچکتر او شیخ جنید جانشین وی شد . جنید بدیار بکر رفت و طرف توجه اوزون حسن پادشاه آق قویونلو گردید. اوزون حسن خواهرخود خدیجه را درحباله نکاح او در آورد و باین وسیله مریدان شیخ جنید را بسوی خود جلب کرد و ۱٠٠٠٠ صوفی سلحشور حاضر بخدمت او گردیدند . شیخ جنید در جنگ باشروانشاه کشته شد و پسرش شیخ حیدر نزد اوزون حسن مقرب گشت و دختر او عالم شاه بیگم را بحباله نکاح در آورد . شیخ حیدر امر داد تا مریدان وی بجای کلاه ترکی کلاه سرخ رنگ ( تاج دوازده ترک ) بر سر گذارند ( و آن رمز دوازده امام است ) بهمین جهت این گروه را [ قزلباش ] ( سرخ سر ) گفتند . شیخ حیدر نیز در جنگ با شروانشاه و یعقوب کشته شد. شاه اسماعیل پسر شیخ حیدر و عالم شاه بیگم ( دخت اوزون حسن ) است . وی دنبال اقدامات پدر را گرفت شروان را مسخر ساخت و پس از مغلوب کردن ترکمانان در محل شرور در بهار سال ۹٠۷ ه.ق ./ ۱۵٠۲ م . بنام شاه اسماعیل تاج سلطنت ایران را بر سر نهاد و از آن پس بلاد دیگر کشور را بتصرف در آورد و وحدت ایران را تامین کرد. پس از او ده تن از اخلاف وی بسلطنت رسیدند . اسامی افراد این خاندان ازین قرار است : اسماعیل اول ( جل. ۹٠۷ ه.ق ./ ۱۵٠۲ م .). طهماسب اول ( جل.۹۳٠ ه.ق ./ ۱۵۲۴م .) اسماعیل دوم ( جل. ۹۸۴ ه.ق ./۱۵۷۶ م .) محمد خدابنده ( جل.۹۸۵ ه.ق ./ ۱۵۸۷ م .) عباس اول ( کبیر ) ( جل. ۹۹۶ ه.ق ./ ۱۵۸۷ م .) صفی ( جل. ۱٠۳۸ ه.ق ./ ۱۶۲۹ م .) عباس دوم ( جل. ۱٠۵۲ ه.ق ./ ۱۶۴۲ م .) سلیمان اول ( جل. ۱٠۷۷ ه.ق ./ ۱۶۶۷ م .) حسین اول ( جل. ۱۱٠۵ ه.ق ./ ۱۶۹۴ م .) طهماسب دوم ( جل. ۱۱۳۵ ه.ق ./ ۱۷۲۲ م.) عباس سوم ( جل. ۱۱۴۴ ه.ق ./ ۱۷۳۱ م .- ۱۱۴۸ ه.ق ./ ۱۷۳۶ م .) . سلسله صفویه در حقیقت پس از قیام محمود افغان و مسخر شدن هرات و مشهد بدست افاغنه و سقوط اصفهان در ۱۱۳۵ ه.ق ./ ۱۷۲۲ م .منقرض گردید و سلطنت طهماسب دوم و عباس سوم فقط اسمی بود ( طبقات سلاطین اسلام . لین پول ترجمه اقبال تاریخ ایران رازی تاریخ ادبیات ایران . براون ج ۴ ترجمه یاسمی ). ادبیات - بسبب رسمیت تشیع در این دوره نظم و نثر مذهبی درین عصر رایج شد. شاعران بجای ستایش شاهان به توصیف پیامبر ص . و ایمه دین پرداختند و مدح و مرثیه آل علی ۴ رواج یافت. دانشمندان دینی در تدوین اخبار و آثار شیعه کوشیدند و بر خلاف ادوار قبل ( که کتب دینی را بعربی تالیف میکردند ) بیشتر مولفات خود را بفارسی نوشتند . پادشاهان صفوی نیز از علم و ادب حمایت میکردند . بعضی سلاطین و شاهزادگان این خاندان خود ذوق ادبی داشتند و شعر میسرودند مانند شاه طهماسب سلطان ابراهیم شاه عباس القاص میرزا سام میرزا . شخص اخیر خود تذکره ای از شعرا تالیف کرده است. با وجود این عصر مورد بحث را دوره انحطاط ادبی میدانند چه بر اثر خرابیهای دوره های مغول و تیموریان ( که اثر خود را در ادوار بعد ظاهر کرد ) دوره صفوی از وجود شاعران بزرگ خالی ماند و دو نوع مهم از شعر فارسی ( غزل و شعر عارفانه ) متروک گردید. نظم و نثر فارسی از فصاحت افتاد قواعد دستور زبان فراموش شد. عبارت پردازی و پیرایه های لفظی بیشتر متداول گردید . سبکهای معمول شعر فارسی ( که عاده آنها را بنام سبک خراسانی و سبک عراقی نام میبرند) از رواج افتاد و بجای آن سبک هندی متداول گردید. درین سبک دقت مضامین و نازک کاری مورد توجه است. شاعر مضامین دور از ذهن را در لباس تشبیه و استعاره و کنایه و ایهام و تجنیس و غیره بیان میکند . بسیاری از پیروان این سبک ایرانیان یا فارسی گویانی هستند که در هندوستان اقامت داشته اند . تک بیتهای بعضی ازین گویندگان مانند صائب و عرفی و کلیم بسیار نغز و دلکش است . گویندگان این دوره عبارتند از : هاتفی بابا فغانی اهلی ترشیزی اهلی شیرازی هلالی جغتایی لسانی شیرازی وحشی بافقی محتشم کاشانی عرفی شیرازی سحابی استرابادی نظیری نیشابوری زلالی خوانساری ظهوری ترشیزی بهائ الدین عاملیطالب عاملی شفائی میر فندرسکی کلیم کاشانی محمد طاهر وحید قزوینی شوکت بخاری صائب تبریزی .از مورخان این دوره کسان ذیل را باید نام برد: خواند میر مولف حبیب السیر ابن بزاز مولف صفوه الصفا ئحسن بیک روملو مولف احسن التواریخ اسکندر بیک منشی مولف عالم آرای عباسی قاضی احمد غفاری مولف نگارستان و جهان آرا یحیی بن عبداللطیف قزوینی مولف لب التواریخ محمد محسن بن عبدالکریم مولف زبده التواریخ . نویسندگاه تذکره ها و تراجم احوال ازین قرارند : سام میرزا بن شاه اسماعیل مولف تحفه سامی تقی الدینه کاشی مولف خلاصه الاشعار و زبده الافکار قاضی نورالله شوشتری مولف مجالس المومنین امین احمد رازی مولف هفت اقلیم .نویسندگان کتب مذهبی و حکمی ازین قرارند : بهائ الدین عاملی مولف جامع عباسی محمد باقر مجلسی مولف عین الحیاه ومشکاه الانوار و حلیه المتقین و معراج المومنین و حق الیقین و حیاه القلوب و جلائ العیون فتح الله کاشانی نویسنده تنبیه العاقلین ( ترجمه نهج البلاغه ) نصیر الدین استرابادی مولف محاسن الاداب دراخلاق حیدر خوانساری مولف زبده التصانیف عبدالرزاق لاهیجی مولف گوهر مراد ( در حکمت ) .( تاریخ ادبیات ایران . براون ج ۴ ترجمه یاسمی : تاریخ ادبیات دکتر شفق ). هنرها هنرهای زیبا در دنباله دوره تیمور یان رو بکمال رفت . پادشاهان این سلسله خود مشوق و حامی آنها بودند. امنیت و رفاه کشور سبب شد که در این عصر بناهای بزرگ و عالی ساخته شود مخصوصا در زمان شاه عباس کبیر که موفق بساختن یک سلسله ابنیه عظیم گردید. برای تزیین عمارت و بنا های بزرگ طرزی جدید در کاشی کاری بوجود آمد . مینیاتور سازی و قالی بافی در اوایل این عصر بدرجه کمال رسید . الف - قالی و فرش معمولا قالیهای دوره صفوی را از روی نقشه آنها طبقه بندی میکنند . در میان نقشه های مختلف مهمتر از همه طرحی است که در وسط ترنجی دارد. نمونه بسیار مشهور این نقشه قالی مسجد اردبیل است که اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت در لندن میباشد و آن قالی بزرگی است که طول آن ۱٠/۵ متر و عرضش قدری کمتر از ۵/۵ متر است ( ۳۴/۵ پا در ۱۷/۵ پا).از روی تخمین معین کردهاند که این قالی تقریبا ۳۲ میلیون گره دارد دور ترنج مرکزی را نقشهای کوچکی که به گل شاه عباسی موسوم است احاطه کرده و آن عبارت از نقش مدور یا بیضی شکلی است که وسط آن گل ودور آنرا حلقه ای از گل یا برگ گرفته. در هر گوشه متن قالی یک چهارم ترنج کشیده شده . یکی از خصایص این قالی بزرگ نمایش قندیل مسجد میباشد که در دو سر ترنج کشیده شده مثل اینکه از آن آویزانست . متن قالی از نقش گل و برگ پوشیده شده و آنها نقش تاک مشبک و پر کاری را با نظم کامل تشکیل میدهند.گلها با رنگهای گوناگون خود روی زمینه سرمه یی رنگ برجسته بنظر میایند .رنگ قرمز که با زمینه سرمه یی تباین دارد زیاد شفاف نیست و مایل برنگ قندیل است . رنگ سبز نیز در این نقشه از رنگهای برجسته است . در حاشیه قالی نقشهای کتیبه ایست که بین آنها گل شاه عباسی میباشد . مسئله قابل توجه آنکه نقش حاشیه قالی روی کاشیهای دیوار صحن مسجد اردبیل دیده میشود . در حاشیه قالی مورد بحث نام [ مقصود کاشانی ] ذکر شده ولی معلوم نیست که وی سازنده و بافنده قالی بوده با تقدیم کننده آن .تاریخ بافت آن سال ۹۴۲ ه.ق ./ ۱۵۳۶ م . است . این قالی از شاهکار های صنعت زمان شاه طهماسب میباشد و تصور میرود که در تبریز بافته شده .قالیهای معروف دیگر این عصر که دارای طرح ترنج هستند در موزه ها و مجموعه های شخصی سراسر دنیا موجود است . از طرحهای مهم دیگر این دوره چند ترنج متصل منقسم است و متن قالی را بچند قسمت منقسم مینماید. در موزه ویکتوریا و آلبرت ( لندن ) قالیی با این طرح موجوداست که از بهترین نمونه های این صنعت محسوب میگردد. نمونه عالی دیگری در موزه متروپولیتن ( نیویورک ) است که حتی از قالی مسجد اردبیل نیز ریزتر بافته شده . بسیار ی از قالیهای این دوره مظهر استادی و مهارت نقاشان آن عصر است . در مجموعه شخصی بارون هتوانی یک پارچه قالی وجود دارد که طرح آن بقدری عالی است که اگر عکسی از آن برداشته شود رو نوشت مینیاتور مینماید و با آن مشتبه میشود . نظیر آن قالی بزرگ دیگری است که نصف آن در موزه هنرهای تزیینی پاریس و نصف دیگر در کلیسای بزرگ کراکو در لهستان میباشد. روی زمینه قهوه یی روشن که حاشیه سیاه و ترنج آنرا برجسته مینماید حیوان درخت و گل با الوان روشن دیده میشود . علاوه بر اینها نقش یک عده پرنده روی آنست که نظیر آن در هیچ قالی دیگر دیده نشده .بعضی از قالی ها و قالیچه های اوایل عصر صفوی با نخهای طلا و نقره بافته شده . رنگ اصلی حاشیه معمولا با رنگ زمینه آن تباین دارد. در بسیاری از قالیهایی که طرح ترنجی دارند تصویر حیوانات نیز نقش شده است . این طرح حیوانات در بعضی قالیها آن قدر اهمیت یافته که آنها مشهور به نقش حیوان شده اند تقشه این قالیها معمولا گل و گیاه است و در بین آنها حیوانات مختلف تنها یا جفت جفت و بعضی اوقات در حال جنگ دیده میشود . این جانوران عبارتند از :شیر ببر پلنگ یوزپلنگ روباه شغال آهو بزکوهی خر گاو شتر گراز خرگوش و انواع مختلف پرندگان . حیوانات خیالی که از منابع چینی اقتباس شده اند مانند سیمرغ و اژدها نیز دیده میشوند یکی از قالیهای مشهور نقش حیوان که اکنون در موزه متروپولیتن نیویورک است در آرامگاه شیخ صفی الدین در اردبیل بوده است از اقسام دیگر قالی آنهایی است که به [ شکاری ] معروفند زیرا مناظر شکارگاه و صید روی آنها نقش شده . یکی از مشهورترین این نوع در موزه پولدی پزولی در میلان ( ایتالیا ) موجود است . بافنده آن غیاث الدین جامی است که نام وی روی قالی ثبت شده و تاریخ بافت آن سال ۹۴۹ ه.ق ./۱۵۴۳ م . است . شاید مشهورترین قالی بافت ایران قالی شکاری متعلق بدولت اتریش باشد که از ابریشم بافته شده و با نخهای طلا و نقره زینت یافته است . نقش آن عبارتست از ترنج مرکزی مناظر مختلف شکار روی زمینه آن و صیادان سواره و پیاده . زمینه قالی قرمز نزدیک به پرتقالی است و ترنج و لچکهای آن سبز رنگ است .رنگ اصلی حاشیه قرمز است و تصویر فرشتگان و تصاویر دیگر بهشتی کشیده شده روی هم این قالی نماینده استادی نقاش آنست نه بافنده . بعضی از تصاویر آن بقدری به نقاشی های سلطان محمد شباهت دارد که جمعی از اهل فن معتقدند که او نقشه این قالی را تهیه کرده است .قالی های ابریشمی دیگر نیز از این زمان موجوداست که معمولا آنرا از کاشان میدانند .این شهر مرکز مهم صنعت پارچه های ابریشمی و مخمل بوده . در موزه تهران قالی ابریشمی سفید بسیار عالیی است که ترنج آن سیاه رنگ میباشد.روی این زمینه روشن درختان انار برنگ سیاه و سفید است . آهویی برنگ قهوه یی روشن که بسیار دقیق کشیده شده مختصر تباینی با زمینه کرم رنگ یا با رنگ عاج دارد . پرندگان مختلف قشنگی در میان شاخهای درختان نقش شده اند . این قالی زیبا بعقیده پرفسور پوپ در ربع سوم قرن دهم ه.( ربع آخر قرن شانزدهم م .) بافته شده و سابقا در مقبره اردبیل بوده است . از قالی هایی که به هرات نسبت داده شده عده ایست که نقشه آنها گل و مو پیچ در پیچ می باشد که در اطراف گل شاه عباسی بزرگی کشیده شده و آن عبارتست از طرح گلی که دور آن حلقه ای مدور یا بیضی شکل از برگ دارد.نقشهای اسلیمی که شبیه به نواری است که عرض آن مختلف است در این نوع قالی و قالی های بسیار دیگر این عصر دیده میشود . در قالیهای هرات نقش ماهی نیز دیده میشود که ببرگ بلند تاهشده ای شباهت دارد. یک قالی که باین سبک بافته شده و احتمال میرود که از زمان شاه عباس باشد در خزینه ( موزه ) امام رضا در مشهد محفوظ است . از اوایل دوره صفوی تا آخر سلطنت شاه عباس ببافتن این قبیل قالیها مبادرت میشد.هر چه زمان میگذرد نقشه گل شاه عباسی بزرگتر میشود.قالیهای هرات در طرح قالیهای هندی نفوذ مهمی داشته . در دوره صفویه قالی های ابریشمی که نقش گل و برگ تیره رنگ داشت و در بافت آنها نخهای طلا و نقره بکار میرفت تهیه و بعنوان تحف و هدایا جهت بعضی از سلاطین اروپا فرستاده میشد.عده ای از این قالیها در لهستان پیدا شده و تا چندی قبل بنام قالیهای لهستان معروف بود تا آنکه در مقایسه با قالیهای نظیر آن ثابت شد که آن قالیها بافت ایران است . یک قطعه قالی از این نوع که نقش درخت سرو و گل و بوته دارد در مقبره شاه عباس دوم در قم بوده که زیر آن اسم نعمت الله جوشقانی بافنده آن نوشته شده و تاریخ بافت ۱٠۸۲ ه.ق ./ ۱۶۷۱ م . است . چند تایی که بطرز گلیم بافته و نخهای طلا و نقره در آن بکار رفته از این عصر موجود است .نقشه این نوع قالی اغلب گل و تصاویر است و طرح آن بهتر از قالیی که با گره زدن پشم تهیه میگردد مجسم میشود زیرا ممکن است بواسطه تراکم کرک تصاویری بخوبی نمایانده نشود. قسم دیگر که بقالیهای باغی معروف است نیز باید ذکر شود. عموما این قالیها عبارتست از نقشه ای که حوضی در وسط دارد. اطراف آن بوسیله جویها بقسمتهای مربع مستطیل تقسیم شده و این قسمتها با نقش گل و گیاه تزئین یافته است . یک قسم دیگر قالیهایی است که باسم شاه عباسی با طرح اصفهان معروف است . در اروپا و آمریکا آنها را بنام قالی گلدانی میخوانند زیرا نقشه بعضی از آنها گلدانی است که از آن شاخ و برگ بیرون میاید .از خصایص این قسم قالی آنست که از خطوطی متوازی که سراسر قالی را فرا گرفته اشکال گل و برگ منشعب میشود . گلهای شاه عباسی و اشکال گل و برگ که در این نوع قالی دیده نیشود شبیه بعضی از قالیهای هرات است . برخی از این قالیها بکرمان نسبت داده می شودند . ولی احتمال میرود که همان نقشه در جوشقان (میمه) که اغلب از قالیهای طرح اصفهان در آنجا بافته شده بکار رفته باشد . یک عده سجاده بدوره صفوی نسبت داده میشود . نقشه اصلی آنها آیات قر آنست که بعضی بخط نسخ و برخی بخط کوفی نوشته شده است . نکات دیگر نقشه و رنگ آمیزی آنها شبیه بقالیهای بافت تبریز است ولی متخصصان در محل بافت آنها اتفاق ندارند بعضی را بافت آمل مازندران و عده ای را ساخت هرات میدانند. ب - نقاشی - وقتی که شاه اسماعیل در سال ۹۱۶ ه.ق ./ ۱۵۱٠ م . هرات را تسخیر کرد بهزاد هنوز نقاش دربار هرات بود . شاه اسماعیل بهزاد و عده ای دیگر از نقاشان را با خود به تبریز برد. گفته اند که شاه مذکور آنقدر بهزاد را گرامی میداشت که او را با نصف مملکت خود معاوضه نمیکرد. این نقاش مشهور تا زمان پیری ( سال ۹۲۸ ه.ق ./ ۱۵۲۲ م. ) بکار خود ادامه داد و ریاست کتابخانه سلطنتی را که در حقیقت فرهنگستان هنر یعنی نقاشی خوشنویسی و صحافی بود بعهده داشت .مینیاتوری بسیار زیبا و جالب توجه که منظره جنگ شتران را نشان میدهد در تصرف دولت ایران است که میگویند بهزاد در سن ۷٠سالگی آنرا کشیده .اگر چه عده زیادی از صنعتگران بدربار صفوی در تبریز منتقل شدند ولی بعض آنان در هرات ماندند و سبک مخصوص خود را ادامه دادند . بسیاری از مینیاتور های عالی هرات پس از رفتن بهزاد ساخته شده . این صنعتگران به ریزه کاری که از خصایص سبک تیموری است اهمیت بسیار میدادند . این توجه بجزئیات اشیا مانند قالی کف اطاق لباس و تزیینات معماری نقاشیهای هرات را در میان بزرگترین مینیاتور های ایران قرار میدهد و ثابت میکند که بهزاد تنها نقاش بزرگ هرات نبود و رقبایی نیز داشته است . سبک جدیدی که در زمان سلطنت شاه طهماسب توسعه یافته بعقیده مینیاتورسازی را منتهی درجه ترقی رسانید . بسیاری در اوایل پادشاهی او بهزاد در قید حیات بود. آقا میرک از شاگردان بهزاد و از دوستان نزدیک سلطان بود. یکی از شاگردان وی که سلطان محمد نام داشت بمقام نقاشی دربار رسید و پیشوای عده ای از نقاشان معروف گردید. سلطان محمد بشاه جوان درس نقاشی میداد . سه سال بعد از جلوس بتخت سلطنت یک نسخه شاهنامه برای شاه طهماسب تهیه گردید که ۲۵۶ تصویر داشت . این کتاب در تصرف بارون ادوارد روتشیلد در پاریس است و نقاشی آن به سلطان محمد نسبت داده شده است .کار های این استاد از حیث تنوع رنگ آمیزی نقشه ترکیب و نیز از نظر توجه مخصوص بریزه کاری مشهور است.نقاشیهای زمان صفوی روی هم رفته از کارهای بسیار ریز عصر تیموری درست تر میباشد. با وجود این در بعضی از مینیاتور های صفوی بقدری دقت در نمودن لباس بعمل آمده که حتی نقشه پارچه بخوبی نمایانده شده . عمامه نخستین شاهان صفوی دور کلاهی پیچیده میشد بطوری که نوک کلاه از وسط عمامه بیرون میامد . این قسم کلاه و عمامه مخصوص خاندان صفوی بود. نوک آن در اوایل همیشه قرمز رنگ بود ولی بعد رنگهای دیگر نیز در مینیاتور ها دیده شده و بسر گذاردن آنها متداول گردیده تاریخ یک مینیاتور را میتوان اغلب از شکل عمامه و لباس تعیین کرد. یکی از معروفترین مجموعه های نقاشی ایران نسخه نظامی است که اکنون در موزه بریتانیاست . تصاویر این کتاب بوسیله نقاشان مشهور دربار برای شاه طهماسب وقتی که در حدود بیست سالکی بود تهیه گردیده . نام اشخاص ذیل زیر مینیاتور های آن دیده میشود : آقا میرک سلطان محمد میرزا علی مولانا مظفر علی و میر سید علی . این اشخاص مشهورترین نقاشان عصر خود بودند و در این جلد کتاب شاهکارهای هر پنج تن هنرمند جمع آوری شده چهارده تابلو نقاشی اصلی آن کتاب بوسیله لارنس بینیون چاپ رنگی شده و انتشار یافته است.علاوه بر اینها ۳۹۶ ورق این کتاب دارای حاشیه تزیین شده بسیار اعلی از طلا میباشد که نقش آن اشکال حیوانات و گل و غیره است . در میان گروه استادان فن میرسید علی مقامی بلند دارد چه وی در تجسم مناظر زندگی طبیعت و زندگی دهقانی یدی طولی داشته . حیوانات را شبیه باصل کشیده چادر را بطرزی زیبا تزیین نموده و هنرمندی صنعتگر حقیقی در اشکال گل و پرنده و اشیای دقیق دیگر مشهود است . همایون پادشاه هند پس از شکست خوردن از افغان بدربار شاه طهماسب گریخت و شاه ایران از او پذیرایی مجلل کرد. او چند سال در دربار شاه طهماسب اقامت نمود و بهنگام بازگشت بمحل حکمرانی خود میرسید علی را که در تبریز با او آشنا شده بود و نیز عبد الصمد شیرازی را با خود برد . این دو هنرمند که در خدمت همایون بهند رفتند موسس سبک مخصوص هنر مغول در شمال هندوستان شدند . بوسیله نقاشی های آنان سبک جدید از ترکیب عناصر نقاشی ایرانی و مناظر و تصاویر هندوستان ایجاد گردید . تصاویر زمان شاه طهماسب معمولا مناظری از شاهکارهای ادبی قدیم ایران است مانند شاهنامه فردوسی خسمه نظامی اشعار سعدی حافظ و یوسف و زلیخای جامی علاوه بر مصور ساختن کتب تصاویر و نقاشی های جداگانه نیز کشیده می شد. بسیاری از اینها تصویر جوانان خوش اندام است که جامه ای زیبا در بر دارند و بعضی از آنها ممکن است تصویر خود شاه طهماسب باشد . از کار های دیگری که در این زمان بدرجه عالی رسید تزیین حاشیه صفحات کتب بود . در این حاشیه ها درخت گل و حیوانات برنگ طلا و نقره در زمینه رنگی کشیده شده و معمولا جداگانه ساخته و تهیه میشد و بعدا بصفحه های کتاب متصل می گردید در اواخر سلطنت شاه طهماسب نقاشی بنام استاد محمدی شهرت یافت . می گویند که او پسر و شاگرد سلطان محمد بود . علاوه بر نقاشی هایی که وی کشیده سبکی جدید و زیبا در نقاشی رنگی بوجود آورده است . از سوی دیگر بسبب ظرافتی که در تصویر سازی انسان و جانوران بکار برده شهرت دارد . در زمان شاه طهماسب سبک مهمی در نقاشی در بخارا ایجاد شد و بدرجه عالی رسید. از هنرمندان مشهوری که در این شهر مشغول بودند شیح زاده و محمود مذهب هستند . می گویند شیخ زاده شاگرد بهزاد بود و مینیاتور های بخارا بسبک کارهای استاد بزرگ مذکور است و آن برای رنگهای روشن مخصوصا رنگ قرمز روشن که در بسیاری مشهود است معروف می باشد . عمامه هایی که در نقاشی های بخارا دیده می شود وضعی مخصوص دارند و دور کلاه مخروطی شکلی پیچیده شده اند که نوک آن از وسط عمامه بیرونست . شاه عباس کبیر از بزرگان حامیان و مشوقان صنعت بود و خود نیز نقاشی می کرد . در تاریخهای زمان او اسم عده زیادی از نقاشان و خوش نویسان ذکر شده ولی بسیاری از آنان مشهور نیستند.هنر مینیاتور سازی که در زمان شاه طهماسب بمنتهی درجه ترقی خود رسیده بود ترقی این موقع رو بانحطاط رفت . هنرمندان عصر شاه عباس وقت خود را به نسخه برداشتن از آنها صرف میکردند از کتبی که درین عهد مکرر مصور و با مینیاتور نزیین می شده شاهنامه فردوسی است . تصویر اشخاص و نقاشی هایی از زندگانی روزانه و معمولی این زمان مرسوم گردید . تاثیر هنر اروپا در این دوره نیز مشهود می گردد . سعی شده که بجای سبک تزیینی مینیاتور های نخستین مناظر طبیعی و تصویر اشخاص و دور نما کشیده شود . روی هم رفته رنگ آمیزی این زمان با اینکه نوع تازه ای از رنگهای پرتقالی و بنفش بکار برده شده بخوبی دوره قبل نیست . وضع لباس در زمان شاه عباس تغییر میکند . در اوایل سلطنت او عمامه بزرگتر شده و بجای انکه منظم و مرتب بسته شده باشد شل و دور سر پیچیده میشد.انواع دیگر کلاه در این زمان نیز مرسوم گردید.تصاویری که از بانوان این عصر کشیده شده آنان را معمولا باشالی نشان می دهد که روی سر کشیده اند . جامه هایی که همواره در مینیاتورها دیده میشود قبایی بلند است که تا روی زمین میرسد ولی در زمان شاه عباس کمر چینی که تا بالای زانو میرسید و روی آن کمربند می بستند بعضی اوقات در مینیا تورها جای قبا را گرفته . لباس مردم و معمولی و بازاری این زمان در بعضی مینیا تورها دیده میشود . از میان صنعتگران این دوره مشهورتر از همه رضای عباسی است . اگر چه او مینیاتور ساز نیز بود ولی بجهت نقاشی رنگی معروفست . در این فن وی موسس سبکی مخصوص است و دست او در ترسیم خطوط منحنی بسیار قوی است . این خطوط با خطوط دیگر توام شده و مخصوصا موی سر و ریش خوب نمایش داده شده است . موضوعهایی که کشیده اغلب تصاویر زوار دراویش و جوانان را نشان میدهد. سبک او بعد از وی مورد تقلید دیگران واقع گردید و بسیاری از صنعتگران بشیوه او نقاشی می کردند . یکی از پیروان معروف وی شفیع عباسی پسر اوست که در زمان شاه عباس دوم میزیسته است . باید دانست که در این ایام انحطاط شروع شده و صنعت نقاشی ایران رو به پستی رفته است . ج - صحافی و تجلید - صحافی و تجلید کتاب با خوشنویسی و مصور ساختن کتب که در زمان تیموریان پیشرفت کرده بود در زمان صفوی ادامه و توسعه یافت . بعضی از صحافیها از چرم است که روی آنرا نقوش کنده و طلا و رنگهای دیگر از زیرش نمایان گردیده . جلد های چرمی دیگری دیده میشود که نقشه آنرا بوسیله قالب روی آن نقش کرده اند . بعضی از جلد ها با طرحهای زیبا تذهیب شده و در تصاویر آن پرندگان حیوانات و نقشه های گل و برگ بکار رفته است . در زمان شاه طهماسب صحافی با مقوا مرسوم بود. این جلد ها با نقوش دور نما و گل و مناظر شکار با رنگهای بسیار عالی مصور گردیده و روی آن لاک شفاف زده میشد.این قسم صحافی و جلد سازی در زمانهای بعد ادامه یافته است. هنرمندان ایران در تهیه کتاب ازساختن کاغذ تحریر تذهیب صفحات مصور کردن نقاشی و صحافی بسیار عالی آن برای سراسر دنیا بهترین سر مشق بودند. د- بافندگی - یکی دیگر از شعبه های هنری که ایران عصر صفوی در آن سر مشق و مورد تحسین دنیا واقع گردیده بافتن پارچه های ابریشمی است . همانطور که در قالیها و مینیاتور های این عصر بحث شد پارچه های این دوره نیز برای رنگ آمیزی و طرح خود مشهور میباشد وبسیاری از طرحهای پارچه های ابریشمی شباهت بسیار بهنر مینیاتور سازی خصوصا تصاویر دارد. مشهورترین پارچه های این زمان زری و مخملهایی است که با ابریشم بطور برجسته روی آنها تزیین شده . پارچه بافی این زمان مانند قالی و قالیچه نمونه ایست از صبر و حوصله و مهارت و استادی بافندگان آن زیرا که بافتن این طرحهای پیچیده برنگهای گوناگون محتاج بتغییر و تبدیل بی انتهای دوک و شانه است . طرح و نقشه پارچه های ابریشمی از روی زندگی آن عصر و ادبیات اقتباس میشد. از نقشه های مشهور و متداول تصویر لیلی و مجنون بود و نقشه های گل و برگ و پرندگان و جانوران نیز دیده میشود.از کارهای معروف پارچه های ابریشمی عالی است که با نخهای طلا و نقره بافته شده .تهیه و بافت این قسم پارچه در زمان شاه عباس که به پارچه بافی علاقه مخصوص داشت بسط و توسعه یافت .بعلاوه دستگاههای نساجی یزد و کرمان که مدتها برای پارچه ابریشمی معروف بودند شاه عباس از این دستگا ها در اصفهان نیز تاسیس کرد و آنها پارچه های دربار را تهیه میکردند بزرگترین نساج عصر صفوی خواجه غیاث الدین علی میباشد که مورد توجه دربار شاه عباس بود . دکتر فیلیپس اکرمان که در قسمت صنایع نساجی این دوره و اعصار دیگر ایران اطلاعات بسیار دارد معتقد است که غیاث الدین در زمان سلطنت شاه عباس پیرمرد بوده روی بعضی از بهترین پارچه های ابریشمی غیاث الدین امضا شده است. این شخص استعداد و هوش خارق العاده برای اختراع و ایجاد طرحهای مختلف داشته و در نقل آنها بروی پارچه مهارتی بسزانشان داده است . درین بخش از صنعت غیاث الدین در ایران نظیر نداشته و کسی بپای او نرسیده است . ه.ظروف سفالین - شاه عباس علاقه بسیار بجمع آوری ظروف سفالین داشت و در عالی قاپوی اصفهان و مقبره اردبیل اطاقهای مخصوص برای این کار ساخته و جا های در دیوار برای نگاه داشتن ظروف تعبیه کرده ولی صنعت سفال سازی در زمان صفویان بدان مقام و درجه که چند قرن قبل بدست آورده بود نرسید . ظروف سفالین بمقدار زیاد از چین به ایران می آمد و سفال سازان ایرانی از آنها تقلید میکردند . اگر چه ظروف ایران استحکام و ظرافت ظروف چین را ندارد بعضی از آنها با بهترین ظروف چینی رقابت میکند . طرحهای ظروف ایران نیز اغلب از ظروف چین اقتباس میشده . ظروف لعابی شفاف نیز ساخته شده ولی ظرافت صنعتی خود را در این دوره از دست داده است . دکتر م . س. دیمند عضو موزه مترو - پولیتن نیویورک ظروف سفالین عصر صفوی را بطبقات ذیل تقسیم کرده است: ۱ - ظروفی که تزیین لعابی و شفاف دارند. ۲ - ظروفی که تزیین آنها بر نگ آبی و سفید است . ۳ - ظروفی که تزیین آبی و سفید و رنگهای مختلف دیگر دازند و بظروف کرمانی معروفند . ۴ - ظروفی که روی زمینه سرمه یی سیاه رنگ آنها نقوش کنده شده . ۵ - ظروفی که نقشهای رنگارنگ دارند و بظروف شیرازی معروفند . ظروف طبقه سوم یعنی کرمانی - اغلب طبقه سوم - یعنی کرمانی - اغلب بسبک چینی ساخته شده اند. قسمی ظروف دیکر که رنگ زرد قهوه یی و یا سیاه دارند در آمل ( مازندران ) ساخته میشده اند. و. کارهای فلزی - در زمان صفویان مصنوعات طلا کاری نقره کاری و برنج سازی رونق بسیار داشت . آهن و فولاد نیز گاهی طلا کوبی و نقره کوبی میشد . شاه عباس عده بسیار از ارامنه جلفای آذربایجان را با صفهان آورد و شهری در آنجا باسم جلفا بنا کرد و مقصود او این بود که از استعداد تجارتی آنان استفاده کرده صنعتگران ارمنی در آبادی اصفهان - که پایتخت وی بود- مددی بزرگ باشند . صنایع برنجی مانند قدیم - که چیزهای تازه ایجاد میکردند- نبود بلکه چند نقشه دیگر بکار رفته نقشه ظروف برنجی را با رنگ سیاه پرمیکردند تا در مقابل سطح شفاف برنج خوب نمایش داده شود.این قسم کار در عصر حاضر نیز در اصفهان مرسوم است. از کارهای دیگر فلزی ساختن اسلحه و زره بود و درین قسمت مهارت و استعداد صنعتی عجیبی نشان میدادند. آهن و فولاد که در اسلحه آتشی کلاهخود و سینه بند بکار رفته اند نقره کوب و طلا کوب شده اند . در زمان شاه عباس توپ برنجی نیز در ایران ریخته شده . ز - معماری - گویند شاه اسماعیل اول بنا های مفصل و معظمی ساخته بود ولی از آنچه که ممکن است وی در تبریز و خوی ساخته باشد چیزی قابل توجه باقی نمانده است . از ابنیه مهم زمان او که تا بحال مانده مسجد جامع ساوه است و حتی آن نیز از صورت اصلی خارج شده و مقدار زیادی از بنا های وی از بین رفته ولی گنبدی بزرگ و زیبا از آن زمان بر پاست . از خدمات صفویه بعماری ایران متناسب بودن گنبد با دیگر قسمتهای بنای مسجد میباشد . بهترین نمونه آن مسجد شاه اصفهان است که تقریبا صد سال بعد از مسجد ساوه ساخته شده .گنبد مسجد ساوه از کاشی فیروزه یی رنگ پوشیده شده و نقشی برنگ سرمه یی و سفید دارد. در قسمت داخلی گنبد طرحهای هندسی با کاشی ساخته شده و دیوار فضای زیر گنبد با کاشی شش گوش فیروزه یی رنگ زینت یافته . اغلب تزیینات خارج بنا از بین رفته است .در محوطه زیر گنبد محراب گچ بری زیبایی است که با رنگهای مختلف نقاشی شده . این گچ بری را با ماده ای سفید رنگ پوشانده اند تا زمینه برای نقاشی مناسب باشد و آن بهترین نمونه کاریست که در مینیاتور نیز دیده میشود. محراب گچ بری دیگری که روی آن نقاشی شده در مسجد میدان ساوه است. این محراب بظرافت و بزرگی محراب مسجد جامع نیست ولی چهار قسم کتیبه بکوفی و نسخ روی آن نوشته شده و برای این کتیبه ها معروف است . کاشی کاری مسجد جامع و مسجد علی در اصفهان و نیز کاشی کاری مقبره هارون ولایت در آن شهر توسط شاه اسماعیل ساخته شده . آنچه که دراین ساختمانها مانده ثابت میکند که در اوایل دوره صفوی کاشیهای عالی ساخته میشد . از زمان شاه طهماسب بنای مهمی باقی نمانده زیرا او بصنایع تهیه کتاب و قالی بافی بیشتر توجه داشت تا بساختن ابنیه . وی مسجدی و قصری در قزوین بنا کرد . ولی تقریبا چیزی از آنها باقی نمانده است . از ابنیه مهم زمان این سلطان که تاکنون بر پا میباشد مقبره جدش شیخ صفی در اردبیل است . اگر چه سابقا بناهایی در آنجا بود ولی شاه طهماسب آنها را تکمیل و بهم مربوط کرد و تالاری برای عبادت ساخت که به برج مقبره شیخ صفی مربوط میباشد و نیز حیاط جلو آنرا احداث نمود . راهرو کوچکی در سمت چپ بنا ساخته شده که از آن بتالار عبادت وارد میشوند . این تالار در نقره یی مشبکی دارد وقالی معروف اردیبل آنرا مفروش میکرد. در طرفین این تالار طاقنماهایی است مانند لژ نمایشگاه درطرف دیگر تالار مذکور شبکه طلایی است که باطاق کوچکی مربوط میباشد و از آن ببرج مقبره شیخ صفی وارد میشوند. در طرف چپ برج دیگر یست که مقبره شاه اسماعیل میباشد و آن از چوب تیره رنگی تراشیده شده و باعاج و مروارید زینت یافته است.در پشت تالار عبادت اطاق گنبد دار هشت گوشی است که در و دیوارهای آن برای نگاهداری مجموعه ظروف چینی و بلور جاهایی متناسب و فرا خور ظروف تعبیه شده که اشیای نفیس صنعتی مقبره را در این اطاق نگاهداری میکردند . دور برج مقبره شیخ صفی از خارج کتیبه بزرگ آجریست که کلمه الله با کاشی روی آن مکررشده است . کاشی کاری حیاط و سردر که در انتهای خیابان شیخ در مسافت کمی واقع شده بسیار زیباست . موزائیک کاری آن طرحی زیبا دارد و با دقت بریده شده و رنگهای گوناگون در آن بکار رفته. دور سردر در حاشیه ای مانند طناب ضخیمی از کاشی فیروزه رنگ ساخته شده . مقبره شیخ صفی نه تنها از لحاظ معماری جالب توجه است بلکه بعضی از بزرگترین شاهکار های صنعتی ایران که اکنون در نقاط مختلف است سابقا در این مقبره بود . اصفهان از حیث معماری از همه شهرهای دیگر ایران مهمتر است زیرا بناهای بسیار از اعصار قدیم و عمارات بزرگی از دوره صفویه دارد که اغلب با کاشی کاریهای زیبا تزیین شده . وقتی شاه عباس اصفهان را پایتخت خود کرد نقشه جدیدی برای شهر طرح نمود . خیابان بزرگ و معروف چهار باغ را او ساخت و طرفین آنرا درخت چنار غرس کرد . این خیابان بپلی بزرگ که روی زاینده رود است منتهی میشود . در وسط شهر میدانی بزرگ است ( میدان شاه ) که مسجد شاه در سمت جنوب و قصر عالی قاپو در مغرب و مسجد شیخ لطف الله در مشرق و مدخل بازار در سمت شمال آن قرار دارد. این میدان محل چوگان بازی بود و دروازه های سنگی که برای این بازی ساخته شده هنوز در طرفین میدان موجود است . کاخ عالی قاپو ایوان بلندی در جلو دارد که اعضای دربار در آنجا می نشستند و بازی ها و مسابقات و رژه قشون را از بالا تماشا میکردند. در باغ پشت عالی قاپو کاخ چهل ستون قرار دارد مسجد شیخ لطف الله در سمت مشرق میدان بزرگ واقع است و گنبدی زیبا دارد که از کاشی پوشیده شده . در سمت جنوب میدان سردربزرگ مسجد شاه اصفهان دیده میشود که درهر طرف مناره ای بزرگ دارد . در این بنا کاشی موزائیک زیاد بکار رفته و طرز عمل جدیدی که بنام کاشی هفت رنگ موسوم است دیده میشود و آن عبارتست از کاشیهای یک پارچه بزرگ که روی آن طرحی نقاشی شده . این طرز کار در زمان صفویان بوجود آمده و البته زودتر از کار کند پر زحمت موزائیک کاری پیشرفت میکرد . سه قسم کاشی کاری مهم در این نوع تزیین معماری ایران مشاهده میشود : ۱ - کاشی یکرنگ - با اینکه کاشیهای رنگارنگ برای ایجاد نقشه روی آجر استعمال میشد هر کاشی منفردا یک رنگ معین داشت ۲ - کاشی موزائیک - کاشیهای رنگارنگ را بقطعات کوچک بریده آنها را طبق نقشه پهلوی هم میگذارند . این قطعات کوچک را وارونه قرار داده و پشت آنها را گچ میریزند و وقتی که گچ سفت میشود آنرا روی دیوار نصب میکنند . ۳ - کاشی هفت رنگ - روی کاشی ساده نقشه ای برنگهای مختلف نقاشی کرده روی آنرا لعاب میدهند. ساختن سردرهای بزرگ که دارای کاشیهای شفاف است در عصر صفویه پیشرفت بسیار کرد زیرا نیم گنبد سردررا معمولا با گچ مقرنس کاری نموده روی آنرا اغلب با کاشی تزیین میکردند . این مقرنس کاری بوسیله تیرهای چوبی که بسقف گنبد وصل بود ساخته و آویزان میشد. ترکیب سردر بزرگ و مناره های طرفین آن با صحن چهار ایوان و ساختمان های اطراف آن و قرار دادن گنبد بنحوی که با کلیه ساختمان متناسب باشددر معماری زمان صفوی بدرجه کمال رسید اگر چه جنس و انتخاب رنگ کاشی بخوبی ساختمان های عظیم زمان تیموری نیست ولی روی همرفته ابنیه کاشی کاری زمان صفوی در هیچ جای دنیا نظیر ندارد . پل الله وردی خان و پل خواجو که روی رود خانه عریض زاینده رود ساخته شده از بناهای این دوره است . شاه عباس بزرگ در سراسر کشور ایران کاروانسراهای بزرگ که اغلب از آجر و گاهی از سنگ است ساخت . این بناها بسیار محکم ساخته شده و محل توقف و استراحت کاروانهایی بود که مدام در کشور شاهنشاهی او مسافرت میکردند. ساختمان آنها عبارتست از صحن مربع بزرگی که اطاقهای بزرگ و کوچک برای مسافران و مکانهای مخصوص برای دواب در دور آن ساخته شده . در جلو آن سردر بزرگی است که عموما کتیبه ای سنگی دارد و در آن اسم سلطان محل کاروانسرا و تاریخ بنای آن ذکر شده است . بنای جالب توجه دیگر در اصفهان مدرسه شاه سلطان حسین در خیابان چهار باغ است . این بنا نشان میدهد که در اواخر دوره صفوی هنوز میتوانستند کاشیهای عالی بسازند . مقبره میر بزرگ در آمل ( مازندران ) نمونه های چند طرح کاشی کاری دارد. دیوار محوطه زیر گنبد کاشی هفت رنگ داردو رنگ اصلی آن زرد و دارای نقش تاک درشت است . رنگهای دیگر آن عبارتند از : آبی سرمه یی سبز قهوه یی و سفید . یکی از کاخهایی که مورد توجه شاه عباس بود قصریست که در نزدیکی بهشهر ( اشرف مازندران ) ساخته بود . این قصر روی تپه بسیار زیبایی واقع شده بود. پشت آن کوههای پوشده از جنگل و در جلو آن دشت پهناوریست که بدریای خزر منتهی میگردد. در نزدیکی آن خرابه های چند بنای صفوی دیده میشود زیرا باغ و قصرها مسافت زیادی را اشغال کرده بود . میگویند گنبد طلای مقبره حضرت رضا ۴ در مشهد است بوسیله شاه طهماسب ساخته شده ولی مسلم است که شاه عباس کبیر آنرا تعمیر کرده واسم او در کتیبه طلایی دور گلوی گنبد برده شده است . سر در اصلی بصحن کهنه باز میشود . ( ترجمه تاریخ صنایع ایران.ویلسن . ص ۲ .) ۲٠۹ - ۱۸۸ - فرقه صفویان. فرقه ای از صوفیان منتسب به شیخ صفی الدین اردبیلی. در عهد صفویه [ صوفی ] بطور اعم بمریدان و پیروان شیخ صفی و فرزندان او اطلاق میشد . شیخ صفی و اولادش تا شیخ جنید فقط مرشد و پیر طریقت و پیشوای روحانی گروه روز افزونی از صوفیان و درویشان بودند و بسبب تبلیغات شدید گذشته از ایران در ولایات ترک نشین روم ( آسیای صغیر ) و شام نیز مریدان و معتقدان بیشمار یافته بودند. شیخ جنید جد شاه اسماعیل که معاصر با امیر جهانشاه ترکمان قراقویونلو بود در صدد بر آمد که از گروه صوفیان و مریدان خویش در کشور گشایی و تحصیل سلطنت استفاده کند یا بگفته مورخان سلطنت صوری را با سلطنت معنوی توام سازد .بدین منظور صوفیان را بغزا و جهاد با کفار تحریض کرد و خود را سلطان جنید خواند .از ین تاریخ صوفیان صوف پوش بلباس رزم در آمدند . در همان حال چون شیخ جنید از بیم امیر جهانشاه با گروهی از صوفیان بدیار بکر نزد امیر حسین آق قویوتلو رفت و خواهر او را گرفت بر جمع مریدانش افزوده شد تا آنجا که چندی بعد با ۱٠٠٠٠ تن از صوفیان بعنوان جهاد با عیسویان چرکس از رود ارس گذشت و در جنگی که با شروانشاه کردجان خود را بر سر جهانجویی گذاشت . سلطان حیدر پسر سلطان جنید برای آنکه صوفیان و مردیدان صفوی را از دیگران ممتاز و مشخص گرداند طاقیه ترکمانی را از سر ایشان برداشت و بتاج سرخ دوازده ترک مبدل کرد و بهمین سبب ایشانرا از آن تاریخ قزلباش گفتند . در آغاز کار شاه اسماعیلمریدان و متابعان او را تا مدتی همچنان صوفی میخواندند و بهمین سبب در کشور های اروپا پادشاه صفوی را هم که آوازه شهرتش بوسیله سیاحان و سوداگران و سفیران اروپایی بان ممالک رسیده بود [ صوفی بزرگ ] مینامیدند . این نام همچنان در دوران سلطنت صفویه بر پادشاهان این سلسله باقی ماند . دیری نگذشت که عناوین [ صوفی ] و [ قزلباش ] با یکدیگر مترادف شد و کم کم در اواخر سلطنت شاه اسماعیل عنوان دوم غلبه کرد و اتباع و هواداران آن پادشاه یعنی تمام طوایف ترک نژاد گونا گونی که در رکاب وی شمشیر میزدند به قزلباش معروف شدند . ازین زمان عنوان [ صوفی ] مفهوم مشخصتر و محدود تری یافت و بیشتر بخانواده هایی از طوایف قزلباش که در سابقه صوفیگری و اردات و خدمت بخا ندان صفوی از دیگران ممتاز بودند تعلق گرفت . بهمین سبب صوفیان بیشتر از طوایف روملو و شاملو و قاجار بودند و شخص شاه نیز رئیس و پیشوای ایشان یا [ مرشد کامل ] خوانده میشد . در زمان شاه طهماسب گروه دیگری از شیعیان و اولاد مریدان قدیم صفویه نیز از دیار بکر و دیگر نواحی آسیای صغیر بایران آمدند و بجمع صوفیان پیوستند بطوری که هنگام مرگ آن پادشاه عدد ایشان در قزوین به ۱٠ / ٠٠٠ رسیده بود. صوفیان از دیگر طوایف قزلباش بشاه نزدیکتر و نسبت باو فداکارتر و مطیعتربودند . رئیس صوفیان هر طایفه را [ خلیفه ] و رئیس تمام صوفیان را [ خلیفه الخلفائ ] میگفتند و این مقامی بزرگ بود. خلیفه الخلفائ از نظر صوفیان نایب [ مرشد کامل ] محسوب میشد و همگی اطاعت احکام او را مانند احکام شاه لازم و واجب میدانستند .شرط اساسی صوفیگری این بود که بی چون و چرا اوامر [ مرشد کامل ] را اطاعت کنند و از رضای او تخلف و تجاوز روا ندارند . جان باختن در راه [ مرشد کامل] را اولین اخلاص شمرند اگر یکی از صوفیان به [ مرشد کامل ] دروغ میگفت مستحق مرگ میشد و صوفیان دیگر بی درنگ او را بسزا میرسانیدند. صوفیان شب هر جمعه و شبهای عید در محلی خاص از عمارات شاهی حلقه میزدند و به [ذکر ] می پرداختند در زمان شاه عباس دوم و شاه سلیمان جای حلقه ذکر صوفیان محلی بنام [ طاوس خانه ] بوده است . دردوران سلطنت شاه عباس بسبب بی اعتنایی و رفتار تحقیر آمیز او با طبقه صوفیه کم کم از اعتبار و اهمیت آنان کاسته شد تا آنجا که کار ایشان از ملازمت و نگاهبانی شاه بجارو کشی عمارات دولتخانه و دربانی و دژخیمی و امثال آن انجامید . با این همه باز شبهای جمعه حلقه صوفیان تشکیل میشد و آنان بریاست خلیفه الخلفائ بذکر می پرداختند . خوراک ایشان نیز از مطبخ شاهی داده میشد و غالبا در معبر پشت دولتخانه پیش چشم مردم غذا میخوردند ( فلسفی .شاه عباس ۱ : ص ۱۸٠ ببعد ) .

صفویان در دانشنامه اسلامی

صفویان
صفویه یا صفویان (حک ۹۰۷ -۱۱۳۵ ق) سلسله ای از حاکمان شیعه ایران که با رسمی کردن مذهب شیعه در ایران کوشیدند هویتی یگانه به مردم ایران ببخشند و در نتیجه نخستین حکومت شیعه در سراسر ایران را شکل دادند.
صفویان اعضای یک طریقت صوفیانه بودند که در قرن هفتم قمری توسط شیخ صفی الدین اردبیلی بنیان گذاری شد. در نیمه دوم قرن نهم تحت رهبری شیخ جنید و شیخ حیدر جد و پدر شاه اسماعیل، نهضتی مذهبی، سیاسی و نظامی صورت یافت که سرانجام در آغاز قرن دهم توانست با فتح تبریز به دست سپاه قزلباش و رهبری اسماعیل قدرت سیاسی را در دست گیرد. حکومت صفویه تا سال ۱۱۳۵ق که اصفهان توسط شورشیان افغان سقوط کرد ادامه یافت.
ایران عصر صفوی در زمینه های نظامی، فقهی و هنری پیشرفت های چشمگیری به دست آورد. دعوت از فقهای بنام تشیع خصوصا از جبل عامل لبنان باعث شد تا پشتوانه فکری و عقیدتی این حکومت شیعه بنیادین شود و این امر توانست زمینه پرورش فقهای معروفی چون میرداماد، فیض کاشانی، ملاصدرا و محمدباقر مجلسی شود. ادبیات نیز در این دوره، رنگی شیعی و مذهبی به خود گرفت و مرثیه سرایانی مانند محتشم کاشانی وارد این عرصه شدند.
تاریخ ایران: دوره صفویان، اثر یعقوب آژند، ترجمه فارسی بخش صفویان از مجموعه هفت جلدی تاریخ ایران، پژوهش دانشگاه کمبریج انگلستان می باشد.
کتاب، از دوازده فصل تشکیل شده که هر فصل به قلم یکی از صاحب نظران و متخصصان تاریخ صفویه نگارش یافته است.
مطالب با بررسی زمینه های پیدایش و ظهور سلسله صفویان در ایران و تشریح نظام تشکیلاتی آن آغاز گردیده، ضمن واکاوی علل و چگونگی آغاز تماس ایرانیان با اروپایان، به مطالعه و تحقیق در زمینه تجارت، علوم، مذهب، فعالیت های فکری، فلسفی و کلامی، نساجی، معماری و ادبیات ایران در این دوران پرداخته شده است.
کتاب با عکس هایی از آثار هنری، معماری، مینیاتور و همچنین کتاب شناسی و فهرست اعلام به پایان رسیده است.
فصل اول، نوشته رویمر، زمینه های ظهور صفویان را بررسی نموده است. نویسنده معتقد است که برپایی سلسله صفویان در ایران، طلیعه تاریخ نوین و آغازگر دوره ای جدید در این کشور بوده است. به باور وی، دستاورد تاریخی صفویان، استقرار حکومتی مقتدر و درازآهنگ، پس از قرن ها حکومت بیگانگان در ایران و دوره ای از تجزیه آشفتگی سیاسی بود. با این که سلسله های پیشین؛ یعنی قراقویونلوها و آق قویونلوها، برای مدتی کوتاه، زمینه های یک چنین دستاوردی را آماده ساخته و تا حدی هم بدان تحقق بخشیده بودند؛ امّا هیچ یک نتوانست ساختار سیاسی پایائی درافکند.
تاریخ پانصد ساله تبریز، ترجمه فارسی از کتاب "شهر تبریز در سده های سیزدهم تا هفدهم"، نوشته پروفسور سید آقاعوی اللهی از اساتید تاریخ جمهوری آذربایجان می باشد که مترجم کتاب، پرویز زارع شاهمرسی آن را با نام مذکور منتشر کرده است. سده های مذکور همزمان با آغاز دوره مغول تا پایان دوره صفویان است. در تألیف این کتاب از منابع مختلف به زبان های پارسی، عربی، ترکی، ارمنی و... استفاده شده و علی رغم دیدگاه ویژه اش که ناشی از رویه تاریخ نگاری حاکم بر شوروی سابق است، اطلاعات جامع و ارزشمندی را پیرامون تاریخ تبریز و سیر فراز و فرودش در طول پنج قرن ارائه می کند که در نتیجه این کتاب را در ردیف آثار قابل اعتنای پژوهشی پیرامون تاریخ تبریز قرار می دهد.
نویسنده مطالب خود را در پنج فصل ارائه کرده است و ساختار ویژه ای را بر آن حاکم نموده است. بخش های اول و دوم در واقع به عنوان مقدمه برای ورود به بخش اصلی می باشد. در بخش اول، پس از دسته بندی منابع به سه دسته: 1- منابع عربی، ترکی و پارسی 2- منابع به زبان های روسی و ارمنی 3- سفرنامه ها و یادداشت های سیاحان و دیپلمات های اروپایی به زبان های مختلف، به معرفی این منابع و دلیل استفاده از آنها در کتاب می پردازد. در بخش دوم، تاریخ تبریز را در دوره باستان و میانه مورد بررسی قرار می دهد که در شکل گیری فضای ذهنی خواننده کتاب بسیار مفید است. سه بخش دیگر که در واقع اصل بحث را تشکیل می دهد به گونه هوشمندانه ای تنظیم شده است. در فصل های سوم و چهارم در دو بخش تاریخ افتصادی و اجتماعی شهر ذکر شده و سده های سیزدهم و پانزهم را در فصل سه و دو سده آخر را نیز در فصل چهارم آورده است و به جهت اهمیت علم و فرهنگ، کل فصل آخر را به آن اختصاص داده است. در نتیجه گیری پایان کتاب نیز در شش شماره به تحلیل مطالب کتاب پرداخته است.
کتاب در هنگام حاکمیت اتحاد شوروی کمونیستی نوشته شده و لذا ادبیات ویژه و نتیجه گیری های خاصی دارد که در راستای تاریخ نگاری مارکسیستی شناخته شده است. نویسنده در مقدمه ای که بر کتاب نوشته، به تمجید از این روش تاریخ نگاری پرداخته است و در جای جای کتاب به انتقاد از مورخانی می پردازد که به نظر او نوشته هایشان با این روش سازگار نیست. دیدگاه نویسنده در این کتاب که از رویه تاریخ نگاری حاکم بر شوروی سابق نشئت می گیرد، مورد قبول ما نیست، با این وجود، کتاب دارای منش پژوهشی و اطلاعات ارزشمندی درباره حیات شهر تبریز دز دوره ای با شکوه است. دورهای که تبریز نقشی مهم در تاریخ ایران داشت. دورهای که نویسنده برای پژوهش برگزیده، حد فاصلی میان دوران قدیم و جدید است. دورهای که تبریز به بالاترین درجه عظمت وشکوه خود رسید.
همان گونه که در ساختار بیان شد، فصل اول به معرفی منابع و دلیل گزینش آنها اختصاص دارد.
در فصل دوم، پیرامون نام و گذشته شهر تبریز چنین می خوانیم که زمان پیدایش و موقعیت اولیه تبریز تا کنون مشخص نشده است. وی در مورد نام تبریز با بررسی دیدگاه های مختلف تنها به یک احتمال می رسد که این نام با "توری" نام باستانی کوه سرخاب که تبریز در دامنه آن واقع است، ارتباط دارد. تبریز در اواسط سده نهم به مرکز صنعت و بازرگانی تبدیل شد و رفته رفته رونق یافت. در اواخر سده دهم نام تبریز را در میان شهرهای بزرگ می بینیم؛ اما زلزله نیمی از شهر را ویران می کند. قطران تبریزی می گوید: "شهر در نتیجه کوشش وهسودان و پسرش دوباره آباد شد و از عراق و خراسان هر دو آبادتر گشت". از اواخر سده نهم تا اواسط سده یازدهم میلادی دوره پیشرفت اقتصادی تبریز بود. کشمکش های داخلی ضرب های سنگین بر حیات اقتصادی شهر وارد کرد؛ ولی تبدیل تبریز به پایتخت اتابکان در دوره فرمانروایی اتابک شمس الدین ایلده گز، تأثیری مثبت بر پیشرفت اجتماعی و اقتصادی شهر نهاد. شهر بسیار بزرگ شد و این مرحله باشکوه تا سال 1225 میلادی ادامه یافت.
تاریخ عالم آرای امینی شرح حکمرانی سلاطین آق قویونلو و ظهور صفویان
« تاریخ عالم آرای امینی»، کتابی است به زبان فارسی، نوشته فضل الله بن روزبهان خنجی اصفهانی، از عالمان قرن دهم هجری درباره رویدادهای دوران حکومت سلطان یعقوب اَق قویونلو.
فضل اللّه، غرض از تألیف این تاریخ را بیان سوانح دوران سلطان یعقوب معرفی می کند.
کتاب مشتمل بر سخن ناشر، مقدمه مصحح؛ علی اکبر عشیق، فهرست مطالب، دیباچه مولف و فصول متعدد است.
فضل اللّه، مانند دیگر تاریخ نویسان اسلامی، تاریخ عالم آرای امینی را با حمد و سپاس الهی آغاز می کند و سپس به توصیف و تمجید اولیا و خلفا که به باورش، پس از ختم نبوت، قایم مقام رسالت الهی و استوانه های دین بر روی زمین هستند، می پردازد. او معتقد است که خداوند با دارا بودن قدرت نامحدود، به مصداق آیه إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِیفَۀً فِی الْأَرْضِ، انسان را به اعلی مرتبه شرف و ارجمندی رسانید و چشم عالم و اشرف مخلوقات قرارداد. به نظر وی جمیع نفوس کامل انسانی مظاهر اسماء الهی اند؛ یعنی حقّ تعالی با اسما و صفات خویش ناظر و ظاهر و حاضر در عالم است و هر ذره و هر مرتبه ای از این عالم نشانی از اسم و صفت متعالی او دارد. اگر در عالم نشانی از زیبایی و کمال است، همه حاکی از اسما و صفات و جمال و لطف او است و اگر کفر و زشتی در آن به نظر می آید، هم نشانی از اسما و صفات جلال و قهر او دارد. اگر تقابل و ترکیبی است، حکایت از تقابل و ترکیب مظاهر این اسما و صفات دارد. حق تعالی تمام شاهان روی زمین را بر حسب تفاوت حکومت و کشورگشایی، بر تختگاه دنیا مستقر ساخت تا بدین وسیله مظاهر قدرت و الطاف الهی آشکار گردد.
آیات و احادیثی که در متن تاریخ او، به کار رفته است، نشان دهنده دیدگاه خاص او در مسائل دینی و فرهنگی است. چنانکه وی در بخش اوّل کتاب، پس از حمد و سپاس خداوند، چندین صفحه را به مدح و منقبت پیامبر اسلام اختصاص می دهد و به عنوان فقیهی شافعی مذهب، به حدیث «انّی تارک فیکم الثّقلین کتاب اللّه و عترتی»، استناد می کند و کتاب و عترت را دو منهاج مستقیم و دو معیار قویم می داند، آن گاه به محوری ترین موضوع که خلافت است می پردازد.
شیخ صفی الدین اردبیلی در شهر اردبیل آذربایجان مسلک صوفیه را بنیاد نهاد و سپسها، به سرعت، دگر به شیوه ای سیاسی شد و با به تشیّع گرویدن خاندان صفوی، روح مقاومت در این مسلک و فرقه، دمیده شد.
اسماعیل، پسر صفی الدین(م: ۹۳۰) دولتی را در سرزمین خلیج بصره، رود جیحون، فرات و افغانستان بنیاد گذارد. او، همچنین وارث سلطه معنوی پدرش شد و در چهارده سالگی، مجلس مشایخ صوفیه، این ریاست معنوی را تأیید کرد. دولت صفوی را باید نخستین دولت ایرانی دانست که با توجه به شرایط تاریخی این دوره شکل گرفت. این دولت، در چهارچوب مسلک صوفیانه، که شیخ صفی الدین، آن را پدید آورد، حرکت کرد و با استفاده از پیروزیهایی که در برابر مغول و تیموریان به دست آورد، جایگاه خود را استوار ساخت. پس از مرگ تیمور در سال ۸۰۷هـ. ق. که رخدادهای گوناگون اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و جنگها و کشمکشهای داخلی بنیاد جامعه ایرانی را دستخوش دگرگونیهای شدید قرار داده بود، مردم به حرکتها و فرقه های صوفیانه روی خوش نشان می دادند و این، زمینه ساز قدرت گرفتن صفویان شد. صفویان، به سبب داشتن مقام شیخوخت در مسلک صوفیانه، با رویکرد گسترده مردم روبه رو بودند، زیرا آنان در برابر گروهها و مسلکها به وصف جهان دیگری می پرداختند و سپس می کوشیدند تا میان جهان ذهنی و جهان واقعی، پیوند برقرار سازند و این گونه شد که به سرعت وارد عالم سیاست شدند و به شؤون نظامی توجه تام کردند و شعار شهادت را سرلوحه کارهای خود قرار دادند و توانستند میان امور روحی و معنوی و جهان واقعی جمع کنند. چون پرده از آنچه پیرامون صفویان کشیده شده کنار بزنیم، درمی یابیم که دولت صفوی در اندیشه مردم، به حقیقت پیوستن یکی از آروزهای کهن شیعه بود که هرگز تا آن زمان، پا نگرفته بود و به حقیقت نپیوسته بود. از سوی دیگر، تشیّع به صفویان مشروعیت و اقتدار بخشید. همین اقتدار بود که توانستند خود را از اهل سنت و سلطه روحی و معنوی عثمانیان جدا سازند. به گفته دونالدولبر:(عامل خارجی، عامل قوی در یکپارچگی ایران بود و موجب شد تا ساکنان ایران به طور گسترده در برابر مذهب تشیّع و دولت صفویان فرمانبرداری کنند. )
از سلاله امام کاظم
شاه اسماعیل صفوی که خود را از سلاله امام کاظم (علیه السلام) می دانست در برپایی مملکتی اسلامی کوشید و همه توان خود را به کار برد تا همه نژادهای مردم بر محور مذهب تشیع گرد آیند و به گفته کوثرانی:(این همان کاری بود که خلیفه عباسی می خواست انجام دهد که در این دوران در مصر مقامی تشریفاتی داشت. ) شاه اسماعیل برای پدید آوردن امپراطوری بزرگ در برابر دولت عثمانی سنّی مذهب، با تکیه بر مذهب شیعه و گسترش آن در سراسر ایران به این مهم دست یافت و این نکته تاریخی، نادرستی سخن کسانی را که بر این پندارند: تشیّع، مذهبی ایرانی تبار است و در حقیقت، بازتاب روح ایرانی است در برابر اشغال سرزمینش به دست اعراب، می نمایاند؛ زیرا حرکت تشیّع به تعبیر ولهاوزن (در سرزمین عرب خالص پیدا شد. ) این پژوهشگر به دیدگاه خود، با بررسی توزیع جغرافیایی شیعه در سده چهارم هجری استواری می بخشد:(جزیرة العرب همگی شیعه بودند، به جز شهرهایی چون مکه، تهامه و صنعا و قرح و در پاره ای از شهرها نیز مانند عمان و هجر و صعدة غلبه با شیعه بود. ) ((در شهرهای فارس نیز شیعه فراوان بود، بویژه در سواحل آن که همجوار عراق بودند؛ ولی در همه مشرق زمین، غلبه با اهل سنت بود، مگر شهر قم … و فتنه میان ساکنان قم و اصفهان در سال ۳۴۵ هم، به سبب اختلاف شیعه و سنی بود. ) ابن جوزی در المنتظم می نویسد:( مطهر بن طاهر مقدسی از اهالی اصفهان نقل می کند: می خواستند به او حمله کنند، زیرا سخن یکی از زاهدان اصفهان را که به نبوت معاویه باور داشت، انکار می کرد. )
مذهب شیعه در دوره صفویان
منابع تاریخی گواهی می دهند که شهرهای ایران تا سده دهم هجری سنی مذهب بوده اند، با اکثریت شافعی و چون شاه اسماعیل به قدرت رسید، مذهبی شیعی امامی مذهب رسمی ایران گردید و او نخستین پادشاه صفوی بود که به نشر و رواج مذهب امامیه در همه شهرها اهتمام ورزیده بود. به فرمان شاه اسماعیل در (اذان)ها شهادت به ولایت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) و جمله: حیّ علی خیرالعمل) افزوده شد و به این ترتیب:(دولت صفوی، در شهرهای فارس رونق یافت و با دعوت از داعیانی امامی مذهب از شهرهای جبل عامل و کرک لبنان و قطیف در جزیرةالعرب و بحرین (به تبلیغ عقاید شیعی در سراسر ایران پرداخت. ))
خبرها و شایعه ها
...
در اوائل قرن دهم واقعه ای بسیار مهم در تاریخ ایران رخ داد که نقطه عطفی در تاریخ تشیع محسوب می شود. این واقعه ظهور حکومت صفویان بود. این خاندان توانستند بر چند پارگی ایران پایان دهند و یک حکومت ملی را در سرتاسر ایران حاکم کنند که تاکنون جز در یک مقطع کوتاه، دستخوش سلطه مستقیم بیگانگان قرار نگرفته و به صورت کشوری مستقل با هویت ملی حفظ شده است. در این دوره به دلیل احتیاج کشور به قوانین شریعت بر مبنای فقه شیعه، شاهان صفوی علما را شریک حکومت قرار دادند و با تعیین مناصبی چون صدارت برای رتق و فتق امور دینی و فتوا و موقوفات و قاضی برای قضاوت در امور مدنی، روحانیت شیعه را در کارگزاری دولت شیعی وارد کردند.
سلسله صفویان از سال ۹۰۷ ق تا ۱۱۴۸ ق یعنی ۲۴۱ سال در ایران حکومت کردند... و ایران (دراین زمان) رسماً مهد تشیع شد. ایران در قرن اول هجری پس از آن که مسلمین آن را فتح کردند با ولاء و محبت اهل بیت آشنایی نداشت. در قرن دوم همزمان با حکومت امویان بود که تشیع در آن ریشه دوانید و مردم با ولای اهل بیت (علیهم السّلام) تا حدی مانوس شدند. تشیع پس از اقامت امام رضا (علیه السّلام) در خراسان در اواخر قرن دوم و سوم در ثلث اول دوران حکومت بنی عباس ظهور خود را آغاز کرد و در قرن چهارم و پنجم همزمان با حکومت آل بویه انتشار یافت و طی مدتی در عهد سلجوقیان گرفتار رکود و توقف شد.
عصر صفویان
سرانجام در دوره حکومت مغول ها از قرن هفتم، دامنه تشیع در ایران رو به گسترش نهاد تا آن که شاه اسماعیل صفوی در قرن دهم بر حکومت دست یافت و از همین قرن بود که تشیع، همه سرزمین ایران را زیر پوشش خود قرار داد.
مظفر، محمدحسین، تاریخ تشیع، ص۳۱۳.
فقیهان متعددی در عصر صفوی رشد کردند که به برخی از آنها در ادامه اشاره می شود.
← محقق کرکی
...

صفویان در دانشنامه ویکی پدیا

صفویان
صفویان دودمانی ایرانی و شیعه بودند که در سال های ۸۸۰ تا ۱۱۰۱ خورشیدی (برابر ۱۱۳۵–۹۰۷ قمری و ۱۷۲۲–۱۵۰۱ میلادی) حدوداً به مدت ۲۲۱ سال بر ایران فرمانروایی کردند. شاهنشاهی صفوی توسط شاه اسماعیل یکم که در سال ۸۸۰ خورشیدی در تبریز تاجگذاری کرد بنیان گذاشته شد و آخرین شاه صفوی، شاه سلطان حسین بود که در سال ۱۱۰۱ خورشیدی از افغان ها شکست خورد و سلسلهٔ صفویان برافتاد.
دوره صفوی از مهم ترین دوران تاریخی ایران به شمار می آید، چرا که با گذشت نهصد سال پس از نابودی شاهنشاهی ساسانی یک دولت متمرکز ایرانی توانست بر سراسر ایران آن روزگار فرمانروایی نماید. بعد از اسلام، چندین پادشاهی ایرانی مانند صفاریان، سامانیان، طاهریان، زیاریان، آل بویه و سربداران روی کار آمدند، لیکن هیچ کدام نتوانستند تمام ایران را زیر پوشش خود قرار دهند و میان تمام نواحی و مناطق جغرافیایی ایران در آن دوران یکپارچگی پدیدآورند. این دوره یکی از سه مرحله دوران طلایی اسلام و دوره اوج تمدن اسلامی است.
صفویان، آیین شیعه را مذهب رسمی ایران قرار دادند. روش فرمانروایی صفوی تمرکزگرا و نیروی مطلقه (در دست شاه) بود. پس از ظهور دولت صفوی، ایران اهمیتی بیشتر پیدا کرده و از ثبات و یکپارچگی برخوردار گردیده و در زمینهٔ جهانی نام آور شد. در این دوره روابط ایران و کشورهای اروپایی به دلیل دشمنی امپراتوری عثمانی با صفویان و نیز جریان های بازرگانی، (به ویژه داد و ستد ابریشم از ایران) گسترش فراوانی یافت. در دوره صفوی (به ویژه نیمه نخست آن)، جنگ های بسیاری میان ایران با امپراتوری عثمانی در غرب و با ازبک ها در شرق کشور رخ داد که علت این جنگ ها جریان های زمینی و دینی بود.
عکس صفویان
بازرگانی در عصر صفویان هم به صورت مبادلهٔ کالا با کالا و هم مبادلهٔ کالا با پول نقد (سکهٔ نقرهٔ صفوی یا خارجی) صورت می گرفت. بازرگانان عمده برای انجام کارهای تجاری، نمایندگی داشتند که به نقاط گوناگون سفر می کردند. برخی از بازرگانان در کشورهای دور مانند سوئد و چین فعالیت تجاری داشتند. بازرگانان به خاطر حمایت حکومت، از اعتبار بالایی برخوردار بودند. تجارت داخلی در دست تاجران ایرانی مسلمان بود. یکی از محصولات عمده صادراتی، ابریشم بود. بازرگانان ارمنی، انگلیسی و هلندی، در صدور ابریشم خام ایرانی با یکدیگر رقابت می کردند. غیر از ابریشم و پارچه، تیماج، پشم شتر و گوسفند، چرم، ظروف مدل چینی، مصنوعات طلا و نقره، قالی و سنگ های قیمتی، به کشورهای اروپایی صادر می شد. در مقابل، از آن جا ماهوت و منسوجات، جام، آینه و شیشهٔ پنجره، اجناس فلزی تجملی، چراغ و کاغذ تحریر وارد می شد.
اجناس صادراتی به روسیه عبارت بودند از: ابریشم خام، منسوجات ابریشمی، مثقال، پوستین، شمشیر، کمان، تیر، مروارید، زین و برگ، انواع رنگها و خشکبار. بازرگانان روسی در شهرهای شمالی، اصفهان و قزوین فعالیت می کردند. از روسیه به ایران، انواع خز، چرم خام، ماهوت، پارچه کتانی، چیت، مس، آهن، اجناس فلزی و شیشهای، کاغذ، پوستین، عسل، موم، شکر، ماهی، خاویار واسلحه گرم وارد می شد. کالاهای صادراتی ایران به ترکیه، توتون، منسوجات پشمی خشن و ابریشمی، حصیر، انواع ظروف، قالی، فولاد، آهن، انواع تیماج، نی و اجناس ساخته شده از چوب بود.
هند از ایران اسب، توتون، انواع میوهٔ خشک، مربا، ترشی، عصارهٔ گل و میوه، انواع تیماج و اجناس بدل چینی می خرید. در مقابل، از هند منسوجات ابریشمی، پارچه های پنبه ای، اجناس فلزی، رنگ ها، مواد دارویی، ادویه و عاج وارد می شد. بازرگانان هندی در بیش تر شهرهای ایران فعالیت می کردند. تنها در اصفهان، حدود ۲۰ هزار هندی زندگی می کردند. تعداد زیادی از این افراد، صراف و رباخوار بودند.
شاه عباس اول در توسعه بازرگانی مؤثر بود. یکی از کارهای مهم این پادشاه، برقراری روابط تجاری با کشورهای خارجی بود. از دیگر کارهای شاه عباس، توسعه بندرهای هرمز و جرون (بندرعباس) و برقراری امنیت در این مناطق مهم تجاری بود. این اقدامات موجب گسترش روابط تجاری با کشورهای خارجی شد، تا بدان جا که گاهی بیش از ۳۰۰ کشتی در بندر هرمز لنگر می انداختند. بندرعباس و اصفهان نیز از مراکز مهم فعالیت بازرگانان هند، پرتغال، هلند و انگلستان بودند. در دورهٔ صفویه، امتیازات و تسهیلات زیادی مانند مصونیت قضایی و معافیت گمرکی، برای بازرگانان اروپایی قائل شدند. بازرگانان خارجی اجازهٔ صدور هر نوع کالا، به جز اسب را داشتند. از جمله عوامل توسعهٔ بازرگانی، امنیت راه ها بود. بازرگانان باید عوارض راهداری و مالیات گمرکی (به میزان ۱۰ درصد قیمت کالا) می پرداختند. علاوه بر این، برای آن که کالا زودتر ترخیص شوند، ۴ درصد به «شهبندر» پرداخت می شد. البته با وجود گمرک خانه ها و قلعه های متعدد برای دریافت عوارض، به قاچاق کالا می پرداختند.
ایدئولوژی صفویان">بینش و ایدئولوژی صفویان
سلسلهٔ شیعه مذهب صفویه پس از سال های طولانی حکومت بیگانگان بر ایران، توانستند در اوایل سدهٔ دهم قمری با تکیه به مذهب شیعهٔ دوازده امامی یک کشور مستقل شیعه و ایرانی بنیان نهند. به همان میزان که تشیع در قرن نهم رواج می گرفت، سلسله های صوفیان شیعی مذهب نیز بیشتر می شدند و نیروهای آن ها افزایش می یافت. نام سلسلهٔ صفویه از شیخ صفی الدین اردبیلی (نیای شاه اسماعیل یکم) گرفته شده است. شاه اسماعیل برای گسترش تشیع، محقق کرکی را از منطقهٔ جبل عامل به ایران دعوت کرد. پژوهش گران حوزهٔ اندیشهٔ سیاسی اسلام و ایران دربارهٔ تحولات اندیشهٔ سیاسی دورهٔ صفوی دچار چنددستگی آرا هستند. برخی این باور هستند اساساً دگرگونی نوینی در اندیشه و عملکرد سیاسی در این دوره صورت نگرفته است، ولی گروه دیگری از پژوهش گران، دورهٔ صفویه را سرآغاز نوزایی ایران، تشیع و اندیشه های شیعی می دانند. باورها، سیاست و ایدئولوژی صفویان به شیعه دوازده امامی، تأثیر ژرفی در شکل دادن ایران امروزی داشته است.
مرحلهٔ اول دین و مذهب علوی/عرفانی و آیین جوانمردی است و حتی رهبران صوفی صفوی، مانند شاه عباس کبیر مشروب می خوردند و احکام فقهی و عبادی جایگاهی در میان آن ها نداشت اگرچه به زیارت امامان و پیران طریقت اهمیت زیادی می دادند آن ها بیشتر علوی بودند و ایمان را در باطن و قلبی می دانستند و نه عبادت های ظاهری (صوفی ها و علوی های ترکیه و سوریهٔ امروزی هنوز همان اعتقادات را دارند.
شیعهٔ فقاهتی این مرحله زمانی شکل گرفت که اصفهان به پایتخت مشهور امپراتوری صفویه تبدیل شده بود و پدیدهٔ روحانی و فقیه در اصفهان شکل گرفت و علمای شیعی عرب به ایران دعوت شدند.
ناتوانی زمامداران محلی و بدهی پادشاهان و امیران تیموری و آق قویونلوها در بحران ها و جنگ داخلی باعث گردید تا هنگامه ای باارزش در اختیار صفویان قرار گیرد. همچنین نهضت های مردمی زمینه های فکری مناسب را برای به قدرت رسیدن صفویان و رسیدن آن ها به حکومت سیاسی فراهم آورند. قیام دوبارهٔ سربداران، ظهور سپیدپوشان بکتاشیه و همچنین سیاه پوشان نوربخشی، فعالیت فرقهٔ حروفیه و نقطویان و همچنین شورش مشعشعیان، از این دست نهضت های شیعی به شمار می رفت. برخی از این قیام ها حتی بعدها توسط خود صفویان سرکوب و در مواردی پشتیبانی می شد. در منطقهٔ غرب آسیا و در خلال حکمرانی پادشاهان صفوی، ایران با دولت های سنی مذهب قدرتنمدی همانند عثمانی همسایه بود که اغلب دشمنان دودمان صفوی به شمار می رفتند. شاه اسماعیل یکم و مبارزان قزلباش یک قدرت رهبری مهاجم را به وجود آوردند، این توان رهبری و نظامی یک پشتیبانی و ذخیره بزرگ اجتماعی، فکری و روحی برای آنان محسوب می شد. این حمایت مردمی بازتابی بود از مجموعه نفرت ها و کینه ها که در خلال ۱۰ قرن در جامعه تشیع و توده روستایی و شهری نسبت به حکومت های اموی، عباسی، غزنوی، سلجوقی، تیموری، خوارزمشاهی و از این دست، بر روی هم انباشته شده بود، این تمایل و پتانسیل ذهنی مردم، کمک فزاینده ای در به قدرت رسیدن صفویان کرد.
ظهور صفویه با مذهب رسمی شیعه، ایران را از دیگر کشورهای همسایه مسلمان جدا گذاشت این در حالی است که در آن روزگار دولت عثمانی در اوج قدرت بود و به ویژه پس از فتح قسطنطنیه، تهدید بزرگی برای کشورهای اروپایی محسوب می شد. از این رو کشورهای مسیحی اروپا بر آن شدند روابط محکم بازرگانی و سیاسی با ایران برقرار کنند زیرا دولت سنی عثمانی را خطری بزرگ می پنداشتند از این بابت که آن ها پیشروی ها و فتوحاتی در شرق اروپا برای خود کسب کرده بودند، بنابراین کشورهای اروپایی روابط دوستانه خود را همچنان که با تیمور و جانشینان او و دولت های قره قویونلو و آق قویونلو داشتند با دولت شیعه صفوی بیش از پیش گسترش دادند.
ولادیمیر مینورسکی دربارهٔ بینش صفویان می گوید:« کافی نیست که حکومت صفویه را سلطنتی روحانی بدانیم، چه جامعه مسلمان در مدینه، فی المثل حکومتی روحانی داشت و حضرت محمد بن عبدالله رسولی بود پیامگزار خداوند، در حالی که شاه اسماعیل صفوی و پدران وی، پشت اندر پشت خویشتن را تجلی گاه و مظهر خداوند می دانستند. »
تاریخ اجتماعی صفویان به تاریخ اجتماعی حکومت صفویان و روند تغییرات اجتماعی در این دوره می پردازد. صفویان دودمانی ایرانی و شیعه بودند که در سال های ۸۸۰ تا ۱۱۰۱ هجری خورشیدی (برابر ۱۱۳۵–۹۰۷ قمری و ۱۷۲۲–۱۵۰۱ میلادی) به مدت ۲۲۱ سال بر ایران فرمانروایی کردند. بنیانگذار دودمان پادشاهی صفوی، شاه اسماعیل یکم است که در سال ۸۸۰ خورشیدی در تبریز تاجگذاری کرد و آخرین پادشاه صفوی، شاه سلطان حسین است که در سال ۱۱۰۱ خورشیدی از افغان ها شکست خورد و سلسلهٔ صفویان برافتاد.
۱. طایفه شاملو بزرگترین طایفه قزلباش که از امرای نامدار آن می توان: حسین بیگ لله، عبدی بیگ (داماد شاه اسماعیل اول)، دورمش خان، حسین خان (نوه دختری شاه اسماعیل اول)، زینل خان، آغزیو ارخان را نام برد.
۲. طایفه استاجلو که محمدخان حاکم دیاربکر و برادرش قراخان، قلیچ خان، چایان سلطان، کپک سلطان، منتشا سلطان، شاهقلی سلطان از اعضای مشهور آن طایفه بودند.
۳. طایفه ترکمان که امیرخان موصلّو، سلیمان خلیفه از بزرگان آن بودند.
۴. طایفه روملو با امرای مشهوری مانند حسینقلی خلفا و دلو بولاق.
۵. طایفه ذوالقدر با بزرگانی چون محمد قلی خلیفه، ولی سلطان قلمانچی اوغلی، شاهقلی خلیفه، منصور بیگ شناخته می شدند.
۶. طایفه افشار که امیر اصلان سلطان ارشلو، محمود سلطان، یوسف قلی سلطان، یعقوب سلطان بزرگان آن بودند.
۷. طایفه قاجار با یوسف خلیفه، شاهوردی سلطان زیاد اوغلی، میرزا علی سلطان، سلیمان بیگ زیاد اوغلی شناخته می شدند.
۸. طایفه تکّلو که ولی سلطان و محمدخان شرف الدین اوغلی از بزرگان آن بودند.
به نوشته موسی نجفی این دوره یکی از سه مرحله دوران طلایی اسلام و دوره اوج تمدن اسلامی است. ایران در دوره صفوی در زمینه فقه شیعه، و هنر (معماری، خوشنویسی، و نقاشی) پیشرفت شایانی نمود، که از آن به عنوان مکتب اصفهان یاد می شود. همچنین سپاه ایران به سلاح های مدرن نظیر توپ و تفنگ تجهیز شد. از سرداران جنگی نامدار این دوره می توان قرچقای خان، الله وردی خان گرجی، و امام قلی خان را نام برد که هر سه از سرداران شاه عباس بزرگ بودند. از فقیهان، فلاسفه و دانشمندان نامی در این دوره حسین خوانساری، میرداماد، فیض کاشانی، شیخ بهایی، ملاصدرا، و علامه مجلسی نام ور هستند. هنرمندان نامدار این دوره نیز رضا عباسی، علیرضا عباسی، میرعماد، و آقامیرک هستند. از شاعران بزرگ و نامدار این دوره می توان به وحشی بافقی، صائب تبریزی، محتشم کاشانی و میر رضی آرتیمانی اشاره کرد
دورهٔ صفویه از مهم ترین دوران تاریخی ایران به شمار می آید، چرا که با گذشت نهصد سال پس از نابودی شاهنشاهی ساسانیان؛ یک فرمانروایی پادشاهی متمرکز ایرانی توانست بر سراسر ایران آن روزگار فرمانروایی نماید. بعد از اسلام، چندین پادشاهی ایرانی مانند صفاریان، سامانیان، طاهریان، زیاریان، آل بویه و سربداران روی کار آمدند، لیکن هیچ کدام نتوانستند تمام ایران را زیر پوشش خود قرار دهند و میان مردم ایران یکپارچگی پدیدآورند.
صفویان، آیین شیعه دوازده امامی را مذهب رسمی ایران قرار دادند و آن را به عنوان عامل همبستگی ملّی ایرانیان برگزیدند. شیوه فرمانروایی صفوی تمرکزگرا و سلطنت مطلقه (در دست شاه) بود. پس از ساختن پادشاهی صفویه، ایران اهمیتی بیشتر پیدا کرده و از ثبات و یکپارچگی برخوردار گردیده و در زمینهٔ جهانی نام آور شد. در این دوره روابط ایران و کشورهای اروپایی به دلیل دشمنی امپراتوری عثمانی با صفویان و نیز روابط بازرگانی، (به ویژه داد و ستد ابریشم از ایران) گسترش فراوانی یافت. در دوره صفوی (به ویژه نیمه نخست آن)، جنگ های بسیاری میان ایران با امپراتوری عثمانی در غرب و با ازبکها در شرق کشور رخ داد که علت این جنگ ها توسعه طلبی ارضی و انگیزه های دینی بود.
زمانی که صفویان به قدرت رسیدند، مردم ایران بیش تر تسنن بودند. شیعیان بیش تر در شهرهای مشهد، سبزوار، قم، کاشان، مناطق شمالی ایران و در میان قوم لر ساکن بودند. با به قدرت رسیدن شاه اسماعیل و اعلام رسمیت تشیع، بیش تر مردم ایران به این مذهب روی آوردند و تسنن، بیش تر به مناطق مرزی تبدیل شد. از دلایل رسمی کردن مذهب تشیع به وسیله صفویان، ایجاد وحدت و یگانگی میان مردم، مشخص کردن ایران از دیگر کشورهای اسلامی و تأمین استقلال کشور بود. یکی از پیامدهای این اقدام، دشمنی حکومت های سنی مذهب عثمانی (در غرب) و ازبکان (در شرق) با صفویان و بروز جنگ های طولانی و سخت میان طرفین بود و افزایش قدرت علمای مذهبی بود. از نظر شاهان صفوی، ((مجتهد)) نایب امام زمان (عج) بود و بر جان و مال مردم تسلط داشت. در این دوره، افراد زیادی به تحصیل علوم دینی پرداختند. فقط در زمان شاه عباس اول تا حدی از قدرت و نفوذ آنان کاسته شد.
در دوره صفوی کتاب ها و رساله های متعددی به زبان فارسی ساده نوشته شد. با این اقدام، درک اصول دین و مسائل شرعی، از انحصار عربی دانان خارج شد و بسیاری از گروه های متوسط و پایین جامعه که سواد خواندن و نوشتن فارسی را داشتند هم، توانستند از این اطلاعات استفاده کنند. از جمله کتاب های چاپ شده می توان به حلیه المثقین به زبان فارسی اشاره کرد. البته در آن زبان عربی از حوزه خارج نشد و کتاب هایی نیز به زبان عربی، در زمینه های فقه، اصول، اخبار، احادیث و علم الرجال شیعه مانند بحار الانوار که از محمد باقر مجلسی است نوشته شد.
در عصر صفوی پادشاهان به ساخت و تعمیر مسجد، مدرسه و بناهای مذهبی توجه داشتند. پادشاهان صفوی در شهرهایی مشهد و قم نیز بناهایی احداث کردند. در آن زمان بزرگان و ثروتمندان هم، مسجد و مدرسه های زیادی ساختند.
سوگواری برای شهدای شیعه که در زمان حکومت صفویه، رونق بسیار یافت. روضه خوانی و مداحی در ایام محرم معمول شد. دیگر فعالیت های مذهبی رایج عبارت بودند از: شبیه خوانی، راه افتادن هیئت (دسته) با علم و کتل در معبرها، تکیه ها و مسجدها، جشن گرفتن روزهای ولادت ائمه و عزاداری در ایام شهادت آنان.
دیوید حسین صفویان (متولد ۴ اوت ۱۹۶۷) یک وکیل جمهوریخواه است که به عنوان مأمور کنگره، لابیگر و بعدها به عنوان یک متولی سیاسی در دولت جورج دبلیو بوش کار می کرد. او به عنوان رئیس ستاد اداره خدمات عمومی ایالات متحده (GSA) خدمت کرده است. او یکی از چهره های رسوایی فساد لابی جک آبراموف است. از سال ۲۰۱۷ دیوان عالی ایالات متحده آمریکا او را از کار در زمینه قانون منع کرده است.
صفویان در یک خانواده ایرانی آمریکایی در گراس آیل میشیگان متولد شد. او در مدارس خصوصی شرکت کرد و در به عنوان نفر پنجم در کلاس خود در کالج قانون دیترویت فارغ التحصیل شد. او همچنین در دانشگاه لویولا مریلند، مرکز حقوق دانشگاه جورج تاون، دانشکده حقوق دانشگاه میشیگان و دانشگاه سنت لوئیس تحصیل کرده است.
صفویان برای ارتباط راحت تر با مناطق گوناگون کشور و تسهیل بازرگانی، راه های زیادی احداث کردند. از جمله راه های این دوره، راه شاه عباسی بود که از کرمانشاه شروع می شد و تا مشهد امتداد داشت. سنگفرش کردن راه، با وجود هزینهٔ زیاد، در چند نقطه صورت گرفته بود مانند راه میانه - زنجان. در آن زمان، مدت سفر طولانی بود. به عنوان مثال از تبریز تا اصفهان، ۲۴ روز با کاروان راه بود. برای حکومت، امنیت راه ها اهمیت زیادی داشت. حکام ولایت ها، مسئول برقراری امنیت راه ها بودند. آن ها برای انجام این کار، هر بخش را به ماموران مخصوص می سپردند. هر گاه مالی از بازرگانان ربوده می شد، حاکم آن ناحیه موظف بود، اموال به سرقت رفته را پیدا کند، در غیر این صورت، خود حاکم باید معادل قیمت اموال را به صاحب آن می پرداخت. برای تأمین هزینهٔ حفاظت از راه ها، مبلغی به عنوان مالیات راهداری گرفته می شد. راهداران در مکان هایی مستقر می شدند که کسی نتواند از پداخت مالیات شانه خالی کند مثل محل عبور از رودخانه. به خاطر امنیت راه ها، بسیاری از کاروان ها با رضایت مالیات راهداری را می پرداختند.
شاه اسماعیل اول برای سهولت در خبررسانی در تمام ولایت های بزرگ، برج کبوتر یا کبوترخانه تأسیس کرد. او برای نگهداری از مرغان نامه بر، افرادی را به استخدام در آورد و برای تغذیه پرندگان، بودجهٔ مخصوصی در نظر گرفت. پست کبوترخانه ای، پس از مرگ مؤسس صفویه دچار رکود شد و به تدریج از بین رفت با این حال، بقایای ساختمان کبوتر خانه، در بعضی از جاها هنوز باقی مانده است. شاهان بعدی، به کار چاپار سرعت دادند و چاپارهای ویژه ای برای انتقال اخبار و پیام ها پیش بینی کردند. پیک هایی که در کار خبررسانی شرکت فعال داشتند، سه گروه بودند:
عصر طلایی ایجاد کاروانسرا در ایران، دورهٔ صفویه است. از ۵۰۰ کاروانسرای شناخته شده، ۱۴۰ عدد مربوط به این دوران است. توسعهٔ تجارت، اهمیت دادن به راه ها و رونق شهرها، موجب ساخت کاروانسراهای زیاد شد. از جمله در مسیر راه های زیارتی خراسان (از کرمانشاه تا مشهد) کاروانسراهای متعددی به وسیلهٔ پادشاهان، حاکمان، بازرگانان، افراد خیر و نیز مالکان، احداث و وقف شد. کاروانسراها در فاصله های معین از یکدیگر ساخته می شدند. بیش تر آن ها، در زمان شاه عباس اول ساخته شدند و اکنون برخهی از آن ها، به رباط شاه عباسی معروف هستند. داخل شهرها نیز کاروانسراهای متعددی ساخته شد که در هر یک از آن ها کالای خاصی معامله می شد. اصفهان در این دوره، دارای ۱۰۸۲ کاروانسرا بود. کاروانسراداری یکی از کارهای دائمی و پردرآمد بود. بیش تر بزرگان و ثروتمندان در روزگار پیری به این کار می پرداختند.
در کاروانسراها معمولاً اتاق مسافران در اطراف حیاط بود و اصطبل در پشت آن ها قرار داشت. کاروانسراهای دشت ها یک طبقه بودند. اما کاروانسراهای تجاری داخل شهرها دو طبقه بودند. کاروانسراها دارای آب انبار هم بودند. در بعضی از آن ها قصابی، مسجد، آسیاب و نانوایی نیز ساخته می شد. هنگام شب، کاروانسرادار در کاروانسرا را می بست و به نگهبانی از مسافرانم و اموالشان می پرداخت. وقتی مسافران به کاروانسرا می رسیدند، بارو بنه را به کاروانسرادار تحویل می دادند. کاروانسراهایی که در راه های اصلی قرار داشتند، مکانیب برای داد و ستد هم بودند. مسافران تهیدست، بدون پرداخت هزینه، مجاز به استفاده از کاروانسرا بودند.
سرنگونی امپراتوری و دودمان صفویه که پادشاهان آن ۲۲۱ سال (از ۱۵۰۱ تا ۱۷۲۲ میلادی) بر پهنه ایران زمین حکم راندند، ناشی از اوضاع نا به سامان اجتماعی، اقتصادی و سیاسی اواخر دوران این سلسله به ویژه زمان حکمرانی شاه سلطان حسین، آخرین پادشاه این امپراتوری می باشد. حکومت صفویان که شاه اسماعیل اول آن را با پیروزی در جنگ های متعدد، در تبریز آغاز کرد، در اصفهان با اسارت شاه سلطان حسین و با بخشش تاجش به محمود افغان به پایان رسید.
شاه اسماعیل یکم (۹۳۰–۹۰۷) (۸۸۰ – ۹۰۲ خورشیدی)
شاه طهماسب یکم (۹۸۴–۹۳۰) (۹۰۲ – ۹۵۵ خورشیدی)
شاه اسماعیل دوم (۹۸۵–۹۸۴) (۹۵۵ – ۹۵۶ خورشیدی)
شاه محمد خدابنده (۹۹۶–۹۸۵) (۹۵۶ – ۹۶۶ خورشیدی)
شاه عباس یکم (۱۰۳۸–۹۹۶) (۹۶۶ – ۱۰۰۷ خورشیدی)
شاه صفی (۱۰۵۲–۱۰۳۸) (۱۰۰۷ – ۱۰۲۱ خورشیدی)
شاه عباس دوم (۱۰۷۷–۱۰۵۲) (۱۰۲۱ – ۱۰۴۵ خورشیدی)
شاه سلیمان (۱۱۰۵–۱۰۷۷) (۱۰۴۵ – ۱۰۷۲ خورشیدی)
شاه سلطان حسین (۱۱۳۵–۱۱۰۵) (۱۰۷۲ – ۱۱۰۱ خورشیدی)
شاه طهماسب دوم (۱۱۴۵–۱۱۳۵) (۱۱۰۱ – ۱۱۱۱ خورشیدی)
شاه عباس سوم (۱۱۴۸–۱۱۴۵) (۱۱۱۱ – ۱۱۱۴ خورشیدی)
شاه سلیمان دوم
شاه اسماعیل سوم
عوامل متعددی در فروپاشی نظام پادشاهی صفویه نقش داشته است، این عوامل عبارتند از:
شاه صفی نوه و جانشین شاه عباس کبیر بود. تزلزل در سیاست خارجی ایران از دوره سلطنت او آغاز گردید. ازبک ها شرق و عثمانی ها غرب ایران را مورد تاخت و تاز قرار داده بودند. شاه صفی که از مقابله با سلطان مراد چهارم امپراتور عثمانی درمانده بود، در سال ۱۰۴۸ هجری قمری به قراردادی که به موجب آن، بغداد به عثمانی ها واگذار می شد، تن در داد. سال پیش از آن نیز قندهار، به دست شاه جهان امپراتور مغولی هند از دست رفته بود. دلیل این شکست ها این بود که فرماندهان لایق و کارآزموده نظامی صفوی به دلیل بدگمانی های شاه صفی به آنان، کشته شده بودند.
شاه سلیمان فرزند شاه عباس دوم در آغاز حکومتش هم از نظر اوضاع داخلی و هم از نظر مسائل خارجی، دشواری های بسیاری در ایران پدید آمده بود. قحطی و بیماری بر کشور سایه افکنده بود. طاعون در بین اهالی بیداد می کرد. عثمانی ها که گرفتاری هایشان در اروپا تمام شده بود، علی رغم قرارداد ۱۰۴۹ هجری قمری که مرزها را مشخص ساخته بود و منطقاً دستاویزی برای تجاوز وجود نداشت، دوباره چشم به ایران دوختند. شیخ علیخان زنگنه اعتماد الدوله خطر عثمانی ها را به شاه سلیمان گوشزد کرد و گفت که ممکن است آن ها دوباره به ایران بتازند، شاه سلیمان هم با کمال خونسردی در پاسخ گفت:.mw-parser-output blockquote.templatequote{margin-top:0}.mw-parser-output blockquote.templatequote div.templatequotecite{line-height:1em;text-align:right;padding-right:2em;margin-top:0}.mw-parser-output blockquote.templatequote div.templatequotecite cite{font-size:85%}
صفوت الصفا قدیمی ترین اثری است که از تبارشناسی صفویان در دست است که در سال ۱۳۵۰ توسط ابن بزاز از شاگردان شیخ صدرالدین صفوی پسر شیخ صفی الدین اردبیلی نوشته شده است. اجداد صفویه به احتمال قوی تا شیخ حیدر (پدر شاه اسماعیل)، اهل تسنن و شافعی بوده اند.
شجره نامه مرعشیان اصفهان
طبق گفته ابن بزاز شیخ از نسل یک شاهزاده کرد از شهر سنجار به نام فیروزشاه زرین کلاه بود. نسل پدری خانواده صفوی بر اساس صفوت الصفا عبارت است از:"شیخ صفی الدین عبدل فتاح اسحاق فرزند شیخ امین الدین جبرئیل فرزند الصالح قطب الدین ابوبکر فرزند صلاح الدین رشید فرزند محمد الحافظ الکلام الله فرزند اواد فرزند بیروز الکردی السنجری." بعدها شاهان صفوی ادعا کردند که سید بود و از نسل پیامبر اسلام هستند. در سلسله النسب الصفویه که در زمان شاه سلیمان تهیه شد آمده است که نسل شیخ صفی الدین به قرار زیر است:«شیخ صفی الدین ابوالفتح اسحق ابن شیخ امین الدین جبرائیل بن قطب الدین ابن صالح ابن محمد الحافظ ابن عوض ابن فیروزشاه زرین کلاه ابن محمد ابن شرفشاه ابن محمد ابن حسن ابن سید محمد ابن ابراهیم ابن سید جعفر بن سید محمد ابن سید اسمعیل بن سید محمد بن سید احمد اعرابی بن سید قاسم بن سید ابو القاسم حمزه بن موسی الکاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد الباقر ابن امام زین العابدین بن حسین ابن علی ابن ابی طالب».
نتیجه شیخ صفی، شیخ جنید با خدیجه بیگم خواهر اوزون حسن و دختر علی بیگ از همسر او تئودورا ترابوزان دختر آلکیس چهارم ترابوزان ازدواج کرد. حیدر پسر جنید با کاترینا دختر اوزون حسن از همسر او تئودورا دختر شاهزاده باگراتیونی گرجی و جان چهارم ترابوزان ازدواج کرد. نسل پدری و مادری شاه اسماعیل اول در هفت نسل ایرن پالایولوگینا دختر امپراتور بیزانس آندرونیکوس سوم پالایولوگینوس است.
نسل مادری او به شرح زیر است:"کاترینا دختر تئودورا دختر جان چهارم ترابوزان پسر الکسیوس چهارم ترابوزان پسر مانوئل سوم ترابوزان پسر آلکسیوس سوم ترابوزان پسر ایرن پالایولوگینا ترابوزان. از طرف پدری شیخ حیدر پسرخدیجه خاتون دختر علی بیگ پسر قرا یولوک عثمان پسر ماریا دختر ایرن پالاپولوگینا ترابوزان.
از زمان یزدگرد سوم ساسانی تا زمان شاه عباس یکم صفوی، مازندران (تبرستان) کشوری مستقل یا ایالتی خودمختار بود و پادشاهان محلی بر آن حکومت می کردند. ولی در این زمان همهٔ سلسله های این سرزمین نابود شدند و مازندران از آن پس به عنوان ایالتی در دست شاهان ایران بود.
ن
ب
و
این گاه شمار از سال ۱۲۲۰ میلادی یعنی نخستین حمله مغول به ایران تا پایه گذاری دودمان صفوی توسط شاه اسماعیل یکم در سال ۱۵۰۱ میلادی را در بر می گیرد.
۱۲۲۰ نخستین حمله مغول ها به ایران. باژگونی خوارزمشاهیان توسط چنگیزخان (تصویر ۱ نقاشی).
۱۲۲۱ درگذشت فریدالدین عطار نیشابوری عارف و شاعر ایرانی و صاحب آثار منطق الطیر و تذکرةالاولیا.
۱۲۲۵ باژگونی دودمان اتابکان آذربایجان توسط مغول ها.
۱۲۲۷ درگذشت چنگیزخان مغول.
حدود ۱۲۳۰ درگذشت محمد عوفی زندگی نامه نویس و متبحر در گلچین قطعات ادبی و صاحب آثار لباب الالباب و جوامع الحکایات و لوامع الروایات.
_____________________________________________________________________________________________



چنانچه، معنی واژه بالا (برگرفته از دانشنامه ویکی پدیا)، نادرست یا مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران است، خواهشمند است گزارش دهید تا بررسی و حذف گردد => [گزارش]

نقل قول های صفویان

سلسلهٔ صفویان در سال های ۸۸۰ تا ۱۱۰۱ هجری خورشیدی (برابر ۱۱۳۵–۹۰۷ قمری و ۱۷۲۲–۱۵۰۱ میلادی) بر ایران فرمانروایی کردند.
• «ذات ما را نرسد نقص ز انکار حسود/که نسب نامهٔ ما مُهر نبوّت دارد» -> عباس یکم
• «ملک ایران چو شد میسّر ما/ملک توران شود مسخّر ما//آفتاب سریر اقبالم/می رسد بر سپهر، افسر ما.» -> عباس یکم
• «هیچ مجموعه و گنجینه ای از هنر ایران نیست که آثار قابل توجهی از دوران صفوی در میانش دیده نشود. آثاری که عمدتاً بدون فاصله زمانی و نه از سر اجبار واضطرار بلکه به عنوان هدایای ویژه دستگاه حکومتی و یا به واسطه بازرگانان ایرانی و غیر آن به عنوان تحفه و پیشکش از ایران خارج می شدند و خود به عنوان سفیران فعال فرهنگی مبدل شدند، سفیرانی که هنوز پس از چهار قرن همچنان فعالند.» -> علی جنتی
• «شاه صفوی ایران حقوقی کاملاً نامحدود و مستقل در اعمال قانون برخوردار است. در بقیهٔ جهان، قدرت دولت یا با توافقی رسمی و شناخته شده یعنی قانون اساسی محدود می شود یا موانعی غیرمعترف و در عین حال غلبه ناپذیر در راه آن ها وجود دارد… اما پادشاه صفوی به هرکاری مجاز است و هیچ رادع و مانعی در سلطنت خود نمی شناسد. عقد قراردادها، اعلان جنگ و صلح، تغییردادن در قوانین مملکت، وضع مالیات های جدید و حتی اختیار جان و مال هر فرد و زنان و فرزندان او همه در دست شاه است و هیچ قاعده و قانونی زیردستا را چه فرادست و چه فرودست در برابر هوی و هوس های یک فرمانروای احتمالاً منحط حفظ و حراست نمی کند.» -> انگلبرت کمپفر

ارتباط محتوایی با صفویان

صفویان در جدول کلمات

یکی از آثار تاریخی و دیدنی استان هرمزگان که قدمت آن را می توان به قرون میانه و متأخر اسلامی از ایلخانیان تا صفویان نسبت داد
قلعه حاجی اباد

صفویان را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Twitter LinkedIn

پیشنهاد شما درباره معنی صفویان



نام نویسی   |   ورود

تازه ترین پیشنهادها

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• علت تغییر پایتخت صفویان   • عکس شاه اسماعیل صفوی   • شاه عباس اول صفوی   • افشاریان   • پادشاهان صفوی   • اوضاع سیاسی ایران هنگام تاسیس حکومت صفوی   • شکل گیری حکومت صفوی   • سلسله صفوی در اوج قدرت   • معنی صفویان   • مفهوم صفویان   • تعریف صفویان   • معرفی صفویان   • صفویان چیست   • صفویان یعنی چی   • صفویان یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی صفویان
کلمه : صفویان
اشتباه تایپی : wt,dhk
آوا : safaviyAn
نقش : اسم
عکس صفویان : در گوگل


آیا معنی صفویان مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 98% )