انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه
جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی انگلیسی به انگلیسی کلمات اختصاری فارسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

95 1041 100 1

فاطمیان

/fAtemiyAn/

معنی فاطمیان در لغت نامه دهخدا

فاطمیان. [ طِ ] (اِخ ) شیعیان شام در زمان بنی امیه دچار تضییقات هولناک بودند و در زمان عباسیان نیز آسوده نزیستند و بسیاری از آنان در زندانها جان سپردند. دسته ای راه مشرق و جمعی راه مغرب را پیش گرفتند، از جمله ادریس بن عبداﷲبن حسن مثنی برادر محمدبن عبداﷲبن حسن (کسی که با منصور بیعت کردو سپس بیعت او را شکست ) بطرف مصر رفت و از ترس عباسیان در آنجا مخفی ماند و شیعیان مقیم مصر از آن جمله رئیس برید عباسیان او را جای امنی نگه داشته و سپس به مراکش بردند و به کمک او شیعیان مراکش حکومتی بنام «ادریسیان » تشکیل شد که از 172 تا 375 هَ. ق. دوام یافت. ادریسیان خود را خلیفه نمیخواندند. دولتی که در میان مسلمانان افریقا تشکیل شد و قوتی گرفت دولت فاطمیان بود. اینان خود را از این جهت فاطمی میگفتند که منتسب به حضرت فاطمه دختر پیغمبر بودند. و همچنین آنها را عُبیدی میخواندند زیرا مؤسس دولت فاطمی عبیداﷲ مهدی نام داشت. همان هنگام که دولت شیعی آل بویه در مشرق جهان اسلام تشکیل یافت دولت فاطمی هم در مغرب کشورهای اسلامی به وجود آمد. و در موقع حمله ٔ آل بویه به بغداد شیعیان مغرب نیز به مصر حمله کردند و گروهی از شیعیان ایرانی به معزالدوله ٔ دیلمی پیشنهاد کردند که خلافت را از عباسیان بگیرد و به فاطمیان واگذارد. معزالدوله بخاطر مصالح خود این پیشنهاد را نپذیرفت اما باز هم نفوذ خاندان آل بویه شیعیان را روزبروز نیرومندتر ساخت ، تا جایی که خلیفه ٔ عباسی ناچار شد نام پادشاه دیلمی را در خطبه ها یاد کند و جشن ها و سوگواری های مذهبی برای آل علی رواج یافت. فرمانروایان فاطمی ابتدا در افریقیه حکومت داشتند و مرکز آنها شهر مهدیه بود و چنانکه گفته شد اینان خود را از فرزندان حسین و خانواده ٔ فاطمه دختر پیغامبر اسلام میشمردند و بااینکه مورخان ِ طرفدار عباسیان این نسبت را نادرست میدانند دلیل قاطعی برای رد این نسبت نداریم. شیعیان مصر در آغاز طرفدار علی بودند اما چون علویان به ایرانیان بیشتر روی آوردند آنها نیز از طرفداری خود کاستند و تنها در هم شکستن قدرت عباسیان را هدف قرار دادند. در سال 254 هَ. ق. احمدبن طولون که مردی ترک و سنی بود والی مصر شد و برای خشنودی خلیفه بیش از پیش به آزار و شکنجه ٔ علویان پرداخت و آنها را صدمه زد. اما با ظهور آل بویه و ضعف عباسیان ، شیعیان مصر کم کم جان گرفتند بطوریکه هنگام ورود جوهر صقلی مملوک و سردار فاطمیان به خاک مصر (سال 356 هَ. ق.) افکار عمومی مردم تسلیم بود و کشور مصر به آسانی به دست فاطمیان افتاد. جوهر صقلی تمام آثار و شعائر عباسی را از مصر برانداخت ، شهر قاهره را بنا کرد و مولای خود معزالدین فاطمی را به مصر آورد. دولت فاطمی چهارده نفر بودند و از 297 تا 567 هَ. ق. در مصر و افریقیه فرمان راندند که از میان آنها ده تن مرکز حکومتشان در مصر بود. فاطمیان از نظر تشکیلات فرمانروایی پیرو و نظیر عباسیان بودند ولی در امور دینی با آنان مخالفت شدید میکردند و مطیع فتوای علمای شیعی بودند. یعقوب بن کلس وزیر العزیز باﷲ فاطمی کتابی راجع به فقه اسماعیلی تألیف کرد. خلفای فاطمی برای انتشار آن کتاب همه نوع جد و جهد نمودند تا آنجا که خود وزیر آن را برای طلاب درس میگفت و بزرگان در مجلس درس او حضور می یافتند. و احکام شرعی از روی مندرجات آن کتاب صادر میشد و مسجد عمروعاص (جامع عتیق ) یکی از مراکز تدریس آن بود و برای فراگرفتن آن جایزه و انعام داده میشد. سی وپنج تن از فقها که در مجلس درس وزیر شرکت میکردند از طرف خلیفه ٔ فاطمی مقرری ماهیانه دریافت میکردند و خلیفه در نزدیک جامع ازهر به آنها خانه داده بود. و هر سال در عید فطر این فقیهان را خلعت پوشانیده سوار بر استر به کاخ خود می آورد تا مردم به آموختن فقه شیعی اسماعیلی تشویق شوند. خلفای دیگر فاطمی از جمله الحاکم برای مطالعه و استنساخ کتب شیعه مؤسساتی دایر کردند. الظاهر که در 411 هَ. ق. خلیفه شد فقهای مالکی و شافعی را از مصر بیرون کرد. خلافت فاطمیان نیز مانند عباسیان دارای سه دوره است : ابتدا با کمک عربها و بربرها حکومت کردند، سپس بربرها و آنگاه ترکها در مصر فرمانروا گشتند. بربرها مردمی سخت گیر و خشن هستند که در شمال افریقا اقامت دارند و همین طور که ایرانیان در مشرق با علویان کمک کردند بربرها نیز در مغرب به یاری علویان برخاستند. بربرها مثل اعراب از چند قبیله ٔ کوچ نشین تشکیل میشدند و مسلمانان ناچار بودند برای اداره ٔ این قبایل سلحشور و خشن رنج فراوانی را بپذیرند. این قوم در ظرف نیم قرن دوازده مرتبه مسلمان شدند و دوباره از اسلام برگشتند و با مسلمانان به جنگ پرداختند و فقط در زمان موسی بن نصیر در اواخر قرن اول هجری در دیانت اسلام ثابت ماندند و همین که مسلمانان غیرعرب برای کینه جویی از امویان برخاستند، بربرها نیز به آنها پیوستند و از سقوط بنی امیه خشنود شدند اما از تأسیس یک دولت اموی در اندلس که همسایه ٔ آنها بود دلتنگ شدند و ازآنرو برای کینه جویی از بنی امیه ٔ اندلس ، با فاطمیان همدست گشتند. در مقابل ، امویان اندلس دوستی گروهی از بربرها را با پول خریدند و این کشمکش ادامه یافت. اقوام بربر دین اسلام را تا اواسط افریقا انتشار دادند و بخصوص پس از آنکه در اسلام پایدار گشتند به اقوام مجاور حمله برده آنها را مسلمان ساختند. عبیداﷲ مهدی نخستین خلیفه ٔ فاطمی در اواخر قرن سوم هجری در افریقا قیام کرد و از همان موقع بربرها به کمک وی شتافتند و تا دیر زمانی با فاطمیان همراهی میکردند، بخصوص قبایل صنهاجه ، کتامه ، هواره از دوستان فداکار فاطمیان شدند. عبیداﷲ مهدی که در سال 297 هَ. ق. بر مسند حکمرانی استقرار یافت ، ملازمان خود را از بربرها برگزید. همین طور القائم بامر اﷲ پسر او (322 هَ. ق.) و پس از وی المنصور بنصر اﷲ (324 هَ. ق.) و المعزّ لدین اﷲ (341 هَ. ق.) با کمک بربرها مأموران عباسی را از افریقا راندند. در زمان المعز لدین اﷲ فاطمیان مصر را گشودند و شهر قاهره را ساخته آن را پایتخت قرار دادند، اما العزیز باﷲ فرزند المعز مانند عباسیان عده ٔ زیادی ترک و دیلم استخدام کرد و آنان را به ملازمت خویش اختصاص داد و مثل آن بود که بر جان خویش از بربرها بیم دارد. این پیش آمد سبب شد که میان ترکها و بربرها رقابت پدید آید تا آنکه العزیز باﷲ مُرد و پسرش الحاکم بامر اﷲ در سال 386 هَ. ق. به خلافت رسید و چون به بربرها علاقه مند بود آنان را مجدداً پیش کشید و مقرر گردید ابن عمار کتامی بربری مقام وساطت (وزارت ) داشته باشد.ابن عمار طبعاً ترکان و دیلمان را راند و بربرهای هم نژاد خود را که در زمان العزیز عقب رفته بودند دوباره به کارهای مهم گماشت ، و به قدری درباره ٔ ملازمان غیربربر بیداد کرد که صقلبی پیشوای ترکان و دیلم قیام کرد و ابن عمار را برکنار ساخت و خودش به مقام وساطت رسید و ترکان و دیلمان را بکارهای مهم گماشت. در این اثناء الحاکم بامر اﷲ درصدد قتل ابن عمار برآمد وبزودی فکر خود را به انجام رسانید و نه تنها او، بلکه بسیاری از سران بربر را که ملازم پدر و جدش بودند کشت و همین اقدام او پایه ٔ حکمرانی فاطمیان را متزلزل کرد و ترکان دیلمان را بدون رقیب گذارد. پس از الحاکم پسرش الظاهر لاعزاز دین اﷲ خلیفه شد (411 هَ. ق.) او مردی عیاش و ترک دوست بود، و در زمان او بربرها بیش از پیش مضمحل شدند. پس از الظاهر، المستنصر در سال 427 هَ. ق. به خلافت رسید و چون مادرش کنیزی زنگی بود غلامان سیاه را دور خود جمع کرد و از آنان هنگ مخصوص تنظیم نمود که شماره اش به هزار میرسید و درعین حال ترکان را نیز مینواخت و خواهی نخواهی میان ترکان و سیاهان اختلاف و زدوخورد شدت داشت ، تا آنجا که خلیفه برای آرام ساختن آنان از شام کمک خواست و امیر لشکر بنام بدرالجمالی ، که اصلاً ارمنی بود از سوریه به مصر آمد و رجال دولت را کشت و عده ای سپاهی ارمنی در مصر نگاه داشت و از آن به بعد ارمنیها بجای بربرها سرداران سپاه گشتند و دارای قدرت و نفوذ شدند. در همان اوقات سلجوقیان بر عراق و فارس دست یافتند و حکومت آل بویه را منقرض ساختند و شیعیان شرق را سرکوب نمودند. سلجوقیان دسته ای از امرا و سرداران خود را بنام اتابکان به فرمانداری ولایات تابعه فرستادند و چنانکه گفتیم این سرداران تدریجاً در محل فرمانروایی خود مستقل شدند و از آنجمله نورالدین زنگی که بر شام دست یافت دسته ای از سپاهیان کُرد را برای تقویت حکومت خود استخدام کرده بود. در میان این کردها دو مرد دلیر بنام نجم الدین ایوب و برادرش اسدالدین شیرکویه بواسطه ٔ دلیری و مردانگی بسیار از سایر همگنان برتر گشتند و در سراسر شام شهرت زیاد یافتند. در آن هنگام (سال 555هَ. ق.) عاضدبن یوسف فاطمی که مرد ناتوان بی اراده ای بود در مصر حکومت داشت. وزیران و بزرگان کشور از ضعف خلیفه استفاده کرده دست به بیداد زدند. از طرفی با خود میجنگیدند و از طرف دیگر به مردم ستم میکردند و مملکت را به خرابی می کشاندند. در میان وزیران خلیفه مردی بنام شاور بود که از همکاران خود رنج بسیار میدید و برای انتقام و کینه جویی از مصر بشام آمد و ازنورالدین زنگی کمک خواست تا رقیبان خود را از میان بردارد. نورالدین از موقع استفاده کرده اسدالدین شیرکویه را با عده ای از ممالیک به مصر فرستاد و شاور رابه وزارت رساند. شاور هم متعهد شد که هرساله یک سوم درآمد مصر را برای نورالدین بفرستد. همان اوقات جنگهای صلیبی شدت داشت و نورالدین بیش از پیش در امور مصر مداخله کرده و شیرکویه را از طرف خود در مصر مستقرنمود. یوسف بن نجم الدین ایوبی مشهور است که با عموی خود به مصر آمد و بعدها یکی از حکمرانان نامی اسلام گشت. شیرکویه در سال 564 هَ. ق. در مصر مرد و پسر برادرش صلاح الدین جانشین او و نایب نورالدین زنگی شد. صلاح الدین ابتدا بنام وزارت خلیفه و نیابت نورالدین درمصر حکومت میکرد. والی چون مرد بلندهمت جاه طلبی بودضعف خلیفه را غنیمت شمرده به فکر استقلال افتاد و پس از مرگ المعاضد به نام خلیفه ٔ عباسی در قاهره خطبه خواند و اسماً خلافت را از خاندان شیعی فاطمی به بنی عباس منتقل ساخت و درواقع خود حکمران مستقل آن کشور شد. (از تاریخ تمدن اسلام جرجی زیدان ترجمه ٔ علی جواهرکلام ج 4 صص 276 - 286). در مورد انتساب فاطمیان به خاندان رسالت سخن بسیار است. دشمنان فاطمیان منکر این بودند که سلسله ٔ فاطمی از محمدبن جعفر الصادق">اسماعیل سرچشمه گرفته است و تأسیس این اسماعیلیه را به عبداﷲبن میمون قداح (اواخر قرن دوم هجری ) نسبت میدادند و امامان غایب و خلفای فاطمی را از اولاد او میدانستند. اگر عده ای از خود اسماعیلیان نیز به اینکه قداح جد این سلسله است اعتقاد نداشتند، ممکن بود این نظر را یک اختراع ناشی از کینه جویی دانست ، پس اگرچه در تعیین ارزش نظریات مختلف میتوان به یک سو یا سوی دیگ متمایل بود اما نمیتوان به یقین رسید. (از سخنرانی استرن ترجمه ٔ دکتر نصر، مجله ٔ دانشکده ٔ ادبیات سال 9 شماره ٔ 1).

معنی فاطمیان به فارسی

فاطمیان
خلفای فاطمی خلفای عبیدی عبیدیه خلفای علوی ( از ۲۹۷ ه ق . / ۹٠۹ م . تا ۵۶۷ ه ق ./۱۱۷۱ م . ) . سلسله ای مقتدر که در مصر تشکیل شد و سپس در شام و قسمتی از افریقا بسط یافت . این سلسله را فاطمی گویند زیرا خلفای آن نسب خود را به فاطمه دخترپیغمبر ص منتهی میدانند . ادارسه ( که آنان نیز خود را از اود فاطمه میدانستند) راه را برای پیشرفت کار فاطمیان باز کردند چه در ایام تسلط ایشان اعیان متعددی در میان برابره نفوذ یافته و عقاید شیعی را مابین ایشان انتشار داده بودند. این مقدمات موقعی که عبدالله خود را [ مهدی ] خواند و عنوان خلیفه و امیر المومنین اختیار نمود پیشرفت او را سهل کرد . عبیدالله در سال ۲۹۷ ه ق . / ۹٠۹م. آخرین اثری را که از امرای اغلبی مانده بود محو کرد و بسرعت شمال افریقا را باستثنای متعلقات امرای ادریسی در مراکش مالک شد . خلفای فاطمی را بمناسبت انتساب بهمین عبیدالله [ عبیدی ] نامند . پسر عبیدالله مزبور بنام محمد ابن عبیدالله خوانده میشود که اهل سنت او را از نسل عبدالله بن میمون قداح و پیروان اسماعیلیه از اود اسماعیل بن جعفر صادق ۴ میدانند . وی موسس حقیقی سلسله مذکور بشمار میرود . نیم قرن بعد فاطمیان مصرو شام را بر متصرفات خودافزودند و جوهر سردار ایشان مصر را از کف امیر صغیر اخشیدی در سال ۳۵۶ه ق . / ۹۶۹ م . بیرون آورد و قلعه القاهره را در دره نیل ساخت و این قلعه اساس شهر کنونی قاهره گردید. شام جنوبی نیز در همین ایام مسخر شد و حلب در سال ۳۸۱ ه ق . / ۹۹۱ م . بممالک فاطمی ضمیمه گشت . در این دوره دولت ایشان از بادیه شام و نهرالعاص تا سواحل مراکش وسعت داشت . پایتخت فاطمیان نخست شهر مهدویه نزدیک تونس بود و سپس به قاهره انتقال یافت و همین امر باعث از دست رفتن متصرفات غربی ایشان گردید . نورمانها نیز جزیره صقلیه را در سال ۴۶۳ه ق . / ۱٠۷۱ م . و مالطه را در ۴۳۸ ه ق . / ۱۱۴۶ ه ق . و مهدیه و قیروان را در ۴۴٠ فاطمیان در مصر و شام سالها بدون تزلزل محفوظ ماند و دامنه ثروت و تجارت آنان بممالک اطراف بحرالروم نیز کشیده شد . دولت فاطمی مصر بدست صح الدین ایوبی در سال ۵۶۷ ه ق . / ۱۱۷۱ م . برافتاد . اسامی افراد این سلسله از این قرار است : مهدی عبیدالله ( جل. ۲۹۷ ه ق . / ۹٠۹ م . ) قائم محمد ( جل. ۳۲۳ ه ق . / ۹۳۴ م . ) منصور اسماعیل ( جل. ۳۳۴ ه ق . / ۹۴۵ م . ) معز معد ( جل. ۳۴۱ ه ق . / ۹۵۲ م . ) عزیز نزار ( جل. ۳۶۵ ه ق . / ۹۷۵ م .) حاکم منصور ( جل.۳۸۶ ه ق . / ۹۹۶ م . ) ظاهر علی ( جل. ۴۱۱ ه ق . / ۱٠۲٠ م . ) مستنصر معد ( جل. ۴۲۷ ه ق . / ۱٠۳۵ م.) مستعلی احمد ( جل. ۴۸۷ ه ق . / ۱٠۹۴ م .) آمر منصور ( جل. ۴۹۵ ه ق . / ۱۱٠۱ م . ) حافظ عبدالمجید ( جل. ۵۲۴ ه ق . / ۱۱۳٠ م.) ظاهر اسماعیل ( جل. ۵۴۴ ه ق . / ۱۱۴۹ م .) فائز عیسی ( جل. ۵۴۹ ه ق . / ۱۱۵۴ م . ) عاضد عبدالله ( جل. ۵۵۵ ه ق . / ۵۶۷ ۱۱۶٠ ه ق . / ۱۱۷٠ م . ) .

فاطمیان در دانشنامه اسلامی

فاطمیان
فاطمیان خاندانی که در سال های ۲۹۷ تا ۵۶۷ قمری بر مناطق وسیعی از سرزمین های غرب جهان اسلام فرمان می راندند و با عنوان عبیدیان نیز شناخته می شوند. فاطمیان، شیعیان اسماعیلی بودند و در رقابت با خلافت عباسی، خود را خلفای بر حق می دانستند. حکومت فاطمیان در آغاز در مراکش کنونی تاسیس شد. آنان پس از مدتی بر سراسر شمال افریقا و مصر و شام و یمن غلبه یافتند و نفوذ خود را تا حجاز گستراندند و بر بخش هایی از دریای مدیترانه حاکم شده و سیسیل را تصرف کردند.
دوران طولانی حکومت فاطمیان به ترویج و تقویت مذهب تشیع در شمال افریقا بخصوص کشور مصر انجامید. در این دوران مراکز بزرگی مانند جامع الازهر برای آموزش علوم اسلامی با گرایش اسماعیلی تاسیس شد و آثار مهم این مذهب نگاشته شد. فاطمیان در دوره حکومت خود با استفاده از نهاد دعوت و ارسال داعیان (مبلغان مذهب اسماعیلی) متعدد به سرزمین های دور و نزدیک موفق به رواج تشیع اسماعیلی در نقاط مختلفی از جهان اسلام مانند یمن، هند و مناطق شرقی ایران شدند.
درباره نسب خلفای فاطمی اختلاف نظرها بسیار بوده است. عبیدالله المهدی خود را از نسل عبدالله پسر امام جعفر صادق(ع) می دانست در حالی که امامان اسماعیلی از نسل محمد بن اسماعیل، دیگر فرزند امام صادق، بودند. برای اصلاح اختلاف نسب خلفای فاطمی -فرزندان عبیدالله مهدی- با امامان پیشین اسماعیلی، بعدها برخی از فاطمیان مدعی شدند که خلیفه دوم فاطمی پسر عبیدالله نبود بلکه از نسل محمد بن اسماعیل بود. خلیفه دوم فاطمی محمد نام داشت و کنیه اش ابوالقاسم بود و به لقب القائم خوانده می شد. بعدها در زمان المعز خلیفه چهارم فاطمی، فاطمیان راه دیگری برای حل این مشکل برگزیدند، آنان اعلام کردند که عبیدالله مهدی از نسل محمد بن اسماعیل بوده و از روی تقیه خود را از نسل عبدالله افطح معرفی می کرده است و نسبش چنین بوده است: عبیدالله بن حسین بن احمد بن عبدالله بن محمد بن اسماعیل بن جعفر الصادق. بدین ترتیب فاطمیان مدعی شدند که نسبشان به محمد بن اسماعیل می رسد.
فاطمیان در مصر، اثر عبدالله ناصری طاهری است که به عنوان کتاب درسی برای دانشجویان رشته تاریخ و تاریخ تمدن اسلامی در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد تدوین شده است. در این اثر، دولت شیعی اسماعیلی فاطمیان مصر، از ابعاد گوناگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، مذهبی و... به صورت مستند و تحلیلی بررسی شده است.
این کتاب از سه مقدمه (پژوهشکده حوزه و دانشگاه، گروه تاریخ پژوهشکده و نویسنده) و نه فصل به ترتیب ذیل تشکیل شده است: 1. منابع تاریخ فاطمیان، 2. شکل گیری نهضت اسماعیلیان و عقاید آنان، 3. شکل گیری دولت فاطمی در مغرب اسلامی، 4. فاطمیان در مصر، 5. مصر از چهارمین خلیفه تا سقوط خلافت، 6. رابطه با دولت های دیگر، 7. نظام اجتماعی مصر در عصر فاطمی، 8. دیوان سالاری و نظام اداری فاطمیان و 9. سیمای علمی و فرهنگی مصر.
درباره روش و محتوای این اثر چند نکته گفتنی است:
فهرست مطالب در ابتدای کتاب آمده است. در انتهای اثر نیز اسامی حاکمان مغرب و مصر به تفکیک، به همراه تاریخ شروع و پایان خلافت آنها ذکر شده است. پس از آن فهرستی از وزیران دولت فاطمی در مصر به همراه دین و تاریخ وزرات آنها ارائه شده است. نویسنده به این مقدار بسنده نکرده و اسامی وزیران را به تفکیک دوره خلفا نیز آورده است.
وی سپس مقیاس های وزن و حجم را متذکر شده است. همچنین تعداد 108 اصطلاح از اصطلاحات رایج تاریخی در دوره فاطمیان را بر طبق حروف الفبا تنظیم کرده و توضیح داده است.
فاطمیان و سنت های تعلیمی و علمی آنان، اثر دکتر هاینس هالم، ترجمه فریدون بدره ای، مختصری است در ظهور و سقوط خلفای فاطمی و بعضی از جنبه های فرهنگی و سنّت های تعلیمی روزگار آنان که به زبان لاتین و در سال 1998م، نوشته شده است.
کتاب با دو مقدمه از مترجم و نویسنده آغاز و مطالب در هفت فصل، تنظیم شده است.
در مقدمه مترجم، ضمن توضیح مختصری پیرامون فرقه اسماعیلیه، نکاتی پیرامون تدوین و ترجمه کتاب، عنوان شده است .
در مقدمه نویسنده، پس از بیان چگونگی انتخاب موضوع کتاب، به کاستی های موجود در منابع مربوط به دوره فاطمی و اسماعیلیان اشاره و سپس مطالبی پیرامون این دوره، عنوان شده است .
به اعتقاد نویسنده، دوره خلافت فاطمی نه تنها اوج و ذروه تاریخ اسماعیلیه است، بلکه یکی از بزرگ ترین اعصار و دوره های تاریخ مصر و به طور کلی، تاریخ ایران اسلام نیز بشمار می آید. به باور وی، تحت حکومت فاطمیان و بر اثر مساعی آنان، قاهره یکی از مراکز فرهنگ و هنر اسلامی شد و به صورت کانون تحقیق و علم درآمد. وی معتقد است این جنبه از تاریخ فاطمیان است که چنان که باید و شاید مورد توجه و عنایت محققان قرار نگرفته و وی به همین دلیل، به این امر پرداخته است .
تاریخ فاطمیان، برگردان فارسی حجت الله جودکی از کتاب «أخبار ملوک بنی عبید و سیرتهم»، نوشته ابوعبدالله محمد بن علی بن حماد صنهاجی (متوفی 626ق)، است که با تصحیح جلول البدوی منتشر شده است. نویسنده در این کتاب اخبار دولت فاطمیان در الجزایر و تونس را بیان کرده است.
کتاب، مشتمل بر مقدمه مترجم و مصحح و متن اثر در چهارده فصل است.
از مرگ اسماعیل بن جعفر صادق(ع) تا هنگامی که عبیداللّه المهدی در مغرب، حکومت فاطمیان را تشکیل داد، اسماعیلیان در حدود یک قرن و نیم تلاش مخفیانه و وسیعی به کار بردند تا بتوانند ضمن حفظ و توسعه مرام اسماعیلی قدرت را هم به چنگ آورند. سرانجام برخلاف انتظارشان این تلاش در سرزمین مغرب و در میان قبایل بربر که نه تنها از تفکر اسماعیلی، بلکه از اسلام هم آگاهی عمیقی نداشتند، به بار نشست. دور بودن مغرب از سیطره نفوذ عباسیان، وجود گروه های مختلف غیر عباسی در منطقه و سرانجام کوشش فوق العاده و جسورانه ابوعبداللّه الشیعی، زمینه ساز حکومتی شد که قریب به سه سده (حدود 280 سال) دوام آورد و آثار و نتایجی برجای گذاشت که در تاریخ از آن با نام تمدن فاطمی یاد می شود .
فاطمیان اگرچه در سرزمین مغرب طلوع کردند، ولی در مصر به اقتدار و شکوفایی رسیدند و سرانجام در منطقه شام غروب نمودند. در طی این 280 سال، چهارده نفر از امامان فاطمی به طور موروثی به حکومت رسیدند که کمترین مدت زمامداری در میان ایشان، 5 و بیشترین آن، 60 سال بود. دوره اول حکومت فاطمیان در مغرب صرف تثبیت و گسترش قدرت ایشان شد. دوره دوم حکومت ایشان که در واقع عصر طلایی آنها محسوب می شود با فتح مصر و پس از غلبه آنها بر خوارج آغاز می شود و در مرحله سوم، فاطمیان دچار تضادهای داخلی و کم شدن وسعت قلمرو شدند و سرانجامشان متلاشی شدن به دست میهمانان خودخوانده؛ یعنی ایوبیان بود .
ابن حمّاد صنهاجی که تاریخ فاطمیان را تحت عنوان «أخبار ملوک بنی عبید و سیرتهم» تحریر کرده، خود متولد سال 548ق است و در دوران جوانی شاهد فروپاشی و اضمحلال فاطمیان بوده است. وی این کتاب را در سال 617ق، نوشته است و اخبار مربوط به فروپاشی فاطمیان را از شاهدان عینی نقل می کند. همچنین یادآور می شود که بقایای ایشان تا همین سال (617ق) در زندان ایوبیان هستند .
اسماعیلیان فرقه ای از فرق تشیع هستند که پس از امام صادق علیه السلام به امامت پسر بزرگ تر حضرت که در زمان حیات امام صادق علیه السلام وفات کرده بود، قائل شدند. اسماعیلیان در بین خود، انشعاباتی یافتند که یکی از آنان اسماعیلیان فاطمی بودند. اسماعیلیان فاطمی خلافت و دولت مستقل و نیرومندی تشکیل دادند.
در این دوره (اسماعیلیان در دوره فاطمی تا ۴۸۷ق )، اسماعیلیان خلافت و دولت مستقل و نیرومندی از خود یافتند و دعوت و تفکر و ادبیات اسماعیلیه را به اوج شکوفایی رسانیدند.
گسترش فرهنگ و قلمرو
در همین دوره بود که داعیان اسماعیلی رساله های بسیاری در کلام و فلسفه ، فقه و دیگر علوم ظاهری و باطنی ، و علم تأویل تألیف کردند و دعوت اسماعیلی را در قلمرو فاطمیان ، و هم چنین در خارج از مرزها تا ماوراءالنهر و هندوستان گسترش دادند.به ویژه ، پس از انتقال مرکز حکومت فاطمیان از افریقیه به مصر، فاطمیان به طور کلی در زمینه ترویج فرهنگ و هنر و علوم اسلامی نیز نقش مهمی ایفا کردند.درگیر بودن نخستین رهبران فاطمی در افریقیه ، از یک سو با قدرت های اباضی منطقه و از دگر سو با فشارهای سیاسی اهل سنت ، موجب شده بود تا آنان فرصت چندانی برای تشکل و توسعه دعوت اسماعیلیه ، به خصوص در خارج از محدوده شمال افریقا را نیابند و از این رو، جوامع قرمطی سرزمین های شرقی دنیای اسلام که فاقد رهبری واحد، و هم چنان در انتظار رجعت محمد بن اسماعیل به عنوان قائم بودند، بدون رقابت داعیان فاطمی به فعالیت های مذهبی خود ادامه می دادند.
تدوین مباحث نظری در مشرق
← گسترش دعوت قرمطیان
...
زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان اثر محمدعلی چِلونگر، بررسی علل و زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان در افریقیه و مغرب بوده که به زبان فارسی و در دوران معاصر نوشته شده است.
کتاب با مقدمه نویسنده آغاز و مطالب در چهار فصل و هر فصل در چندین بخش تنظیم شده است.
در این پژوهش، گردآوری اطلاعات و داده های تاریخی، بر اساس روش کتابخانه ای و مبتنی بر منابع و اسناد اصیل و معتبر -که برخی از آنها در بررسی منابع آمده اند- انجام شده و سعی نویسنده بر آن بوده تا از سرچشمه اصلی استفاده نماید. همچنین از تحلیل و تفسیر داده های تاریخی با روش تحلیل محتوا نیز غفلت نشده است .
تحقیق این اثر، در مسیر خود با پاره ای مشکلات روبه رو بوده که مهمترین آن ها کمبود منابع در زمینه «تاریخ مغرب اسلامی» در ایران است .
در مقدمه کتاب ضمن تشریح محدوده کلی پژوهش، به سؤالاتی که این اثر، در پی پاسخگویی به آن می باشد، اشاره شده است. این سؤالات عبارتند از:
قرمطیان بحرین و فاطمیان، از آثار خاورشناس مشهور هلندی میخائل یان دِخویه (1836- 1909م) است که آن را دکتر محمد باقر امیرخانی از زبان فرانسه به فارسی ترجمه کرده است. در این اثر، پیدایش، تحول و تاریخ و باورهای فرقه مذهبی، سیاسی و مرموز قرمطیان بحرین و ارتباط آنان با دولت فاطمیان مورد بررسی قرار گرفته است.
کتاب مشتمل بر یادداشت مترجم، پیشگفتار مؤلف و متن اصلی با همان عنوان اصلی کتاب (قرمطیان بحرین و فاطمیان) است. در آخر نیز بخشی با عنوان ضمایم آمده است.
یکی از نقاط ضعف مهم این نوشتار تقسیم نشدن مطالب به بخش و فصل و در نتیجه نداشتن عناوین فرعی است به طوری که برای بیش از صد صفحه فقط یک عنوان آورده و این عنوان هم همان عنوان اصلی کتاب استو این اشکال مهمّ، باعث ابهام و نارسایی کتاب و حیرت خواننده شده است.
درباره روش و محتوای این اثر چند نکته گفتنی است:
پاورقی های کتاب به صورت یکجا در انتهای کتاب آمده است. مترجم در مواردی در پاورقی ها مطالبی افزوده که با علامت اختصاری «م» مشخص شده است. مترجم گاه مطالب انتقادی هم در پی نوشت ها آورده؛ به عنوان مثال در جایی که نویسنده مطلبی از ناصر خسرو نقل کرده، مترجم نوشته است که دخویه این عبارت را درست ترجمه نکرده است؛ ظاهراً منظور مترجم این است که دخویه با آنکه با زبان فارسی آشناست ولی مقصود ناصر خسرو را در زبان فارسی درنیافته و نتوانسته آن را به فرانسه بخوبی برساند. همین طور در مواردی دیگر اشکالاتی از مترجم بر مطالب کتاب ذکر شده

فاطمیان در دانشنامه آزاد پارسی

نام سلسلۀ شیعه اسماعیلی (۲۹۷ـ۵۶۷ق) که بیش از ۲۵۰ سال در شمال افریقا، مصر، فلسطین و شام حکمفرمایی کردند. آنان نسب خود را به حضرت فاطمه زهرا (س) می رساندند، از این رو فاطمی خوانده می شدند. خلفای فاطمی از آن جا که شیعه بودند ترجیح می دادند خود را به جای خلیفه که عنوانی سنّی بود، امام بخوانند. بنیانگذار این سلسله عُبیدالله مهدی از رهبران مذهب اسماعیلی بود. توفیق او مدیون فعالیت های ابوعبدالله شیعی مبلّغ و داعی اسماعیلی از مردم صنعای یمن بود که به شمال افریقا رفت و به عنوان مبشر ظهور مهدی موعود بذر شورش را در میان قبایل بربر آن جا به ویژه قبیله کُتامی پراکند و با یاری و پشتیبانی آنان زمینۀ به حکومت رسیدن فاطمیان را فراهم آورد. عبیدالله مهدی هم از مقر خود در سَلَمیه شام عازم شمال افریقا شد و در ۲۹۷ق دولت سنی مذهب اغلبیان و رستمیان خارجی مذهب را شکست داد و به حکومت رسید (۲۹۷ـ۳۲۲ق). عبیدالله فرمانروایی توانا بود. دو سال از زمامداری او نگذشته بود که ابوعبدالله شیعی را کشت و نفوذ خود را به سرعت بر همۀ سواحل افریقا از مراکش که قلمرو ادریسیان بود تا مرز مصر گسترش داد. ناوگان قدرتمندی هم فراهم آورد که بر دریای مدیترانه مسلط بود. او در ۳۰۸ق پایتخت تازه خود را به نام مهدیه در ساحل تونس در نزدیکی قیروان بنا نهاد. جانشینانش روش توسعه جویی او را ادامه دادند. پسرش قائم (۳۲۲ـ۳۳۴ق) ناوگانی به سواحل جنوب فرانسه فرستاد و آن جا را تاراج کرد، بندر جنوا در ایتالیا را هم به تصرّف درآورد. در دوره مُعِزّ (۳۴۱ـ۳۶۵ق) نوادۀ قائم دوران شکوهمند سلسله فاطمیان آغاز می شود. سردار او به نام جوهر که زاده سیسیل ایتالیا بود، مصر را در ۳۵۹ تسخیر کرد و به حکومت اخشیدیان مصر پایان داد. او در کنار فُسطاط، پایتخت قدیم مصر، شهر قاهره را در ۳۶۳ق بنا نهاد که از آن پس پایتخت فاطمیان شد. پس از مُعز، فرزند او عزیز به حکومت رسید (۳۶۵ـ۳۸۶ق). در روزگار عزیز دولت فاطمی به اوج قدرت خود رسید و از اقیانوس اطلس تا دریای سرخ، و از یمن و مکه و مدینه تا دمشق و موصل همه جا به نام خلیفه فاطمی خطبه می خواندند. فاطمیان اینک نه تنها رقیب خطرناک عباسیان شده بودند، بلکه قدرت آن از قدرت خلافت بغداد بسی فراتر بود. عزیز در میان خلفای فاطمی از همه عاقل تر و باتدبیرتر بود. دوران فرمانروایی او مقرون به آرامش سیاسی و رونق اقتصادی بود و خود او در قاهره مسجدها و قصرها و پل ها و ترعه های بسیار پدید آورد. اما ضعف دولت فاطمی هم از همان زمان او آغاز شد. او اولین خلیفه فاطمی بود که به روش خطرناک عباسیان غلامان ترک و چرکس را به خدمت گرفت که سرانجام نافرمانی آنان و کشمکش آنان با نگهبانان بربر مایۀ سقوط نهایی دولت فاطمی شد. پس از مُعز فرزندش حاکم که ۱۱ساله بود به حکومت رسید (۳۸۶ـ۴۱۲ق). او بسیاری از وزیران خود را کشت و کلیساها ازجمله کلیسای قیامت در بیت المقدس را ویران کرد و سرانجام هم ادعای خدایی کرد و فرقۀ دروزیه در لبنان و شام به خدایی او معترف شدند. حاکم در توطئه ای که می گویند خواهرش در آن دست داشت در ۴۱۲ق کشته شد و از پی او جوانان نورس به خلافت رسیدند. فرزندش ظاهر ۱۶ساله بود که جانشین پدر شد (۴۱۲ـ۴۲۷ق). او اجازه داد در عوض تعمیر مسجد مسلمانان در قسطنطنیه، کلیسای قیامت را از نو بنا کنند. پس از او پسرش مُسْتَنصِر که ۱۱ساله بود به خلافت رسید (۴۲۷ـ۴۸۷ق). دوران حکومت ۶۰ سالۀ او طولانی ترین دوره خلافت در جهان اسلام است. در این هنگام قلمرو فاطمیان کوچک شده بود و از مصر چندان فراتر نمی رفت، سوریه جدا شده بود و فلسطین پیوسته در شورش بود، قبایل ماجراجوی بنی هلال و بنی سلیم طرابلس غرب و تونس را عرصۀ غارت خود کرده بودند، سیسیل هم به تصرّف نورمان ها که از اسکاندیناوی آمده بودند، درآمد. تنها فروغ آن ایام تاریک، توفیق موقت بساسیری سردار ترک دربار عباسیان بود که طرفدار فاطمیان شد و نام خلیفه فاطمی را در بغداد در خطبه ها آورد و خلیفۀ عباسی هم ناچار حق خلافت را به رقیب فاطمی خود سپرد و عمامۀ خلافت و ردای پیامبر را به علامت استعفا به قاهره فرستاد. در دوران مستنِصر بود که ناصرخسرو سفر دور و درازش را به سوی مصر آغاز کرد و به دربار خلیفه فاطمی پذیرفته شد و از او لقب «حجت خراسان» یافت. پس از مرگ مستنصِر در خلافت فاطمی و جنبش اسماعیلی شکاف و شقاق بزرگی پدیدار شد و دو گروه متخاصم پشت سر دو پسر او، مُستَعْلی و نِزار، صف بستند. امراء دولت مُسْتعلی را که کوچک ترین فرزند مستنصِر بود خلیفه کردند (۴۸۷ـ۴۹۵ق) در حالی که نزار خود را شایستۀ این مقام می دانست. طرفداران نِزار که فعال تر و تندروتر بودند فدائیان شام و ایران را پدید آوردند، حسن صبّاح و اسماعیلیه ایران ازجمله پیروان نِزار بودند. آقاخان، رهبر اسماعیلیه امروز، هم از نسل نِزار است. اما پیروان مُستعلی معتدل تر بودند، اسماعیلیه بُهره در هند امروز از نسل آن هاست. خلافت هم همچنان در نسل مُستعلی باقی ماند و پس از مرگ او به پسر ۵ساله اش آمر (۴۹۵ـ ۵۲۵ق) و نوه اش حافظ (۵۲۵ـ۵۴۴) رسید که به هنگام مرگ قدرتش از چهار دیواری قصر سلطنت فراتر نمی رفت. پسر او ظافر (۵۴۴ـ۵۴۹ق) پس از ۵ سال حکومت کشته شد و فرزند ۴ساله اش فائز به خلافت رسید (۵۴۹ـ۵۵۵ق). این خلیفۀ کودک در ۱۱سالگی مرد و پسر عم ۹سالۀ او عاضد، چهاردهمین و آخرین خلیفۀ فاطمی به حکومت رسید (۵۵۵ـ۵۶۷ق). آشفتگی کار به نهایت رسیده بود. حمله صلیبیان به خاک مصر کار را پیچیده تر کرد و صلاح الدین ایوبی با عزل آخرین خلیفه فاطمی در ۵۶۷ق به حکومت فاطمیان خاتمه داد. مصر و قاهره در عصر فاطمی دوران طلایی تاریخ خود را می گذراند، همۀ کشور، به ویژه در نیمۀ اول حکومت فاطمیان، از آرامش و رفاه، رونق اقتصادی و شور و سرزندگی فرهنگی برخوردار بود. سازمان اداری و نظامی و شیوۀ مالیات گیری آن بسیار کارآمد بود و روابط تجاری با دنیای غیراسلامی، ازجمله هند و کشورهای مسیحی پیرامون مدیترانه، گسترش بسیار داشت. فاطمیان به تقلید از بیت الحکمۀ بغداد، دارالحکمه یا دارالعلمی در قاهره تأسیس کردند که در آن علاوه بر علوم اسلامی، علم هیئت و نجوم و طب هم تدریس و تحقیق می شد. دو تن از برجسته ترین دانشمندان اسلامی، ابن یونس اخترشناس و ابن هیثم فیزیکدان در دربار فاطمیان کار می کردند. کتابخانه ها هم در آن دوره رونق بسیار داشت، ازجملۀ کتابخانۀ عزیز که می گویند ۲۰۰هزار کتاب داشته که ازجملۀ آن ۲۴۰۰ قرآن نفیس طلاکاری بوده است. اما مهم ترین ویژگی این دوران شکوفایی هنر و معماری است. کهن ترین بنا که از آن روزگار هنوز پابرجاست، جامع الازهر است که در ۳۶۳ق ساخته شد. سه دروازۀ بزرگ از آثار معماری فاطمی هم به همان صورت اولیۀ خود هنوز در قاهره به جای مانده است. صنایع دستی و تزیینی از سبک ایرانی و مخصوصاً ساسانی مایه داشت. منسوجات فاطمی، ازجمله پارچه های معروف به دَبیقی و دِمیاطی هم شهرت بسیار داشت. کلاً در کارگاه های آن روزگارِ مصر فاطمی برخی از زیباترین فرآورده های هنری و صنعتی اسلامی در زمینه فلزکاری، سفال سازی، پارچه بافی و ظروف بلورین ساخته می شد.

ارتباط محتوایی با فاطمیان

فاطمیان را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Twitter LinkedIn

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

تازه ترین پیشنهادها

غزل > cookpit
s.m > Caterpillar
مرتضی بزرگیان > misjudgment
jim potter > set up camp
Mostafa.Z > بزغاله
.. > slowly
حیدر نیک آیین > انتقادی
علی خراسانی > low income

نگارش واژه نو   |   پیشنهادهای امروز

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• سقوط فاطمیان   • ایوبیان   • خلافت فاطمیان مصر   • ادریسیان   • خلافت فاطمیون   • نقش خلفای عباسی در تمدن اسلامی   • فاطمیان و اسماعیلیان   • حمدانیان   • معنی فاطمیان   • مفهوم فاطمیان   • تعریف فاطمیان   • معرفی فاطمیان   • فاطمیان چیست   • فاطمیان یعنی چی   • فاطمیان یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی فاطمیان
کلمه : فاطمیان
اشتباه تایپی : thxldhk
آوا : fAtemiyAn
نقش : اسم
عکس فاطمیان : در گوگل


آیا معنی فاطمیان مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 95% )