انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی فارسی به انگلیسی انگلیسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات کلمات اختصاری لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

95 945 100 1

علم کلام

علم کلام در دانشنامه اسلامی

علم کلام
علم کَلام یا کلام شناسی دانشی است که به بحث پیرامون اصول اعتقادی و جهان بینی دینی بر مبنای استدلال عقلی و نقلی می پردازد و به شبهه هایی که در این زمینه مطرح می شود، پاسخ می دهد.علم کلام از علوم اسلامی است که بیشتر بر کاربرد عقل و علم در مسائل اعتقادی تکیه دارد تا باور تقلیدی. علم کلام معتقد به تحقیقی بودن باورهای اعتقادی است، نه تقلیدی بودن آن ها.دانش کلام، به پایه های اعتقادی در یک دین و مقابله و بحث با نظرات دیگر اندیشه ها می پردازد. جُستارهایی مانند برهان های اثبات وجود خدا، حدوث یا قدم جهان هستی، نبوت خاصه و عامه، عدل الهی، امامت، معاد و... در این رشته نظری بحث می شود. دانشمند علم کلام را «متکلم» می نامند.در آثار اسلامی گاه از متألهین دیگر ادیان نیز به عنوان متکلم نام برده شده است.
تعریف هایی که برای «علم کلام» شده مختلف است. بعضی از این تعریف ها تعریف به موضوع علم کلام است. و برخی اشاره به اهداف و رسالت های آن دارند؛ چنان که تعریف به روش علم کلام نیز ممکن است. همان گونه که برخی از محققان معاصر گفته اند بهترین تعریف، تعریفی است که در بردارنده موضوع، روش و اهداف علم باشد، بر این اساس شایسته است نخست موضوع، روش و هدف یا اهداف علم کلام مشخص شود، آن گاه تعریف علم کلام ارائه گردد.برای اطلاع از تعاریف مختلف علم کلام به علم کلام(تعاریف) مراجعه کنید.
موضوع علم کلام
درباره موضوع علم کلام نظریه های مختلفی ارائه شده است که از آن میان دو نظریه ذیل درست تر است:۱- موضوع علم کلام، خداوند (اثبات وجود، صفات و افعال الهی) است.۲- موضوع علم کلام، عقاید دینی است.اکثر محققان معاصر موضوع کلام را عقاید دینی می دانند.
اهداف علم کلام
در یک جمع بندی از سخنان متکلمان می توان اهداف علم کلام را چنین برشمرد:الف) رسیدن به دین داری مدلل و محققانه در زمینه عقاید دینیب) اثبات پیش فرض ها و موضوع های سایر علوم دینی از طریق علم کلام (به این معنا که تا وجود خداوند و رستاخیز و فرستادن انبیاء، در کلام ثابت نشود و تا زمانی که بحث های مربوط به هدفمندی و تکلیف انسان در این علم بررسی نگردد، بحث در سایر علوم اسلامی؛ نظیر تفسیر، فقه، حقوق و... بی موضوع و بی معنا خواهد بود.)ج) هدایت حق جویان و نقد سفسطه گراند) دفاع از اصول و عقاید دینی
روش علم کلام
...
علم کلام
علم کلام، شاخه ای از علوم اسلامی که موضوع آن اصول و مفاهیم اعتقادی ِ دینی است. علم کلام با تکیه بر نقل و عقل، به تبیین مفاهیم نظری، اثبات اصول اعتقادی و پاسخ به شبهات درباره آن ها، می پردازد. به متخصصان این علم، مُتَکَلِّم می گویند.
«کلام» واژه ای عربی به معنای کلمه، سخن و گفتار است. برخی معتقدند که دانش کلام را از آن رو کلام گویند که نخستین اختلاف و بحث اعتقادی که در میان مسلمانان به صورت گسترده درگرفت، اختلاف درباره کلام الله (قرآن کریم) بود. پس از بالا گرفتن مجادلات عقیدتی در قرن دوم و سوم قمری، این بحث پیش آمد که آیا کلام خدا، حادث است یا قدیم. اختلاف چنان اهمیت یافت که پای حکومت را به میدان باز کرد و مأمون عباسی، که خود به حدوث قرآن معتقد بود، در ۲۱۸ق./۸۳۳م. دستور داد تا علمای دینی را در معرض تفتیش عقاید(فتنهٔ خَلق قرآن؛ مِحْنَة خَلق قرآن) قرار دهند و بدین رو، بسیاری از عالمان دینی مخالف حدوث قرآن، به مجازات رسیدند. برخی دیگر از دلایل محتمل برای نامگذاری علم کلام عبارتند از:
به علم کلام، علم اصول الدین نیز گفته اند؛ زیرا تبیین و اثبات اصول دین، از مهمترین اهداف آن است.
علم کلام
کلیدواژه: کلام، علم کلام، اعتقادات، فلسفه، ادیان
تعریف هایی که برای «علم کلام» شده مختلف است. بعضی از این تعریف ها تعریف به موضوع علم کلام است. و برخی اشاره به اهداف و رسالت های آن دارند؛
چنان که تعریف به روش علم کلام نیز ممکن است. همان گونه که برخی از محققان معاصر گفته اند، بهترین تعریف، تعریفی است که دربردارنده موضوع، روش و اهداف علم باشد، بر این اساس شایسته است. نخست موضوع، روش و هدف یا اهداف علم کلام مشخص شود، آنگاه تعریف علم کلام ارائه گردد.
درباره موضوع علم کلام نظریه های مختلفی ارائه شده است که از آن میان دو نظریه ذیل درست تر است:
اکثر محققان معاصر موضوع کلام را عقاید دینی می دانند.
«علم کلام» در تمدن اسلامی نخست برای بحث در وجود صانع عالم (آفریدگار)، و صفات آن و توحید آن صانع بوده است. مبدا «علم کلام» بحث در «کلام خدا» بوده که در قرآن مجید آمده است.
در یک جمع بندی از سخنان متکلمان می توان اهداف علم کلام را چنین برشمرد:
علم کلام علمی تک روشی نیست بلکه به مقتضای رسالت های گوناگونی که دارد و در بالا به آن اشاره شد از روش های مختلف بهره می گیرد. متکلم جهت تأمین هدف اول و دوم فقط از راه استدلال یقین آور و برهانی وارد می شود ولی در رابطه با دو رسالت اخیر از همه روش های استدلالی بهره می گیرد. در این دو هدف انتخاب روش به عهده متکلم است که با در نظر گرفتن تفاوت های فکری و روحی طرف های بحث و نیز شرایط مختلف زمانی و مکانی و نیز سایر شرایط، شیوه استدلال مناسب را برمی گزیند. از این رو روش کلام گاه برهانی است و زمانی جدلی و خطابه ای.
علم کلام
‎علم کلام، نوشته سید احمد صفایی، کتابی است با موضوع کلامی که در دو جلد به نگارش درآمده است. محتوای جلد اول کتاب در باب کلیات علم کلام، توحید، صفات الهی، عدل الهی، جبر و تفویض و کلام الهی است که در این راستا مؤلف به شبهات مطرح‎شده در این موضوعات پاسخ لازم را می‎دهد و جلد دوم کتاب در موضوع نبوت عامه است که در چندین بخش، ابتدا به ادله اثبات نبوت عامه و حقیقت و شرایط نبوت می‎‎‎پردازد، سپس درباره موانع نبوت مطالب خود را عرضه می‎دارد. این کتاب اساسا به‎عنوان یک کتاب درسی برای دانشجویان دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران نوشته شده است.
انگیزه مؤلف از نگارش این کتاب این بوده که در واقع ایشان کتاب‎های قدیم علم کلام را کافی برای رفع نیاز دانشجویان امروز و درخور تحولات علمی عصر جدید نمی‎دانست، فلذا کتابی نو و مفید در این زمینه تألیف کرد که مورد توجه و استقبال دانشجویان و صاحب‎نظران علم کلام و حکمت الهی قرار گرفت.
کتاب، دارای یک مقدمه است و محتوای جلد اول آن در سه بخش کلی مطرح شده است و هر فصل از بخش‎های گوناگونی تشکیل شده و محتوای جلد دوم کتاب در پنج بخش به نگارش درآمده است.
مؤلف، مسائل علم کلام را به‎شیوه‎ای نو و با زبانی نسبتا ساده و قابل فهم برای دانشجویان و با توجه به مباحث و نظریه‎های جدید علمی بررسی کرده و به‎ویژه فلسفه ماتریالیسم دیالکتیک را با دید علمی مورد انتقاد قرار ‎داده و به گفته‎های ماتریالیست‎ها و شبهات آنان نسبت به اصول و معتقدات اسلامی پاسخ گفته است و از هر لحاظ کتاب حاضر متمایز از کتاب‎های دیگری است که به‎عنوان علم کلام نوشته شده است.
در مقدمه کتاب، مؤلف پیرامون موقعیت علم کلام در طبقات علوم، تعریف علم کلام و بیان منظور از اصول دین و ارکان اصول دین، روش استدلال در علم کلام، تاریخ علم کلام، وجه تسمیه علم کلام، مقاصد علم کلام سخن به میان آورده است. از نظر ایشان مقاصد علم کلام به شش قسم تقسیم می‎شود که بر همین منوال کتاب خویش را به شش بخش کلی تقسیم می‎کند:
بخش اول کتاب در باب امور عامه در علم کلام است. در این بخش در واقع مباحث گوناگون مقدماتی در علم کلام مورد تحلیل و بررسی قرار می‎گیرد. ابتدا از وجود و عدم و اقسام و حیثیات آن سخن به میان آمده است. نگارنده در باب جهات ثلاثه بیان می‎دارد که هر آنچه قابل تعبیر باشد، از سه حال بیرون نیست: یا هستی آن حتمی، یا نیستی آن حتمی، یا نه هستی و نه نیستی آن حتمی است. اولی را واجب، دومی را ممتنع و محال و سومی را ممکن و جایز گویند و از وجوب در فلسفه قدیم به ضرورت و در فلسفه جدید به جبر تعبیر می‎شود.
امامت و غیبت از دیدگاه علم کلام، ترجمه ای است از کتاب «المقنع فی الغیبه» اثر سید مرتضی علم الهدی (355- 436ق) که به اهتمام واحد تحقیقات مسجد جمکران صورت گرفته است.
موضوع اثر در اثبات امامت و مساله غیبت امام مهدی(عج) از راه براهین کلامی شیعه می باشد.
اثر به درخواست یکی از وزیران زمان سید مرتضی(ره) مبنی بر تبیین مفهوم غیبت تدوین شده است و از آن جا که در اوّل کتاب و نیز در بخش های دیگر آن به اثار شافی و تنزیه الانبیاء ارجاع داده شده، می توان دریافت این اثر بعد از آن دو به رشته تحریر در آمده است.
ارزش و اهمیّت این اثر را زمانی بیشتر درک می کنیم که متوجّه شویم شیخ طوسی(ره) که خود یکی از نامدارترین و تواناترین علمای شیعی در مباحث کلامی است، مقاطعی مهم از این کتاب را گاهی به صورت نقل صریح و گاهی با اندکی تصرف و اختصار در کتاب غیبت و نیز در فصل فی الکلام فی الغبیه آورده و پس از آن همین نقل ها، مورد نظر علامه مجلسی(ره) قرار گرفته و آن ها را در کتاب بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع) جلد 51 باب 12 ذکر نموده است. پس المقنع یکی از مصادر با واسطه بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع) به شمار می رود. همین طور [[طبرسی، فضل بن حسن|شیخ طبرسی(ره) قسمت هایی از همین کتاب را در اثرخود اعلام الوری باعلام الهدی طی مسائل اول تا پنجم باب پنجم ذکر نموده است.
انسان در تنهاییش حکومتی نمی خواهد، بلکه زمانی که انسان را در هستی و کل نظام جهانی مطرح نمودیم، ناچار این انسان با این پیوند و ارتباط به حکومتی نیاز دارد هماهنگ با نظام هستی، و به حاکمی نیاز دارد، آگاه به این نظام و به قانونی نیاز دارد، برگرفته شده از این نظام و شیعه این طرح حکومتی خود را به عنوان امامت معرفی کرده است و به همین جهت است که شیعه با اعتقاد به امامت گره خورده است. برای همین مؤلف سازماندهی اثر خود را بر بحث امامت و خلافت که اساس اختلافات شیعه با دیگر مذاهب می باشد، گذاشته و نخست درباره امامت و وجوب آن بحث می کند و پس از اثبات آن، عصمت را جزء آن شمرده است. سپس از لحاظ تاریخی امام های معصومین(ع) را به امام عصر(عج) رسانیده است. و این راه از نظر مؤلف روشن ترین راه است که در اثبات امامت صاحب الزمان(ع) مورد اعتماد قرار گرفته و نیز بی شبهه و بی اشکال ترین طریقه برای اثبات است و ایشان مسأله غیبت را طی دو بخش طی مباحث متنوعی ارائه می دهند.
اهداف علم کلام را می توان به صورت زیر فهرست کرد: ۱. غایت و هدف علم کلام در ارتباط با متکلم که دو جنبه دارد یکی جنبه نظری و علمی، و دیگری جنبه علمی و تربیتی. ۲. غایت و هدف مربوط به انسان های دیگر که به دو صورت ارشاد و الزام تحقق می پذیرد. ۳. غایت مربوط به عقاید دینی که عبارت از تبیین ، اثبات و دفاع آن ها است. ۴. غایت مربوط به علوم دینی دیگر که اساس و مبنای آن ها به شمار می رود.
دین شناسی تحقیقی یکی از اهداف علم کلام است.
محقق لاهیجی در این باره گفته است: اولین فایده علم کلام که به خود متکلم باز می گردد این است که از مرز تقلید گذشته و به مرتبه تحقیق ارتقاء می یابد.
معرفت تفصیلی و تحقیقی درباره معارف دینی و به ویژه « معرفة اللّه » از ارزشی بس والا برخوردار است که بر کسی پوشیده نیست.

← احادیث
علم کلام، برای متکلم غایت و نتیجه تربیتی نیز دارد. زیرا در سایه غایت نخست، معرفت وی به خداوند رشد می کند و این رشد معرفتی، اعتقاد او را به خدا و احکام دینی راسخ تر می کند و در پرتو چنین اعتقاد راسخ و پای داری به نیّتی پاک و عبادتی خالص دست پیدا می کند .

ارشاد و هدایت
مؤلف مواقف در این باره گفته است: یکی از فواید کلام راهنمایی حقیقت جویان با آشکار نمودن راه های معرفت خدا، و الزام معاندان با اقامه دلایل و براهین است.

← نمونه هایی از هدایت یافتگان
...
کتاب«تاریخ علم کلام»تالیف علاّمه شبلی نعمائی(1857-1914 میلادی)که از علمای بزرگ
هند در قرن اخیر است می باشد.این کتاب از دو بخش که بخش اوّل به نام تاریخ علم کلام و بخش دوم آن که قطورتر
از بخش اوّل و مقصود اصلی از تدوین و تالیف کتاب همین بخش است به نام علم کلام جدید می باشد.
با توجه به اینکه آنچه از لفظ تاریخ در ذهن ما نقش می بندد اختصاص به ممالک،اقوام و اشخاص دارد یعنی آنچه
در این زمینه نوشته می شده است مربوط و راجع به آنها بوده است ولی امروزه فن تاریخ نویسی ترقی کرده علاوه
علم کلام یا کلام شناسی دانشی است که به بحث پیرامون اصول اعتقادی و جهان بینی دینی بر مبنای استدلال عقلی و نقلی می پردازد و به شبهه هایی که در این زمینه مطرح می شود، پاسخ می دهد. علم کلام از علوم اسلامی است که بیشتر بر کاربرد عقل، علم و تحقیق در مسائل اعتقادی تکیه دارد تا باور تقلیدی.
قول مشهور این است که علم کلام اسلامی پس از انتشار عقاید و آراء مذاهب و ادیان مختلف در میان مسلمانان از طریق فتوحات اسلامی و گسترش دامنه حکومت اسلامی و اختلاط و آمیزش مسلمانان با پیروان ادیان و مذاهب دیگر پدید آمد تا از عقاید اسلامی دفاع کند و به اشکالات و شبهات اعتقادی پاسخ گوید.
مقصود از علم کلام
ولی مقتضای تامل و تحقیق در این باره این است که قبل از هر چیز مقصود خود را از علم کلام روشن سازیم.
← بحث و گفتگو درباره عقاید دینی
اکنون که با تاریخ ظهور علم کلام آشنا شدیم، به بررسی علل پیدایش آن می پردازیم:
← عصر رسالت
...
پس از آگاهی از موضوع، غایت و روش های بحث در علم کلام و با توجه به اینکه تعریف علوم از طریق یکی از امور یاد شده (موضوع، غایت و روش بحث) انجام می گیرد و جامع ترین تعریف آن است که مشتمل بر همه این جهات باشد. در این فصل به بررسی و نقد نمونه هایی از تعریف علم کلام پرداخته و جامع ترین تعریف را یادآور می شویم.
۱. ابن خلدون در تعریف علم کلام گفته است: «هُوَ عِلمٌ یتضمن الحجاج عن العقائد الایمانیة بالادلة العقلیة و الردِّ علی المبتدعة المنحرفین فی الاعتقادات عن مذاهب السّلف و اهل السّنّة علم کلام متکفل احتجاج و اقامه دلایل عقلی بر عقائد دینی و ردّ بدعت گذاران و منحرفان از روش های پیشینیان و اهل سنّت در اعتقادات می باشد.»در تعریف فوق چند نکته مورد توجه گرفته است:الف. رسالت و غایت علم کلام (دفاع از عقاید).ب. موضوع علم کلام (عقاید دینی).ج. روش علم کلام (بهره گیری از دلائل عقلی).از اینجا معلوم می شود که ابن خلدون در تعریف علم کلام از موضوع، روش و غایت علم کلام بهره گرفته است، و از این جهت الگوی تعریف جامع را برگزیده است، ولی نکته ای که وی در پایان تعریف خود اضافه نموده، یعنی انحراف از روش های اهل سنت در اعتقادات، ربطی به تعریف علم کلام، به گونه ای که همه مذاهب کلامی اسلامی را شامل شود، ندارد و تنها به مذهب کلامی خاصّی نظر دارد و نتیجه آن جامع نبودن تعریف است.مؤلفان «تاریخ فلسفه در جهان اسلامی» نیز همین خطا را تکرار کرده و رسالت علم کلام را دفاع از حدیث دانسته و بر این اساس گروه عدلیّه را در زمره متکلمان به شمار نیاورده اند و کلام اسلامی را منحصر در مکتب کلامی اشاعره دانسته اند. روش بحث های کلامی نیز، چنانکه در فصل های قبل بیان شد، به دلائل عقلی اختصاص ندارد و از طرق دیگر نیز استفاده می نماید.
تعریف ابن میثم بحرانی
۲. علم کلام علمی است که پیرامون اصول عقاید یا اصول دین بحث می کند و به همین جهت آن را علم اصول دین و علم اصول عقاید نیز می نامند. این تعریف از طریق بیان موضوع علم کلام است و کمال الدین ابن میثم بحرانی (متوفای/۶۷۹) آن را یادآور شده است.
تعریف میرسیدشریف
۳. علم کلام درباره ذات و صفات و افعال خداوند بحث می کند و به همین جهت آن را علم توحید و صفات نیز نامیده اند. این تعریف از آنِ کسانی است که موضوع علم کلام را ذات و صفات و افعال الهی دانسته اند.میرسیدشریف جرجانی نیز این تعریف را یادآور شده است لیکن قید «و احوال الممکنات من المبدا والمعاد» و «قید علی قانون الاسلام» را نیز به آن افزوده است. ۴. یکی از تعاریفی که میرسیدشریف در کتاب «التعریفات» برای کلام نقل نموده است این است که علم کلام علمی است که پیرامون اموری بحث می کند که معاد و مسائل مربوط به آن مانند بهشت و دوزخ، صراط و میزان، ثواب و عقاب، دانسته می شود، جامع نبوده این تعریف کاملاً آشکار است.
تعریف عضدالدین ایجی
...
از جمله علوم اسلامی، علم کلام و مباحث کلامی می باشد. علم کلام در نزد ائمه امامیه (علیهم السّلام) از آن چنان اهمیتی برخوردار بوده است که ایشان نه تنها خود به بحث و تجزیه و تحلیل مسائل کلامی می پرداختند، گروهی را نیز در مکتب خود برای بحث های اعتقادی تربیت می کردند.
قرآن کریم علوّ مقام عالمان را با عبارتی ویژه بیان نموده و فرموده است: «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ اُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ» خداوند مقام مؤمنان را بالا می برد و به عالمان درجاتی اعطا می کند.ارشاد جاهلان و منحرفان از چنان اهمیّت و ارزشی برخوردار است که رسول گرامی (صلّی الله علیه وآله ) به علی (علیه السّلام) می فرماید: اگر فردی را به راه راست ایمان هدایت نمایی، نزد خداوند از تمام آنچه در دایره شعاع خورشید قرار دارد برتر است. "وَ اَیْمُ اللهِ لَئِنْ یَهْدِی اللهُ عَزَّوَجَلَّ عَلی یَدَیْکَ رَجُلاً خَیرٌ لَکَ مِمّا طَلَعَتْ عَلَیهِ الشَّمْسُ وَ غَرِبَتْ". چنان که بیان گردید پاسداری از سنگرهای اعتقادی، جهاد بزرگ در راه خدا است و این دو از شئونات پیامبران و اوصیاء آنان می باشد. نیازمندی دیگر علوم دینی به علم کلام نیز دلیل دیگری بر اهمیت این علم است.بنابراین، متکلمان راستین پرچمداران دفاع از مرزهای اعتقادی اسلام بوده و عهده دار رسالت تبلیغی و ارشادی پیامبران می باشند. و این منصب بار سنگینی از مسئولیت را بر دوش آنان می گذارد که هر گاه با تعهد لازم به انجام آن همّت گمارند، پاداشی عظیم را از جانب خداوند بزرگ دریافت خواهند نمود.
اهل بیت و علم کلام
مطالعه تاریخ اسلام و متفکران اسلامی گویای این واقعیت است که علم کلام در گذشته، مورد اهتمام و عنایت مسلمانان بوده و در نتیجه رجال علمی بلند آوازه ای از متکلمان اسلامی را به جامعه اسلامی تحویل داده است و از این رهگذر آثار ارزشمندی از آنان بر جای مانده که از میراث های گران بهای فکری و دینی به شمار می روند.در دوران حیات امام باقر و امام صادق (علیه السّلام) که به عللی زمینه مناسب برای احیای تفکر دینی فراهم آمد، این دو آموزگار الهی، دانشمندان برجسته ای را در رشته های مختلف علوم دینی و غیر دینی تربیت نمودند که در میان آنان متکلمان از منزلت ویژه ای برخوردار بودند، تا آنجا که امام صادق (علیه السّلام) هشام بن حکم را در میان عده ای از اصحاب خود که هشام جوان ترین آنان بود، بیش از دیگران تکریم نموده فرمود: «هذا ناصرنا بقلبه و لسانه و یده». هشام می گوید: امام صادق (علیه السّلام) درباره «ابن طیار» از من پرسید، گفتم: از دنیا رفت، امام (علیه السّلام) فرمود: خداوند او را رحمت کند و مسرور سازد، وی از مدافعان سرسخت مکتب ما اهل بیت بود. و نضر بن صباح گوید: امام صادق (علیه السّلام) به عبدالرحمن بن حجاج می فرمود: با مردم مدینه تکلم کن (به بحث های کلامی بپرداز) زیرا من دوست دارم در میان رجال شیعه مانند تو دیده شود.
برتری علم کلام
متفکر فرزانه شهید مطهری در این باره کلامی دارد که یادآوری آن در این جا مناسب است، گفته است: «ائمه اهل البیت (علیهم السّلام) نه تنها خود به بحث و تجزیه و تحلیل مسائل کلامی می پرداختند، گروهی را نیز در مکتب خود برای بحث های اعتقادی تربیت می کردند، هشام بن الحکم همه برجستگی اش در علم کلام بود، نه در فقه یا حدیث یا تفسیر. امام صادق (علیه السّلام) او را که در آن وقت جوانی نو خط بود از سایر اصحابش بیشتر گرامی می داشت و او را بالا دست دیگران می نشاند، همگان در تفسیر این عمل اتفاق نظر دارند که این تجلیل ها فقط به علت متکلم بودن هشام بوده است. امام صادق (علیه السّلام) با مقدم داشتن هشام متکلم بر ارباب فقه و حدیث، در حقیقت می خواسته است ارزش بحث های اعتقادی را بالا برد و کلام را بالا دست فقه و حدیث بنشاند. بدیهی است که این گونه رفتارهای ائمه اطهار تاثیر بسزایی در ترویج علم کلام داشته و در اینکه عقل شیعی از ابتدا عقل کلامی و فلسفی گردد».
مهجوریت علم کلام در حوزه ها
...
روش های بحث در علم کلام تنها برهان نیست بلکه بنابر فرموده قرآن کریم، حکمت، موعظه حسنه و جدال احسن از شیوه های بحث و گفتگو می باشند.
روش های منطقی استدلال از نظر منطق صورت، به دو نوع کلّی تقسیم می شوند: ۱.روش استدلال مباشری، ۲.روش استدلال غیر مباشری.در روش استدلال مباشری، تنها یک قضیه کافی است تا از طریق آن، بر مطلوب استدلال شود و معرفت نوینی به دست آید.این نوع از استدلال دارای اقسامی است که در دو باب جداگانه از کتاب های منطقی بررسی گردیده اند. یکی باب عکس و توابع آن، و دیگری باب تناقض قضایا و ملحقات آن.در روش استدلال غیر مباشری، یک قضیه کافی نبوده، بلکه دو یا چند قضیه به عنوان حدّ وسط، مورد استفاده قرار می گیرند. استدلال غیر مباشری، سه نوع معروف دارد که عبارتند از: قیاس، استقراء و تمثیل.بحث پیرامون اقسام یاد شده استدلال از گنجایش و رسالت این مقاله بیرون است، علاقمندان می توانند به کتاب های منطقی مراجعه نمایند. نکته ای که یادآوری آن لازم است این که از اقسام یاد شده، همه انواع روش های استدلال مباشری و نیز استدلال قیاسی یقین آور می باشند. ولی روش تمثیل، مفید یقین نیست، و استقراء نیز در دو صورت مفید یقین است، یکی استقراء تام، و دیگری استقراء ناقص معلَّل، امّا استقراء ناقص غیر معلَّل، فقط مفید احتمال و ظنّ است.
صناعت های پنجگانه
تا این جا سخن پیرامون روش های استدلال از نظر منطق صورت بود، روش استدلال از نظر منطق مادّه نیز اقسامی دارد که اصطلاحاً به صناعت های پنجگانه (صناعات خمس) معروفند که عبارتند از: ۱.صناعت برهان.۲.صناعت جدل.۳.صناعت خطابه.۴.صناعت شعر.۵.صناعت مغالطه.مبنای این تقسیم، نوع قضایایی که در استدلال به کار می روند و نیز هدف به کارگیری استدلال است.
← توضیح مطلب
اینک باید ببینیم در بحث های کلامی از کدام روش استدلال استفاده می شود؟ پاسخ این سئوال این است که روش استدلال های کلامی متنوع و مختلف بوده، و چه از نظر صورت و چه از نظر ماده منحصر در روش خاصی نیست و اینک تفصیل این مجمل: در گذشته دانستیم که موضوع علم کلام دارای غایات و رسالت های مختلف است که عبارتند از: ۱.خداشناسی تحقیقی (تحصیل معرفت یقینی در زمینة اصول عقاید). ۲.اثبات موضوعات و مبادی سایر علوم دینی.۳.ارشاد مسترشدان و الزام معاندان.۴.دفاع از اصول و عقاید دینی.با توجه به موضوع و غایات علم کلام، یادآور می شویم که در رابطه با غایت نخست (و نیز غایت دوّم مگر در مباحثه) روش استدلال، باید از گونه روش مفید یقین باشد؛ بنابراین از نظر صورت، بهره گیری از روش تمثیل مجاز نخواهد بود، ولی استفاده از روش استدلال مباشر و نیز روش قیاس و استقراء معلَّل، مجاز است.و از نظر منطق ماده نیز فقط باید از روش برهان بهره گرفت، زیرا روش های دیگر افاده یقین نمی کنند و اصولاً کاربرد آن روش ها در جایی است که پای مباحثه و محاوره با دیگران در میان باشد که از مورد بحث بیرون است.ولی در رابطه با دو غایت دیگر، بهره گیری از همه روش های استدلال مجاز خواهد بود و انتخاب روش، بر عهده متکلم است که با در نظر گرفتن تفاوت های فکری و روحی مخاطبان و طرف های بحث و نیز شرایط مختلف زمانی، مکانی و غیره شیوه استدلال مناسب را برگزیند و در نتیجه در مواردی، بهره گیری از شیوه برهان جایز نبوده و باید از روش جدل یا خطابه استفاده شود و نیز در مواردی به کار بردن روش قیاسی میسور و نافع نبوده و باید از روش استقراء و تمثیل بهره گیری شود.
← نتیجه بحث
...
"فرهنگ علم کلام" اثر دکتر احمد خاتمی، کتابی است که به زبان فارسی در شرح و اصطلاحاتیکه در کتب کلامی ذکر شده تالیف شده است همچنین این کتاب از اشخاص و اعلامی مطرح در علم کلام، به ترتیب حروف الفباء نام برده شده است همانند فرهنگنامه های مختلف.
مولف با توجه به اشتیاق فراوان نسل جوان به تالیف فرهنگی در زیمنه علم کلام و تامل بیشتر در مباحث اعتقادی و شناخت بهتر مفاهیم دینی اقدام به تالیف ابن فهنگنامه کلامی نمودند . ایشان از انگیزه های خود جهت تالیف ابن کتاب چنین سخن می گوید: گستردگی فرهنگهای لغت که شامل لغات و اصطلاحات غیر کلامی زیادی بودند و بعلاوه تعدد مجلدات آنها و دشواری کار با آنها و همچنین توصیه استادان خویش، سبب تالیف این کتاب شد.
دلیل اینکه فرهنگنامه در باب مسائل کلامی است مولف، لازم دیده اند که ابتدا وقبل از نوشت آن بطور مختصری به مهمترین مسائل و مذهاب کلامی بپردازند بدین جهت کلیاتی در باره علم کلام و پیدایش مهمترین فرق کلامی را مطرح نموده اند، ابتدا به تعریف علم کلام از زبان متکلمان مختلف پرداخته.
سپس موضوع علم کلام که اصول اعتقادات و یا اصول دین، یا احکام اصلی شریعت است را یاد کرده اند . بعد از آن فائده و هدف کلام و وجه تسمیه این علم به کلام را متذکر شده اند، از تفاوت علم کلام و فلسفه و آغاز پیدایش و علل علم کلام سخن به میان آورده اند. فرق کلامی چون مرجئه و معتزله و اشاعره و تشیع و علل پیدایش آنها و مبانی اعتقادیشان را ذکر نموده اند. فرقه های مختلف تشیع را ذکر کرده اند، دلائل شیعیان بر امامت حضر علی علیه السلام را از آیات و روایات، استدلال نموده اند در آخر این فصل به ذکر نام امامان شیعه و بعضی از اعتقادات کلامی شیعه امامیه چون توحید، عدل، بداء، اختیار، حسن وقع، رویت حق، تولی و تبری، عصمت، تقیه، رجعت و شفاعت پرداخته اند . بعد از این گونه مباحث کلامی شروع به اصل کتاب که همان فرهنگ لغات و اصطلاحات کلامی است به ترتیب حروف الفباء کرده اند . در پایان کتاب، معادل انگلیسی برخی واژه ها و اصطلاحات کلامی را در چند صیغه و بر اساس حروف الفبای فارسی نوشته اند، بعد از آن فهرست راهنما و سپس فهرست مناعب و مآخذ این کتاب را یاد نموده اند، این کتاب بک مقدمه بیش ندارد که از خود مولف می باشد و در سبب و نحوه تهیه این فرهنگ، در تاریخ اسفند ماه سال 1369 نوشته شده است.
ناشر: انتشارات صبا، تهران، سال چاپ تابستان 1370، نوبت چاپ اول، تعداد مجلدات 1 جلد، قطع وزیری (گالیگور) نسخه چاپی چاپخانه فرهنگ.
اصول عقاید و بیان و اثبات حکیمانه بودن تشریع الهی و پاسخ به اشکالات و اعتراضات وارده بر دین اسلام از مبادی و مسایل علم کلام می باشد.
قرآن کریم خود سهم به سزایی در تشویق افکار و اندیشه ها به تدبر و تأمل در کتاب الهی و احکام دینی و جستجوی راز آنها داشته است، زیرا گذشته از اینکه در آیات بسیاری، انسان ها را به تفکر و تعقل و تدبُّر فرا خوانده است،
فلسفه برخی احکام
قرآن کریم آنجا که از احکام و مقررات دینی یاد می کند. بلافاصله، فلسفه و حکمت آنها را یادآور می شود، چنانکه نماز را عامل ذکر خدا و بازدارنده از زشتی ها می داند و می فرماید:. « أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکْرِی» ،نماز را برای یاد من بپا دار. «وَ أَقِمِ الصَّلاهَ إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ...» نماز انسان را از بدی ها وزشتی ها باز می دارد. و روزه را عامل تقوی می شناسد«کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ... لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»، و زکات را عامل پاکیزگی معنوی می داند،«خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَهً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها »، و فلسفه جهاد با مشرکان را برکندن ریشه های فتنه از زمین ذکر می کند، «وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّی لا تَکُونَ فِتْنَهٌ»، و نمونه های بسیار دیگر که ذکری وجود دارد.
فلسفه احکام در روایات
این منطق قوی قرآنی یعنی بیان فلسفه و حکمت احکام، مورد توجه آموزگاران معصوم کلام و عقاید نیز قرار گرفته و نه تنها در بخش پرسش ها و پاسخ های کلامی، بلکه در بخش تعالیم دینی و اعتقادی نیز به بیان فلسفه و حکمت و احکام الهی پرداخته اند.فلسفه و حکمت احکام الهی نخست در خطبه ها، نامه ها، وصایا و کلمات قصار امام علی (علیه السّلام) و نیز در خطبه عزای فاطمه زهرا (سلام الله علیه) مطرح گردیده و پس از آن در احادیث سایر ائمه طاهرین ادامه یافت. قسمت هایی از آنها در نهج البلاغه و علل الشرایع شیخ صدوق نقل گردیده است.
تاریخچه فلسفه احکام الهی
...
مدخل و درآمد علم کلام، اثر علی ربابی گلپایگانی (معاصر)، تدوین دوباره مقالاتی است که در مجله کیهان اندیشه به‎ چاپ رسیده و بنا به گفته مؤلف، متن درسی (رشته تخصصی کلام) در‎ حوزه علمیه قم است.
مؤلف در مقدمه ضمن انتقاد از مستشرقینی که مباحث کلامی را متأثر از فلسفه مسیحی و یونانی می‎دانند، هدف از تألیف کتاب را «بازشناسی تاریخ و هویت واقعی علم کلام اسلامی» در یک «متن منسجم و هماهنگ و کاملاً بی‎سابقه» معرفی می‎کند.
کتاب با پیشگفتار نویسنده آغاز، سپس مطالب آن در یازده فصل مطرح‎ شده است.
فصل اول کتاب به اقسام تعریف علوم اختصاص یافته است. نویسنده در این فصل به مباحث مقدماتی می‎پردازد. ایشان بعد از هدف از تعریف علوم، سه نوع از تعریف، یعنی تعریف به‎واسطه موضوع، تعریف به‎واسطه غایت و تعریف بر پایه اسلوب معرفت را توضیح می‎دهد.
نویسنده در فصل دوم و سوم به موضوع و تعریف علم کلام پرداخته است. ایشان درباره موضوع علم کلام می‎گوید: اگر جهت جامع مسائل کلامی را در نظر بگیریم، موضوع علم کلام، ذات و صفات الهی است و اگر موضوعات مختلف مسائل کلامی را مورد توجه قرار دهیم، موضوع علم کلام، اوضاع شریعت و عقاید دینی است.
او بعد از ذکر تعاریف متفاوت از علمایی چون ابن خلدون، میر سید شریف، قاضی عضدالدین ایجی، تفتازانی، لاهیجی، شهید مطهری و... و نقص هرکدام از این تعاریف، تعریف خود را از علم کلام عرضه می‎کند و می‎گوید: علم کلام، علمی است که اصول و عقاید دینی را تبیین نموده و با استفاده از روش‎های مختلف استدلال به اثبات آن‎ها و پاسخگویی به شبهات و اعتراضات مخالفان می‎پردازد.



علم کلام در دانشنامه ویکی پدیا

علم کلام
علم کَلام یا عقائد دانشی در محدوده دین اسلام است که به بحث پیرامون اصول اعتقادی و جهان بینی دینی بر مبنای استدلال عقلی و نقلی می پردازد و به شبهه هایی که در این زمینه مطرح می شود، پاسخ می دهد. علم(فن) کلام از علوم اسلامی است که رویکردهای متفاوتی در آن وجود دارد. در برخی رویکردها بر کاربرد عقل و علم در مسائل اعتقادی تاکید می شود و در برخی رویکردهای دیگر جنبه نقلی و سمعی آن مورد تاکید قرار می گیرد. علم کلام معتقد به تحقیقی بودن باورهای اعتقادی است، نه تقلیدی بودن آن ها.
این علم به پایه های اعتقادی در یک دین و مقابله و بحث با نظرات دیگر اندیشه ها می پردازد. جُستارهایی مانند برهان های اثبات وجود خدا، حدوث یا قدم جهان هستی، نبوت خاصه و نبوت عامه، عدل الهی، امامت، معاد و... در این رشته نظری بحث می شود. دانشمند علم کلام را «متکلم» می نامند. در آثار اسلامی، گاه از متألهین دیگر ادیان نیز به عنوان متکلم نام برده شده است.


چنانچه، معنی واژه بالا (برگرفته از دانشنامه ویکی پدیا)، نادرست یا مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران است، خواهشمند است گزارش دهید تا بررسی و حذف گردد => [گزارش]

ارتباط محتوایی با علم کلام

علم کلام در جدول کلمات

از علمای برجسته شیعه قرن 5 (قمری) که بیشتر در علم کلام تبحر داشت
شیخ مفید

علم کلام را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Google Plus Twitter LinkedIn

پیشنهاد شما درباره معنی علم کلام



نام نویسی   |   ورود

تازه ترین پیشنهادها

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• معنی علم کلام   • مفهوم علم کلام   • تعریف علم کلام   • معرفی علم کلام   • علم کلام چیست   • علم کلام یعنی چی   • علم کلام یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی علم کلام
کلمه : علم کلام
اشتباه تایپی : ugl ;ghl
عکس علم کلام : در گوگل


آیا معنی علم کلام مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 95% )