انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی فارسی به انگلیسی انگلیسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات کلمات اختصاری لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

95 892 100 1

معنی ناسخ در لغت نامه دهخدا

ناسخ. [ س ِ ] (ع ص ) آنکه حرف بحرف از روی چیزی می نویسد. (از معجم متن اللغة). آنکه هنر وی نوشتن کتابهاست. (از المنجد). آنکه کارش نسخه نویسی از روی کتاب و نامه است. (از اقرب الموارد). نویسنده ٔ کتابی از روی کتاب دیگر. آنکه می نویسد و نسخه برمی دارد. (ناظم الاطباء). استنساخ کننده. (فرهنگ نظام ). نسخه کننده. (مهذب الاسماء). کسی را گویند که کتابها را استنساخ می نماید به اجرت. وراق. (از سمعانی ). آنکه نسخه ای از روی اصلی نویسد. آنکه نسخه بردارد. که نسخه کند. رونویس کننده. ج ، نساخ. || باطل کننده ٔ حکم سابق. (فرهنگ نظام ). ردکننده. نیست کننده. (آنندراج ) (غیاث اللغات ). باطل کننده و نسخ کننده و زایل کننده ٔ چیزی و آورنده ٔ چیز دیگر در جای آن. محوکننده. تغییردهنده. (ناظم الاطباء). ماحی. مزیل. عافی :
پاسخ او به ناسخی بازدهی که در ظفر
ناصر رایت حقی ناسخ آیت شری.
خاقانی.
اختر گردون ظلم را ناسخ است
اختر حق در صفاتش راسخ است.
مولوی.
|| (اصطلاح اصول و فقه ) عبارت است از انتهاء حکم شرعی بطریق شرعی که متراخی باشند. (نفائس الفنون قسم اول ص 142). || (اصطلاح حدیث ) عبارت است از حدیثی که حکم شرعی را که بر او سابق بوده باشد رفع کند. (نفائس الفنون ). در اصطلاح درایه : حدیثی است نبوی که مدلول آن رفع و ازاله ٔ حکم شرعی سابق بر آن باشد و آن حکم رفعشده را منسوخ گویند : بر معرفت تفسیر و تأویل و قیاس و دلیل و ناسخ و منسوخ و صحیح و مطعون اخبار و آثار واقف. (ترجمه ٔ تاریخ یمینی ص 398).

ناسخ. [ س ِ ] (اِ) پارچه ٔ ابریشمین که با رشته های طلا و یا نقره بافته شده باشد. (ناظم الاطباء). نسیج. (اشتینگاس ).

ناسخ. [ س ِ ] (اِخ ) (الَ...) لقب ابوطاهر احمدبن علی بن عمربن سلمان الدقاق ، از راویان حدیث است. رجوع به الانساب سمعانی ص 551 شود.

ناسخ. [ س ِ ] (اِخ ) امام بخش (شیخ...) لکنهوئی متخلص به ناسخ از شاعران قرن سیزدهم هندوستان است. وی به زبان اردو و فارسی هر دو شعر می سروده است. به روایت مؤلف صبح گلشن او را با خواجه حیدرعلی آتش مشاعره و مطارحه ای بوده است ، وی به سال 1354 هَ. ق. درگذشت. از قطعه ای که در تهنیت جلوس محمدعلی شاه پادشاه لکنهو سروده است :
ای سرافراز زمان تاجور کشور هند
رشک دارا و فریدون ، جم و اسکندر هند
هفت سیاره بفرمان تو باهفت فلک
هفت اقلیم به حکمت بود ای داور هند.
رجوع به صبح گلشن ص 492 شود.

ناسخ. [ س ِ ] (اِخ ) عباس. از شاعران قرن دهم هجری است. نصرآبادی آرد: «مولانا عباس ناسخ تخلص از طبقه ٔ اتراک است اما خود را از نسبت ایشان خلاص کرده در سلک علوم دینی منسلک است و نهایت صلاح و سداددارد» . از اشعار اوست :
فیضی نبردی از اثر اشک و آه ، حیف !
عبرت نیافت چشم دلت از نگاه حیف
مردان حق ز افسر شاهی گذشته اند
از سر گذشته ای تو ز بهر کلاه ، حیف.
و نیز:
متصل دوستی اهل هوس داشته ای
روی دل در همه جا با همه کس داشته ای
عاقبت گشته غبار دلت از دم سردی
هرکه را آینه سان پاس نفس داشته ای.
رجوع به تذکره ٔ نصرآبادی ص 191 و ص 541 و نگارستان سخن 115 و روز روشن ص 670 شود.

معنی ناسخ به فارسی

ناسخ
نسخ کننده، باطل کننده، نسخه برداری ازروی کتابی
( اسم ) ۱ - باطل کننده حکم سابق نسخ کننده : پاسخ او بناسخی بازدهی که در ظفر ناصر رایت حقی ناسخ آیت شری . ( خاقانی لغ.) ۲ - ( تفسیر) آیه ای که مدلول آن مدلول آیه دیگری راکه سابق بر آن نازل شده نسخ کند.۳ - حدیثی نبوی که مدلول آن رفع و ازاله حکم شرعی سابق بر آن باشدو آن حکم رفع شده را منسوخ گویند.
عباس از شاعران قرن دهم هجری است .
معروفترین تاریخ عمومی دوره قاجاریه که قریب پانزده جلد بزرگ است . مولف آن میرزا محمد تقی متخلص به سپهر ( لسان الملک ) ( و. ۱۲۹۷ ه.ق .) است . وی تالیف آن را در زمان محمد شاه قاجار آغاز کرد و در زمان ناصرالدین شاه ادامه داد و چون در گذشت پسرش عباسقلی خان سپهر کار او را دنبال کرد ولی باز هم ناتمام ماند .
قطب الدین احمد پسر محمود معروف به ناسخ بناکتی و مکنی به ابوالمظفر از خوشنویسان و معاصر خواجه نصیر الدین طوسی است .

معنی ناسخ در فرهنگ معین

ناسخ
(س ) [ ع . ] (اِفا.) ۱ - کسی که از روی کتاب یا نوشته ای نسخه برداری می کند. ۲ - باطل کننده ، نسخ کننده .

معنی ناسخ در فرهنگ فارسی عمید

ناسخ
۱. نسخ کننده، باطل کننده.
۲. (اسم، صفت) کسی که از روی کتاب یا نوشته ای نسخه بردارد.
* ناسخ و منسوخ: ویژگی آیاتی که یکی دیگری را نسخ می کند.

ناسخ در دانشنامه اسلامی

ناسخ
ناسخ، دلیل نسخ کننده حکم دلیل دیگر می باشد.
ناسخ، از ارکان نسخ بوده و به معنای دلیل معتبر شرعی است که پس از دلیل دیگری می آید و ناظر به آن بوده و بر عدم بقای حکم ثابت به دلیل اول در زمان آینده دلالت می کند، مانند این آیه سوره مجادله (أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقات؛ «آیا از این که پیش از نجوا کردن با رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) صدقه دهید ترسیدید؟»، که ناسخِِ آیه دیگر است که می فرماید:(یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا ناجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقَةً)؛ «هر گاه می خواهید که با رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) سخن سری بگویید، باید پیش از آن صدقه بدهید».
دلیل شرعیِ رافع حکم شرعی پیشین را ناسخ می گویند.
«ناسخ» یکی از ارکان نسخ است. به دلیل و نص شرعی متاخر که حکم دلیل شرعی پیشین را بردارد «ناسخ» می گویند.
تعریف شیخ طوسی
شیخ طوسی در تعریف ناسخ می نویسد:«اما الناسخ فهو کل دلیل شرعی یدل علی زوال مثل الحکم الثابت بالنصّ الاوّل فی المستقبل علی وجه لولاه لکان ثابتاً بالنصّ الاول مع تراخیه عنه؛ ناسخ، هر دلیل شرعی است که بر عدم اعتبار حکم نصوص قبلی در آینده دلالت کند؛ به طوری که اگر ناسخ نبود، حکم قبلی پابرجا می ماند».
ناسخ حقیقی
نکته قابل توجه این است که ناسخ احکام فقط خدا است؛ ولی مجازاً به نص شرعی متاخر که نص شرعی متقدم را بردارد، ناسخ اطلاق می شود.
مطالب مرتبط
...
مؤلف:محمد تقی سپهر، معروف به لسان الملک (م ۱۲۹۷ ق) و فرزندش عباسقلیخان سپهر ( م ۱۳۴۰ ق).
این کتاب تاریخ را از دوران قبل از هبوط آدم آغاز کرده و مجلدی چند از آن را به ذکر احوال پیامبران و امامان ـ علیهم السلام ـ اختصاص داده و از آن پس، تاریخ ایران قبل و بعد از اسلام را با استفاده از آثار مورخان سلف آورده است.
وضعیت نشر
این کتاب، به همت انتشارات اسلامیه تهران در سال ۱۳۹۸ هـ ق چاپ و منتشر شده است.

محمدتقی سپهر، معروف به لسان الملک (م1297ق).
وی پس از تحصیل مقدمات علوم قدیم به فنون شعر و عروض و قافیه پرداخت. در جوانی از کاشان به تهران آمد و به خدمت همشهری خود، مرحوم صبا ملک الشعرای فتحعلی شاه رسید و به تشویق صبا به تألیف کتابی در علم قافیه مشغول شد؛ ولی به علت فوت صبا در سال 1238 این کار ناتمام ماند و میرزا محمدتقی به کاشان برگشت و در آنجا محمود میرزا، پسر فتحعلی شاه حکمران کاشان او را به منادمت خود برگزید و به او تخلص سپهر داد.
سپس از طرف فتحعلی شاه به تهران دعوت شد و در سلک اعضای دیوان درآمد. سپهر در عبد محمدشاه مداح خاص شاه و منشی و مستوفی دیوان شد و به نوشتن کتاب ناسخ التواریخ مأموریت یافت.
وفات سپهر در هفدهم ربیع الثانی 1297 ق در تهران اتفاق افتاد و نعش او را به نجف اشرف منتقل ساختند.
براهین العجم، اسرارالانوار، دیوان اشعار، ناسخ التواریخ.
این کتاب تاریخ را از دوران قبل از هبوط آدم آغاز کرده و مجلدی چند از آن را به ذکر احوال پیامبران و امامان اختصاص داده و از آن پس، تاریخ ایرانِ قبل و بعد از اسلام را با استفاده از آثار مورخان سلف آورده است.
این کتاب که تاریخ عمومی است به وقایع تاریخی از ابتدای خلقت تا سال 1273 ق پرداخته است. تلاش های او موجب شد تا پس از چندی ناصرالدین شاه به او لقب «لسان الملک» دهد.
لسان الملک در کنار کار دیوانی، مأمور شد تا کتابی را درباره تاریخ جهان از آدم علیه السلام تا آن زمان، بنگارد. کتابی که همه آنچه را گفته اند و امکان وقوع دارد و محال نیست. در خود جای دهد، هر چند دور از ذهن باشد. او این تفصیل را در بخش مربوط به امام حسین علیه السلام حفظ کرده و از این رو «هر قصّه را که در کتب معارف مورّخین و محدّثین» دیده، آورده است.
ناسخ التواریخ، تألیف محمدتقی لسان الملک سپهر، کتابی است در تاریخ عمومی عالم، از ابتدای آفرینش آدم تا سال 1267ق، که دربردارنده گزارش رویدادهای زمان مذکور است. کتاب توسط جمشید کیان فر تصحیح شده است.
این کتاب که می توان به اعتباری آن را در زمره تواریخ عمومی بشمار آورد، با دستور محمد شاه قاجار به میرزا محمدتقی خان سپهر و حمایت های حاج میرزا آقاسی تألیف یافت.
کتاب ناسخ التواریخ، شامل سه دفتر است: دفتر اول از داستان هبوط آدم آغاز شده تا پیامبر خاتم پایان می پذیرد؛ دفتر دوم از زندگی پیامبر خاتم آغاز و به شهادت امام حسین(ع) ختم می شود و دفتر سوم به سلسله قاجاریه اختصاص یافته است.
همان طور که گذشت ناسخ التواریخ شامل سه دفتر است:
دفتر اول (کتاب اول)، شامل دو مجلد است (منظور از مجلد در اینجا نسخه قدیم است و در نسخه کنونی مجلدها متفاوت است)؛ داستان هبوط آدم تا روزگار حضرت عیسی(ع) در مجلد اول و ظهور مسیح تا سرآغاز هجرت رسول اکرم(ص)، در مجلد دوم جای دارد.
مؤلف قصد داشت در کتاب دوم (دفتر دوم) حوادث آغاز هجرت رسول اکرم(ص) تا روزگار خود را در ده مجلد بنگارد، اما موفق به تألیف شش مجلد آن شد. این دفتر که سیر زمانی کتاب اول را می پیماید، مشتمل بر مجلدات شش گانه ای است که تاریخ و سیره حضرت رسول از آغاز هجرت تا رحلت آن حضرت با ذکر اوصاف و متعلقات ایشان را در مجلد اول، تاریخ خلفای سه گانه و شرح حال صحابه و ایام مشهور و امثله عرب را در مجلد دوم، شرح حال علی بن ابی طالب(ع) را در مجلد سوم، شرح حال حضرت زهرا(س) را در مجلد چهارم، شرح حال امام حسن بن علی(ع) را در مجلد پنجم و شرح حال امام حسین(ع) را در مجلد ششم جای داده است.
ناسخ التواریخ (حیاة الإمام سید الشهداء الحسین علیه السلام)، اثر سید علی جمال اشرف، برگردان عربی بخش زندگانی امام حسین(ع) از کتاب «ناسخ التواریخ» میرزا محمدتقی سپهر - ملقب به لسان المـلک، از مستوفیان و تاریخ نگاران عصر قاجار - است.
ناسخ التواریخ شامل سه دفتر است. دفتر اول (کتاب اول)، شامل دو مجلد است؛ داستان هبوط آدم تا روزگار حضرت عیسی(ع) در مجلد اول و ظهور مـسیح تـا سرآغاز هجرت رسول اکرم(ص) در مجلد دوم جای دارد.
مؤلف قصد داشته در دفتر دوم (کتاب دوم)، حوادث آغاز هجرت رسول اکرم(ص) تا روزگار خود را در ده مجلد بنگارد، اما موفق به تألیف شش مجلد آن شد. این دفتر که سیر زمانی کـتاب اول را مـی پیماید، مـشتمل بر مجلدات شش گانه ای است کـه تـاریخ و سـیره حضرت رسول از آغاز هجرت تا رحلت آن حضرت با ذکر اوصاف و متعلقات ایشان را در مجلد اول، تاریخ خلفای سه گانه و شرح حال صحابه و ایام مـشهور و امـثله عـرب را در مجلد دوم، شرح حال علی بن ابی طالب(ع) را در مجلد سوم، شرح حال حضرت زهرا(س) را در مجلد چهارم، شرح حال امام حسن بن علی(ع) را در مجلد پنجم و شرح حال امام حسین(ع) را در مـجلد شـشم جـای داده است.
ایشان کتاب دوم خود را در پایان حیات امام حسین(ع) رها کرده و کتاب سوم (دفتر سـوم) را بـی هیچ ربـط و نسبت کرونولوژیک با دو کتاب پیشین، به تاریخ سلسله قاجاریه اختصاص داده و آن را در سـه مـجلد تألیف نموده که در مجلد اول به اصل و نسب قاجاران و چگونگی برآمدن آنها بر سـریر قـدرت تـا پایان سلطنت فتحعلی شاه قاجار و در مجلد دوم به سلطنت چهارده ساله مـحمد شـاه قـاجار و در مجلد سوم به دوازده سال اول سلطنت ناصرالدین شاه پرداخته است.
سید علی جمال اشرف از مجموعه فوق، فقط مجلد ششم از دفتر دوم، یعنی شرح حال امام حسین(ع) را انتخاب نموده و آن را به عربی روان در چهار جلد برگردانده است.
با توجه به اینکه بیشتر مطالب کتاب برگرفته از روایات شیعی و سنی است (به بخشی از مصادر کتاب در جلد 1، ص234، اشاره شده است)، بنابراین مترجم با رجوع به این کتاب ها اصل آن روایات را استخراج نموده و آنها را بازگو کرده است و منابع آنها را در پاورقی ها گزارش داده است.
ناسخ التواریخ کتابی تاریخی به زبان فارسی، تألیف محمد تقی لسان الملک سپهر، از منابع مهم تاریخ اسلام تألیف شده در عصر قاجار است. وی که قصد داشته یک تاریخ عمومی بنگارد فقط بر نگارش شش جلد از خلقت آدم تا زندگانی امام حسین توفیق یافته است. هر چند این اثر به جهاتی دارای ویژگی هایی است اما برخی اعتبار کتاب را به علت نقلیات ضعیف و مجهول، خصوصا در تاریخ امام حسین و قیام عاشورا زیر سؤال برده اند.
محمد تقی لسان الملک سپهروی فرزند میرزا محمد علی از بزرگ زادگان کاشان است. او در سال ۱۲۱۶ه‍.ق در کاشان متولد شد و تحصیلات خود را در همان شهر به انجام رسانید. وی از مورخان، ادیبان و شاعران عصر قاجار است که عمده شهرت او به خاطر تألیف کتاب "ناسخ التواریخ" است.
لسان الملک سپهر بر آن بوده، یک دوره تاریخ عمومی جهان را بنگارد و پیوسته جای جای کتاب بدان اشاره می کند. از آن میان توانسته بخشهای ذیل را تألیف کند:
ناسخ التواریخ تاریخ قاجاریه، نوشته محمدتقی لسان الملک سپهر، به کوشش جمشید کیانفر
ناسخ التواریخ کتابی فارسی است در تاریخ عمومی عالم در نُه جلد که نویسنده، نوشتن آن را در 1258 هجری قمری به فرمان محمد شاه و تشویق حاجی میرزا آقاسی آغاز کرد و در 1274 به پایانش رساند. او کتاب نخست این جُنگ را در دورهای پنج ساله در دو جلد سامان داد (1263ه)؛ سپس در روزگار پادشاهی ناصرالدین شاه به نوشتن تاریخ قاجاریه دست زد و پس از پایان دادن به این بخش، به نوشتن دیگر جلدهای کتاب دوم ناسخ التواریخ (شش جلد) روی آورد. بخش تاریخ قاجاریه این کتاب، مستقل است و به شرح احوال و تبار و نسل و نسب قاجاریان و زمینههای پیدایی آنان را در صحنه سیاست از صفویه تا زندیه میپردازد. تاریخ برپایی حکومت قاجار را تا رویدادهای ده ساله پادشاهی ناصرالدین شاه در این اثر میتوان جست. سپهر در نگارش بخش قاجاریه این کتاب، از دیدهها و شنیدههای خود و اسناد و مدارک رسمی بهره برد.
دوره سه جلدی تاریخ قاجار از ناسخ التواریخ، تاریخ تأسیس خاندان قاجار و شرح سلطنت آقا محمد خان و فتحعلی شاه (جلد اول) و شرح سلطنت محمد شاه (جلد دوم) و ده سال نخست پادشاهی ناصرالدین شاه (جلد سوم) را در بردارد.
قاجار، دودمانی بود که از 5 تا میلادی بر ایران فرمان راند. قاجاریان از قبیله ای از ترکمان های استرآباد (گرگان) به شمار میرفتند که تبار خود را به کسی با نام قاجار نویان، از سرداران چنگیز می رساندند. نام این قبیله از «آقاجر»؛ یعنی جنگجوی جنگل سرچشمه میگیرد. پس از حمله مغول به ایران و میانرودان، قاجارها نیز همراه چند طایفه ترکمان و تاتار به شام کوچیدند. هنگامی که تیمور گورکانی به این سرزمین تاخت، قاجارها و دیگر کوچندگان را به بند کشید و سرانجام آنان را به خانقاه صفوی در آذرآبادگان بخشید و پس از آن، قاجارها به یکی از سازندگان سپاه قزلباش بدل شدند.
جلد نخست این کتاب با گفتاری درباره علت مقدم شدن تاریخ قاجار بر همروزگارانشان آغاز و با «بیان نسب سلسله قاجار و احوال نواب فتحعلی خان و پادشاهی و جهانگیری محمد حسن خان» و سرانجام کار وی دنبال میشود. این بخش از کتاب، به رویدادها زندگانی و ویژگیهای شخصی شاهان قاجار مانند حسینقلی خان، آقا محمدخان و فتحعلی شاه قاجار میپردازد و جلد دوم آن، ماجراهای روزگار محمد شاه و گزارش هایی درباره جنگ و دلاوریهای وی دربردارد.
ناسخ التواریخ، حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی‎طالب صلوات الله علیه، بخشی از ناسخ التواریخ تألیف محمدتقی لسان‎الملک سپهر (1216-1297ق) است که در موضوع زندگی‎نامه حضرت علی(ع) نوشته شده است.
نویسنده درباره زمان نگارش این اثر می‎گوید: کتاب جمل در روز جمعه بیست‎وسوم ماه رمضان در سال یک‎هزارودویست‎وهشتادودو هجری به پایان رسید و مدت تحریر این کتاب که البته از دوازدهم ماه شعبان بود تا این وقت چهل روز بوده است. کتاب صفین در روز یک‎شنبه بیستم ماه صفر در سال یک‎هزارودویست‎وهشتادوچهار هجری به پایان رسید و مدت تألیف این کتاب یک سال و شش ماه بود.
ناسخ التواریخ، سه کتاب است و هر کتاب به چند مجلد به‎ قرار ذیل تقسیم می‎شود:
جلد چهارم: شرح ‎حال حضرت فاطمه(ص)؛
جلد پنجم: شرح ‎حال امام حسین(ع)؛ جلد ششم: شرح ‎حال امام حسین(ع).
جلد اول: در اصل و نسب قاجاریه، سلطنت آقامحمد شاه مؤسس سلسله قاجاریه و در سلطنت فتحعلی شاه قاجار؛ جلد دوم: در سلطنت محمد قاجار؛جلد سوم در سلطنت ناصرالدین‎شاه قاجار.
«نصوص محققة فی علوم القرآن الکریم» مجموعه ای است از آثار نگاشته شده در زمینه علوم قرآنی که توسط دکتر حاتم صالح الضامن مورد تحقیق قرار گرفته و به زبان عربی منتشر شده است.
محقق در این کتاب به معرفی و احیاء تراث عربی پرداخته و آثار ذیل را مورد تحقیق و پژوهش قرار داده است:۱- کتاب الناسخ و المنسوخ فی کتاب الله تعالی نوشته قتادة بن دعامة السدوسی متوفای سال ۱۱۷ هجری. محقق به عنوان مقدمه مطالبی درباره معنای لغوی و اصطلاحی نسخ ، جایگاه نسخ، فرق بین نسخ و بداء و ... بیان و پس از آن به معرفی قتاده و کتاب وی می پردازد. در این اثر آیات ناسخ و منسوخ برخی سور قرآن نظیر: بقره، مائده، نساء، انعام، نحل و... بیان می شود.۲- الناسخ و المنسوخ، نوشته «زهری» متوفای ۱۲۴ هجری. در این قسمت هم محقق ابتدا به معرفی زهری و کتاب او پرداخته و سپس به متن کتاب می پردازد. در انتهای این کتاب کتاب «تنزیل القرآن بمکة و مدینة» زهری آمده که در آن به ترتیب نزول سور مکی و مدنی قرآن پرداخته شده است.۳- المصفی باکف اهل الرسوخ من علم الناسخ و المنسوخ، نوشته: امام جمال الدین ابی الفرج عبد الرحمن ابن الجوزی متوفای سال ۵۹۷ هجری. محقق در معرفی این کتاب هم ابتدا طی مقدمه ای به نسخ خطی آن اشاره کرده سپس وارد اصل کتاب می شود.۴- ناسخ القرآن العزیز و منسوخه، نوشته ابن البارزی متوفای ۷۳۸ هجری. پژوهشگر ضمن یک مقدمه به معرفی ابن بارزی، آثار و کتاب وی و نیز روش وی در نگارش کتاب و معرفی نسخ خطی کتاب می پردازد. سپس وارد متن کتاب می شود. در این کتاب به انواع نسخ و موارد ناسخ و منسوخ در قرآن پرداخته می شود.۵- کتاب بیان السبب الموجب لاختلاف القرائات و کثرة الطرق و الروایات، نوشته ابو العباس احمد بن عمار المهدوی. معرفی مؤلف، کتاب و نسخ خطی آن در مقدمه آمده است. این کتاب به بیان علل اختلاف قرائتها می پردازد.۶- مسائل منثورة فی التفسیر و العربیة و المعانی، نوشته ابن بری متوفای ۵۸۲ هجری. در این بخش هم محقق به معرفی مؤلف، شیوخ، تلامذه، آثار و... می پردازد. در این کتاب ۳۸ مساله از مسائل مربوط زبان عربی، تفسیر و معانی بیان و طی آن اعراب، تفسیر و قرائتهای آیات قرآن کریم مطرح و به پرسش های وارده پاسخ داده می شود.۷- ظاءات القرآن، نوشته ابو الربیع سلیمان بن ابی القاسم التمیمی السرقوسی متوفای ۵۹۱ هجری. این بخش با مقدمه محقق آغاز می شود. فرق بین ضاد و ظاء از مسائلی است که به جهت دشواری تلفظشان برای کسانی که تازه مسلمان شده اند، ذهن قدماء را به خود مشغول داشته است. نویسنده در این کتاب واژگانی از قرآن کریم را که در آنها حرف «ظاء» وجود دارد انتخاب و مجموع آنها را ضمن سه بیت بیان کرده است.۸- المجید فی اعراب القرآن المجید، نوشته برهان الدین ابو اسحاق ابراهیم بن محمد بن ابراهیم ابن ابی القاسم القیسی السفاقسی المالکی متوفای ۷۴۲ هجری. محقق در مقدمه به معرفی مؤلف، کتاب، روش آن و... پرداخته است. در این کتاب وجوه اعراب تمام آیات وارده بیان و شواهد شعری بسیاری اقامه شده است. کتاب پر از مباحث نحو ، صرف و معانی است.۹- کشف الاسرار فی رسم مصاحف الامصار نوشته محمد بن محمود بن محمد بن احمد، شمس الدین السمرقندی متوفای ۷۸۰ هجری است. در این کتاب مباحثی درباره رسم المصحف بیان شده است. این کتاب مشتمل بر ۲۵ باب است که محقق تنها باب اول و بیست و دوم آن را در این نسخه آورده است.
«نصوص محققة فی علوم القرآن الکریم» مجموعه ای است از آثار نگاشته شده در زمینه علوم قرآنی که توسط دکتر حاتم صالح الضامن مورد تحقیق قرار گرفته و به زبان عربی منتشر شده است.
محقق در این کتاب به معرفی و احیاء تراث عربی پرداخته و آثار ذیل را مورد تحقیق و پژوهش قرار داده است:۱- کتاب الناسخ و المنسوخ فی کتاب الله تعالی نوشته قتادة بن دعامة السدوسی متوفای سال ۱۱۷ هجری. محقق به عنوان مقدمه مطالبی درباره معنای لغوی و اصطلاحی نسخ ، جایگاه نسخ، فرق بین نسخ و بداء و ... بیان و پس از آن به معرفی قتاده و کتاب وی می پردازد. در این اثر آیات ناسخ و منسوخ برخی سور قرآن نظیر: بقره، مائده، نساء، انعام، نحل و... بیان می شود.۲- الناسخ و المنسوخ، نوشته «زهری» متوفای ۱۲۴ هجری. در این قسمت هم محقق ابتدا به معرفی زهری و کتاب او پرداخته و سپس به متن کتاب می پردازد. در انتهای این کتاب کتاب «تنزیل القرآن بمکة و مدینة» زهری آمده که در آن به ترتیب نزول سور مکی و مدنی قرآن پرداخته شده است.۳- المصفی باکف اهل الرسوخ من علم الناسخ و المنسوخ، نوشته: امام جمال الدین ابی الفرج عبد الرحمن ابن الجوزی متوفای سال ۵۹۷ هجری. محقق در معرفی این کتاب هم ابتدا طی مقدمه ای به نسخ خطی آن اشاره کرده سپس وارد اصل کتاب می شود.۴- ناسخ القرآن العزیز و منسوخه، نوشته ابن البارزی متوفای ۷۳۸ هجری. پژوهشگر ضمن یک مقدمه به معرفی ابن بارزی، آثار و کتاب وی و نیز روش وی در نگارش کتاب و معرفی نسخ خطی کتاب می پردازد. سپس وارد متن کتاب می شود. در این کتاب به انواع نسخ و موارد ناسخ و منسوخ در قرآن پرداخته می شود.۵- کتاب بیان السبب الموجب لاختلاف القرائات و کثرة الطرق و الروایات، نوشته ابو العباس احمد بن عمار المهدوی. معرفی مؤلف، کتاب و نسخ خطی آن در مقدمه آمده است. این کتاب به بیان علل اختلاف قرائتها می پردازد.۶- مسائل منثورة فی التفسیر و العربیة و المعانی، نوشته ابن بری متوفای ۵۸۲ هجری. در این بخش هم محقق به معرفی مؤلف، شیوخ، تلامذه، آثار و... می پردازد. در این کتاب ۳۸ مساله از مسائل مربوط زبان عربی، تفسیر و معانی بیان و طی آن اعراب، تفسیر و قرائتهای آیات قرآن کریم مطرح و به پرسش های وارده پاسخ داده می شود.۷- ظاءات القرآن، نوشته ابو الربیع سلیمان بن ابی القاسم التمیمی السرقوسی متوفای ۵۹۱ هجری. این بخش با مقدمه محقق آغاز می شود. فرق بین ضاد و ظاء از مسائلی است که به جهت دشواری تلفظشان برای کسانی که تازه مسلمان شده اند، ذهن قدماء را به خود مشغول داشته است. نویسنده در این کتاب واژگانی از قرآن کریم را که در آنها حرف «ظاء» وجود دارد انتخاب و مجموع آنها را ضمن سه بیت بیان کرده است.۸- المجید فی اعراب القرآن المجید، نوشته برهان الدین ابو اسحاق ابراهیم بن محمد بن ابراهیم ابن ابی القاسم القیسی السفاقسی المالکی متوفای ۷۴۲ هجری. محقق در مقدمه به معرفی مؤلف، کتاب، روش آن و... پرداخته است. در این کتاب وجوه اعراب تمام آیات وارده بیان و شواهد شعری بسیاری اقامه شده است. کتاب پر از مباحث نحو ، صرف و معانی است.۹- کشف الاسرار فی رسم مصاحف الامصار نوشته محمد بن محمود بن محمد بن احمد، شمس الدین السمرقندی متوفای ۷۸۰ هجری است. در این کتاب مباحثی درباره رسم المصحف بیان شده است. این کتاب مشتمل بر ۲۵ باب است که محقق تنها باب اول و بیست و دوم آن را در این نسخه آورده است.
ساختار کتاب
کتاب مشتمل بر ۲ باب ذیل است:۱- باب ذکر فصول تکون کالمقدمة لهذا الکتاب. در این باب به جواز نسخ، جایگاه و شرائط آن اشاره می شود و در پایان فضیلت این دانش یادآوری می شود.۲- باب ذکر آی فی سورة البقرة فی ذلک. در این باب به بیان آیات ناسخ و منسوخ در سور قرآنی پرداخته می شود. کتاب شامل مقدمه ای کوتاه از محقق و هشت بخش می باشد که هر بخش به معرفی یکی از کتابهای مذکور اختصاص یافته است. محقق قبل از پرداختن به متن کتاب مقدمه ای در معرفی مؤلف، کتاب، نسخ خطی و... بیان و در پایان مصادر و منابع تحقیق را یادآور می شود.الباب الاول: فی ذکر من جمع القرآن فی المصاحف. و الباب الثانی و العشرون: فی رسم هاء التانیث تاء علی الاصل او علی مراد الوصل.
نسخه شناسی
محقق این آثار آقای دکتر حاتم صالح الضامن رئیس بخش زبان عربی دانشکده ادبیات دانشگاه بغداد است. کتاب در قطع وزیری با جلد شومیز در ۴۲۰ صفحه در سال ۱۴۱۱ ه- ۱۹۹۱ م از سوی «مطبعة دار الحکمة للطباعة و النشر» موصل به چاپ رسیده است.
ناسخ القرآن و منسوخه و محکمه و متشابهه، اثر ابوالقاسم سعد بن عبدالله اشعری قمی (متوفی 301ق)، با تحقیق عامر الشوهانی الزبیدی، دربردارنده روایاتی است که امام جعفر صادق(ع)، از جد بزرگوار خویش، امیرالمؤمنین(ع) در شناساندن و معرفی انواع علوم قرآن، از جمله ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، عام و خاص، اسباب نزول، تنزیل و تأویل نقل کرده است. همچنین مشتمل است بر بیان بعضی از عقاید از جمله امامت، نصب امام از جانب خداوند، وجوب عصمت امام و... و استدلال بر آن ها به وسیله آیات قرآنی و ادله عقلیه
کتاب با مقدمه مفصلی از محقق آغاز و مطالب در هشت باب، تنظیم شده است.
در ابتدای کتاب، رساله ای از سیدحسن موسوی بروجردی، پیرامون تحقیق در علوم قرآنی، آمده است.
در مقدمه محقق ابتدا به عظمت و جایگاه قرآن کریم اشاره شده و سپس، مطالبی پیرامون اثر حاضر، عنوان گردیده است
در رساله سید حسن موسوی بروجردی، ابتدا توضیحاتی پیرامون محتوای نص داده شده و سپس جایگاه روات زیر، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است:
ناسخ غیر لفظی، به نسخ حکم شرعی بدون استفاده از کلمه نسخ و مشتقات آن گفته می شود.
ناسخ غیر لفظی، مقابل ناسخ لفظی بوده و به معنای دلیل معتبر شرعی است که پس از دلیل دیگری می آید و ناظر به آن بوده و از طریق آوردن حکم نقیض و یا ضد حکم اول، بر عدم بقای حکم اول در آینده دلالت می نماید؛ یعنی این نسخ با لفظ «نسخت» و مشتقات آن نیست، مانند آیه کریمه:(الاْنَ خَفَّفَ اللّهُ عَنْکُمْ)، که به واسطه این آیه، خداوند تکلیف به جنگیدن یک مسلمان در برابر ده نفر از کفار را برداشت و مسلمانان مکلف شدند هر یک در برابر دو نفر از کفار جنگ نمایند؛ در این جا حکم ناسخ(تخفیف)، نقیض حکم منسوخ (ثقل و تشدید) است، و یا مانند تحویل قبله، که حکم قبله قرار دادن کعبه، ضد حکم قبله قرار دادن بیت المقدس می باشد.
آیات بردارنده حکم شرعی برخی آیات دیگر را آیات ناسخ گویند.
شناخت آیات ناسخ و منسوخ از مباحث مهم و کلیدی تفسیر و علوم قرآن است؛ تا جایی که تفسیر قرآن را بدون آگاهی و شناخت ناسخ و منسوخ روا نمی دانند.
آیات ناسخ در اصطلاح
"آیات ناسخ" در اصطلاح علوم قرآنی به آیاتی گفته می شود که حکم شرعی یک آیه یا آیات دیگری را بردارد؛
برخی آیات
۱. آیه ۱۳ سوره مجادله،
مجادله/سوره۵۸، آیه۱۳.    
...
حدیث ناسخ، از اصطلاحات بکار رفته در علم حدیث بوده و به حدیثی گفته می شود که حکم شرعی سابق را بردارد.
حدیث ناسخ حدیثی است که حکم شرعی سابق را رفع کند.برخی دیگر تعبیر کرده اند: حدیثی است که حکم شرعی سابق در قرآن یا حدیث دیگر را رفع کند.
گستره احادیث ناسخ
در مورد حدیث ناسخ بحث های متعددی مطرح است:۱- آیا حدیث ناسخ مختص احادیث نبوی (صلی الله علیه و آله وسلّم) است یا در احادیث دیگر پیشوایان دینی نیز وجود دارد؟برخی در این باره گفته اند: حدیث ناسخ اختصاص به احادیث پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) دارد.۲- آیا حدیث ناسخ اختصاص به روایات عامه دارد یا در روایات شیعه نیز وجود دارد؟در این باره بیان شده است حدیث ناسخ اختصاص به روایات اهل سنت ندارد بلکه در روایات شیعه نیز وجود دارد گرچه روایت توسط یکی از ائمه (علیهم السّلام) نقل شده باشد.
شناخت احادیث ناسخ
۳- راه های شناخت احادیث ناسخ چیست؟در مورد شناخت احادیث ناسخ راه هایی بیان شده است:ا - نص پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) مانند: کنت نهیتکم عن زیارة القبور الا فزوروه شما را از زیارت اهل قبور بازداشتم ولی اکنون آنها را زیارت کنید.ب - نقل صحابی باشد: کان آخر الامر من رسول الله (صلی الله علیه و آله وسلّم) انه ترک الوضوء مما مسته النار.ج - علم به تاریخ صدور روایات در این صورت حدیث متاخر ناسخ حدیث متقدم است چون از ضحاک روایت شده «نعمل بالاحدث فالاحدیث».د - قائم شدن اجماع بر نسخ حدیث مانند: قتل شارب الخمر در مرتبه چهارم که این حدیث بوسیله اجماع نسخ شده است زیرا در صورتی شارب الخمر در مرتبه چهارم کشته می شود که اجرای حد فاصله نشده باشد.
تعبیرات مترادف
...
در قرآن سور متضمن ناسخ سوره های دارای آیات ناسخ را می گویند.
در شش سوره از قرآن آیات ناسخ آمده، بدون اینکه دارای آیات منسوخ باشند. این سوره ها عبارتند از: فتح ، حشر ، منافقون ، تغابن ، طلاق و اعلی . به این سوره ها «سور متضمن ناسخ» می گویند.
شرایط ناسخ، امور لازم برای دلیل ناسخ در تحقق نسخ است.
شرایط ناسخ، به ویژگی هایی گفته می شود که در حقیقت ناسخ داخل نمی باشد، ولی تحقق نسخ به وسیله ناسخ به تحقق آنها بستگی دارد. این امور عبارت است از:۱. ناسخ به منسوخ متصل نباشد، بلکه جدای از آن و در زمانی پس از زمان منسوخ صادر گردیده باشد؛۲. ناسخ از نظر قوّت و اعتبار، یا مثل منسوخ باشد و یا اقوای از آن؛۳. مفاد حکم ناسخ غیر از مفاد حکم منسوخ باشد؛۴. حکم ناسخ غایت نداشته باشد؛۵. حکم ناسخ از احکام شرعی باشد، نه عقلی.
نسخ مفاد آیه ناسخ حکم پیشین، با آیه سوم را نسخ ناسخ گویند.
«نسخ ناسخ» هنگامی است که آیه ناسخ، با آیه دیگری نسخ شود؛ مانند:(لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ) که به عقیده بعضی، به آیه ۵ سوره توبه :(... فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِکِینَ...) و سپس همین آیه ناسخ با آیه ۲۹ سوره توبه (... حَتَّی یُعْطُواْ الْجِزْیَةَ عَن یَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ) نسخ شده است؛ به عبارت دیگر، یک آیه هم ناسخ است و هم منسوخ ، به دو اعتبار.


ناسخ در جدول کلمات

ناسخ و کاتب
نساخ

ناسخ را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Google Plus Twitter LinkedIn

پیشنهاد کاربران درباره معنی ناسخ

شهریار آریابد ٠٨:٥٥ - ١٣٩٨/٠٢/١٩
در پارسی " نیستگر ، پاچنگر "
|

پیشنهاد شما درباره معنی ناسخ



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• معنی ناسخ و منسوخ   • محکم و متشابه در قرآن   • تعداد آیات ناسخ و منسوخ   • آیات نسخ شده قرآن   • ناسخ و منسوخ چیست   • نسخ در قرآن کریم   • آیات منسوخ   • معنی منسوخ   • مفهوم ناسخ   • تعریف ناسخ   • معرفی ناسخ   • ناسخ چیست   • ناسخ یعنی چی   • ناسخ یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی ناسخ
کلمه : ناسخ
اشتباه تایپی : khso
آوا : nAsex
نقش : اسم
عکس ناسخ : در گوگل


آیا معنی ناسخ مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 95% )