برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
99 1141 100 1

نظامی گنجوی

معنی نظامی گنجوی در لغت نامه دهخدا

نظامی گنجوی. [ ن ِ ی ِ گ َ ج َ ] (اِخ ) (حکیم...) الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید، ملقب به جمال الدین و مکنی به ابومحمد و معروف به حکیم نظامی گنجوی. از اعاظم شعرای فارسی زبان است. وی در حوالی سنه ٔ 530 هَ. ق. از مادری کردنژاد در گنجه بزاد و همه ٔ عمر خود را در گنجه به زهد و عزلت بسر برد و تنها سفری کوتاه مدت به دعوت سلطان قزل ارسلان به سی فرسنگی گنجه کرد و از این پادشاه عزت و حرمت دید. از شاعران همزمان خویش با خاقانی ارتباط داشته است و در مرگ او رثائی گفته است. از شاهان معاصر با اینان مربوط بوده است : فخرالدین بهرامشاه حکمفرمای ارزنگان از دست نشاندگان قلج ارسلان که کتاب مخزن الاسرار را به نام او به نظم درآورده است ، اتابک شمس الدین محمد جهان پهلوان که منظومه ٔ خسرو و شیرین بدو تقدیم شده است ، و طغرل بن ارسلان سلجوقی و قزل ارسلان بن ایلدگز که در همین منظومه از ایشان نام برده است ، ابوالمظفر اخستان بن منوچهرشروانشاه که لیلی و مجنون را به نام او کرده است ، نصرةالدین ابوبکربن جهان پهلوان اتابک آذربایجان که شرفنامه به نام او مصدر است ، و چند تن دیگر از امرا و اتابکان آن سامان. در تاریخ وفات نظامی هم چون تاریخ ولادتش اختلاف است ، دولتشاه سال را نوشته است و حاجی خلیفه 596 و آذر بیگدلی 589 و هدایت 576 و تقی الدین کاشی 606 و مؤلف نتایج الافکار 602 هَ. ق. بنا به تحقیقی که آقای دکتر صفا کرده است با احتساب 84 سال عمر نظامی و فرض اینکه وی در سال 530 ولادت یافته باشد عدد 614 برای سال درگذشت او به صواب نزدیکتر می نماید. مدفن او در گنجه است. آقای دکتر صفا راجع به سبک و اشعار نظامی آرد: «نظامی از شاعرانی است که بی شک باید او را در شمار ارکان شعر فارسی و از استادان مسلم این زبان دانست ، وی از آن سخنگویانی است که مانند فردوسی و سعدی توانست با ایجاد یا تکمیل سبک خاصی توفیق یابد... تنها شاعری که توانست شعر تمثیلی را در زبان فارسی به حد اعلای تکامل برساند نظامی است ، وی در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص تازه و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو و دلپسند در هر مورد و تصویر جزئیات و نیروی تخیل و دقت در وصف و ایجاد مناظر رائع و ریزه کاری در توصیف طبیعت و اشخاص و احوال و بکار بردن تشبیهات و استعارات مطبوع و نو، در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری نیافته ...

معنی نظامی گنجوی به فارسی

نظامی گنجوی
حکیم ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی ابن موید نظامی ( و. ۶۱۴ - ۵۳٠ ه. ق.) شاعر معروف ایرانی در قرن ششم ه.ق . متولد گنجه . از زندگی او بطور مشروح چیزی دانسته نیست . ظاهرا هنوز چندان از سنش نگذشته بود که پدر و مادرش را از دست داد . نظامی چنانکه از اشعارش بر می آید در آغاز جوانی به تحصیل ادب و تاریخ و قصص همت گماشت و بیشتر عمر خود را در گنجه گذرانید و کمتر از موطن مالوف خویش دوری گزید . وی با اصول عرفان آگاه بود و عملا نیز طریق زهد و تصوف می سپرد و پادشاهان رعایت مقام او مینمودند و در حضور وی از می و مطرب پرهیز میکردند . مهمترین اثر نظامی پنج گنج یا خمسه نظامی است و دیگر دیوان اوست شامل قصاید غزلیات قطعات رباعیات که بطبع رسیده است .
الیاس به یوسف بن زکی بن موید ملقب به جمال الدین و مکنی به ابو محمد و معروف به حکیم نظامی گنجوی از اعاظم شعرای فارسی زبان است وی در حوالی سنه ۵۳٠ هجری قمری از مادری کرد نژاد در گنجه بزاد ٠ تالیفات او عبارتند از : مخزن الاسرار منظوم. خسرو و شیرین لیلی و مجنون شرفنامه ٠ در تاریخ وفات نظامی هم چون تاریخ ولادتش اختلاف است و بنا به تحقیقی که آقای دکتر صفا کرده است با احتساب ۸۴ سال عمر نظامی و فرض اینکه وی در سال ۵۳٠ ولادت یافته باشد عدد ۶۱۴ برای سال درگذشت او به صواب نزدیکتر است ٠

نظامی گنجوی در دانشنامه اسلامی

نظامی گنجوی
الیاس بن یوسف نظامی گنجه ای (حدود ۵۳۷ تا ۶۰۸ ه‍.ق) شاعر داستان سرا و رمزگوی سده ششم ایران، بزرگترین داستان سرای منظومه های حماسی عاشقانه به زبان پارسی است که سبک داستان محاوره ای را وارد ادبیات داستانی منظوم پارسی کرد.
نام پدرش یوسف نام جدش "ذکی" و نام جد اعلایش "موید" بوده و سه همسر و یک فرزند به نام محمد داشته است. زادبوم نظامی را شهر گنجه (واقع در جمهوری آذربایجان کنونی) و اجدادش را اهل تفرش گفته اند. نام مادرش رئیسه و کرد تبار بود. وی در سنین کم یتیم شد و دایی اش، "خواجه عمر" بزرگش نمود.
نظامی سه بار ازدواج کرد. همسر نخستش آفاق، کنیزکی بود که فخرالدین بهرامشاه حاکم دربند به عنوان هدیه ای برایش فرستاده بود. آفاق اولین و محبوبترین زنان نظامی بود. تنها پسر نظامی، محمد از آفاق بود. وقتی نظامی سرودن خسرو و شیرین را به پایان رساند آفاق از دنیا رفت. در آن زمان محمد هفت سال بیشتر نداشت. عجیب است که دو همسر دیگر نظامی نیز در سنین جوانی فوت کردند و مرگ هر کدام پس از اتمام یکی از آثار او اتفاق می افتاد.
نظامی مانند اغلب اساتید باستان از تمام علوم عقلی و نقلی بهره مند و در علوم ادبی و عربی کامل عیار و در وادی عرفان و سیر و سلوک راهنمای بزرگ و در عقاید و اخلاق ستوده پایبند و استوار و سرمشق فرزندان بشر بوده و در فنون حکمت از طبیعی و الهی و ریاضی دست داشته و گویند که اگر وارد مرحله شاعری نبود و به تدریس و تالیف علوم حکمیه می پرداخت در ردیف بزرگان حکمت و فلسفه به شمار می آمد. دوران زندگی نظامی با دوره حکومت اتابکان آذربایجان و موصل و شروانشاهان همزمان بوده است. تعلق خاطر نظامی به تصوف زندگانی وی را بیشتر با زهد و عزلت همراه کرده و این امر او را از وابستگی به دربارهای سلاطین دور کرده است.
در پاکی اخلاق و تقوی، نظیر حکیم نظامی را در میان تمام شعرای عالم نمی توان پیدا کرد. در تمام دیوان وی یک لفظ رکیک و یک سخن زشت پیدا نمی شود و یک بیت هجو از اول تا آخر زندگی بر زبانش جاری نشده است. از استاد بزرگ گنجه شش گنجینه در پنج بحر مثنوی جهان را یادگار است که مورد تقلید شاعران زیادی قرار گرفته است، ولی هیچکدام از آنان نتوانسته اند آن طور که باید و شاید از عهده تقلید برآیند. این شش دفتر عبارتند از: مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، ...

نظامی گنجوی در دانشنامه ویکی پدیا

نظامی گنجوی
جمال الدین ابومحمّد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤیَّد، متخلص به نظامی و نامور حکیم نظامی (زادهٔ ۵۳۵ هـ. ق در گنجه – درگذشتهٔ ۶۰۷–۶۱۲ هـ. ق) شاعر و داستان سرای ایرانی و پارسی گوی حوزهٔ تمدن ایرانی در سده ششم هجری (دوازدهم میلادی)، که به عنوان پیشوای داستان سرایی در ادب پارسی شناخته شده است.آرامگاه حکیم نظامی، در حاشیه غربی شهر گنجه قرار دارد.
توران دخت جاکومو پوچینی (محسن معینی در سال ۱۳۹۲ نمایشی بر اساس این اپرا در فرهنگسرای نیاوران تهران بر صحنه برده است.)
مجلس قربانی سنمّار بهرام بیضایی
رمان دیوباد - ساناز حائری ( اسفند ۱۳۹۷)
نظامی در زمرهٔ گویندگان توانای شعر پارسی است، که نه تنها دارای روش و سبکی جداگانه است، بلکه تأثیر شیوهٔ او بر شعر پارسی نیز در شاعرانِ پس از او آشکارا پیداست. نظامی از دانش های رایج روزگار خویش (علوم ادبی، نجوم، علوم اسلامی، فقه، کلام و زبان عرب) آگاهی گسترده ای داشته و این ویژگی از شعر او به روشنی دانسته می شود.
شعر نظامی به زبان های گوناگون درآمده است، برای نمونه خمسه به همّت رستم علی اف به زبان روسی ترجمه و منتشر شده است.
روز ۲۱ اسفند در تقویم رسمی ایران روز بزرگداشت نظامی گنجه ای است.
عکس نظامی گنجوی
آرامگاه نظامی گنجوی (ترکی آذربایجانی: Nizami məqbərəsi) شاعر پارسی گوی ایرانی در شهر گنجه در جمهوری آذربایجان قرار دارد.
نظامی گنجه ای، به دلیل سبک سخن سرایی و زبان شعر مخصوص به خودش، مورد تقلید بسیاری از شاعران قرار گرفته است. از جمله شاعرانی که از آثار نظامی تقلید کرده اند به این نام ها می توان اشاره کرد: امیر خسرو دهلوی، خواجوی کرمانی، جامی، هاتفی، قاسمی، وحشی، عرفی شیرازی، مکتبی، فیضی فیاضی، اشرف مراغی، آذر بیگدلی، هلالی جغتایی، مولانا هاشمی کرمانی، مولانا نویدی شیرازی و سلمان ساوجی ...


چنانچه، معنی واژه بالا (برگرفته از دانشنامه ویکی پدیا)، نادرست یا مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران است، خواهشمند است گزارش دهید تا بررسی و حذف گردد => [گزارش]

نقل قول های نظامی گنجوی

نظامی گنجوی (۵۳۵ در گنجه - ۶۰۷–۶۱۲) شاعر و داستان سرای ایرانی تبار و پارسی گوی حوزه تمدن ایرانی است.
• «از کجی افتی به کم و کاستی// از همه غم رستی تو اگر راستی» -> مقالت چهاردهم در نکوهش غفلت
• «تا ندهندت مستان، گر وفاست// تا ننیوشند مگو، گر دعاست» -> برتری سخن منظوم از منثور
• «جای دو شمشیر نیامی که دید// بزم دو جمشید مقامی که دید» -> داستان دو حکیم متنازع
• «دشمن خـُرد است بلایی بزرگ// غفلت از آن است خطایی بزرگ» -> مقالت نوزدهم در استقبال آخرت
• «دشمن دانا که غم جان بود// بهتر از آن دوست که نادان بود» -> مقالت پانزدهم در نکوهش رشک بران
• «کم خور و بسیاری راحت نگر// بیش خور و رنج جراحت نگر» -> مقالت هشتم، در بیان آفرینش
• «کیسه بُرانند در این رهگذر// هرکه تهی کیسه تر آسوده تر» -> مقالت هفدهم در پرستش و تجرید
• «هر دم از این باغ بری می رسد// تازه تر از تازه تری می رسد» -> مقالت پانزدهم در نکوهش رشک بران
• «گل ز کجی، خار در آغوش یافت// نیشکر از راستی آن نوش یافت» -> مقالت چهاردهم در نکوهش غفلت
• «اگر صدسال مانی ور یکی روز// بباید رفت از این کاخ دل افروز» -> غدرانگیزی در نظم کتاب
• «به خود گفتا جواب است این، نه جنگ است// کلوخ انداز را پاداش سنگ است» -> رسیدن نامه شیرین به خسرو
• «به صبر از بند گردد مرد، رسته// که صبر آمد کلید کار بسته» -> پاسخ شاپور به خسرو
• «به قدر شغل خود باید زدن لاف// که زردوزی نداند بوریاباف» -> آگهی خسرو از مرگ بهرام چوبین
• «جوانی گفت: پیری را چه تدبیر// که یار از من گریزد، چون شوم پیر// جوابش داد پیر نغزگفتار// که در پیری تو خود بگریزی از یار» -> زفاف خسرو و شیرین
• «چو آن گاوی که از وی شیر خیزد// لگد در شیر کوبد تا بریزد» -> اندرز شیرین، خسرو را در داد و دانش
• «چو در موی سیاه آمد سپیدی// پدید آمد نشان ناامیدی» -> زفاف خسرو و شیرین
• «چه خوش گفتا نهاوندی به طوسی// که مرگ خر بود سگ را عروسی» -> تعزیت نامه شیرین به خسرو در مرگ مریم از راه بادافراه
• «چه نیکو داستانی زد هنر (خرد) مند// هلیله با هلیله، قند با قند» -> آگ ...

ارتباط محتوایی با نظامی گنجوی

نظامی گنجوی را به اشتراک بگذارید

پیشنهاد کاربران

الینا
نظامی گنجه ای (گنجوی)، جمال الدین ابومحمّد الیاس بن یوسف بن زکی متخلص به نظامی (زادهٔ ۵۳۵ در گنجه - درگذشتهٔ ۶۰۷-۶۱۲) شاعر و داستان سرای ایرانی[۲][۳][۴][۵][۶][۷] ، ایرانی تبار[۱] و پارسی گوی قرن ششم هجری(دوازدهم میلادی)، که به عنوان پیشوای داستان سرایی در ادب فارسی شناخته شده است.[۸]
محتویات [نهفتن]
۱ زندگی
۲ گنجه
۳ شاعری و سبک نظامی
۴ نظامی گنجوی و پیشینیان
۵ آثار نظامی
۶ تلاش در جعل هویت نظامی
۷ پانویس
۸ منابع
۹ پیوند به بیرون
زندگی [ویرایش]
از زندگانی نظامی اطلاعات دقیق در دست نیست و در بارهٔ سال تولد و وفات او نقل های تذکره نویسان مختلف است. آنچه مسلم در شهر گنجه می زیست و در همین شهر وفات یافت.
وی خیلی زود یتیم شد[۹][۱۰] و از ابتدا توسط دایی مادرش بزرگ شد و تحت حمایت وی تحصل نمود. مادر او از اشراف کرد بوده و این بر پایهٔ یک بیت از دیباچهٔ لیلی و مجنون («گر مادر من رئیسهٔ کرد...») دانسته شده است.[۱۱][۹][۱۲] در باره زادگاه پدری او اختلاف نظر است. برخی از منابع او را از اهالی تفرش و برخی او را از طبقه دهقانان(ایرانیان) آران میدانند[* ۱]}}
از اشاره های موجود در خسرو و شیرین دانسته می شود که اولین همسر او، کنیزکی که دارای دربند به عنوان هدیه برایش فرستاده بود، زمانی که نظامی سرودن خسرو و شیرین را به پایان رساند و پسرشان محمد هفت سال بیشتر نداشت، از دنیا رفته بوده است.[۱۳][* ۲] در لابلای شعرهای نظامی اشاره هایی به دو همسر بعدی او نیز دیده می شود که هر دو در زمان حیات شاعر درگذشته اند.[۱۴]
نظامی از دانش های رایج روزگار خویش (علوم ادبی، نجوم، علوم اسلامی و زبان عرب) آگاهی وسیع داشته و این خصوصیت از شعر او به روشنی دانسته می شود. از معاصران خود با خاقانی دوستی داشت، و در مرثیهٔ او سرود:
همی گفتم که خاقانی دریغاگوی من باشد دریغا من شدم آخر دریغاگوی خاقانی
نظامی همه عمر خود را در گنجه در زهد و عزلت بسر برد و تنها در ۵۸۱ سفری کوتاه به دعوت سلطان قزل ارسلان (درگذشتهٔ ۵۸۷) به سی فرسنگی گنجه رفت و از آن پادشاه عزت و حرمت دید. نظامی هرچند شاعری مدح پیشه نبوده، با تعدادی از فرمانروایان معاصر مربوط بوده است، از جمله: فخرالدین بهرامشاه پادشاه ارزنگان از دست نشاندگان قلج ارسلان سلطان سلجوقی روم که کتاب مخزن الاسرار را به نام او کرده است، اتابک شمس الدین محمد جهان پهلوان که منظومه خسرو و شیرین به او تقدیم شده است، طغرل بن ارسلان سلجوقی و قزل ارسلان بن ایلدگز که در همین منظومه از ایشان نام برده است، ابوالمظفر اخستان بن منوچهر شروانشاه که لیلی و مجنون را به نام او کرده است.
نظامی در فاصلهٔ سال های ۶۰۲ تا ۶۱۲ در گنجه درگذشت و آرامگاهی به او در همان شهر منسوب است.
گنجه [ویرایش]
برگی از خمسهٔ نظامی، مربوط به ۱۵۴۸ میلادی که در شیراز نگهداری می شود.
گنجه از قرن چهام هجری مرکز ولایت ارّان بود، و تا پیش از یورش مغولان از زیباترین شهرهای آسیای غربی به شمار می رفت.[۱۵]. نام گنجه، از لغت «گنج» فارسی برگرفته شده است[۱۶]. زبان محاورهٔ مردم ارّان مثل ساکنان سایر نواحی شمال غرب ایران، گونه ای از زبان پهلوی (یا فهلوی) بوده است.[۱۷] جغرافی نویسان قدیم آن زبان را ارّانی نامیده اند. ابن حوقل می گوید: «مردم بردعه (مرکز قدیم ارّان) به ارّانی سخن می گویند». مقدسی در احسن التقاسیم توضیح بیشتر در بارهٔ آن زبان دارد و می گوید: «در ارّان به ارّانی سخن می گویند و فارسی ایشان قابل فهم است، و در پاره ای حرف ها به زبان خراسانی نزدیک است.» اما زبان نوشتاری شاعران و نویسندگان آن دیار را «فارسی ارانی» نامیده اند (در برابر فارسی دری). آمیزش لهجه ها و زبان های نواحی مختلف ایران، و رواج سخن خاقانی و نظامی به مدت هشتصد سال در سراسر ایران، موجب شد که بسیاری از تعبیرهای خاص آنان وارد فرهنگها یا زبان شاعران و نویسندگان دیگر شده و جزو فارسی دری درآید.[۱۸]
بنابر قول گیراگوس گاندزاکـِتسی (تاریخنگار و کشیش ارمنی در دوران نظامی گنجوی و خود نیز از اهالی شهر گنجه)، پیش از حمله مغولان به شهر گنجه، شهر گنجه دارای انبوه جمعیت پارسیان و اقلیتی از مسیحیان بود[۱۹][۲۰]. باید توجه داشت که گیراگوس بین پارسی و عربی و ترک تفاوت می گذاشته است و وقتی در متن خود ساکنان شهر گنجه را پارسی می خواند منظورش پارسی است نه نام عمومی برای تمام مسلمانان. او برای اعراب از واژهٔ «تاچیک» (Tachik همان تاجیک یا تازیک = تازی = عرب = مسلمان - نیز بنگرید به نوشتارهای پارسی میانه همچون جاماسپنامه) استفاده می کند وعربان را تاچیک می خواند. او ترکان را تئورک (T'urk) می نویسد. برای نمونه در فصل ۱۸ می نویسد که «جلال الدین محمد خوارزمشاه سپاهیان خود را از میان ایرانیان(پارسیان) و تاچیکان و تئورکان گرد آورد.»[۲۱][۲۲].
در کتاب نزهت المجالس نیز شعرهایی از بیست و چهار شاعر پارسی گوی اهل گنجه از پیش از یورش مغولان ذکر شده است و وجود این تعداد شاعر پارسی گوی تنها از شهر گنجه، که در قرن ششم و هفتم در شمال‏غرب ایران قدم به عرصه گذاشته‏اند و در زبان همگانی ایرانیان ـ فارسی ـ شعر سروده‏اند، نشان دهندهٔ رواج بازار شعر و ادب پارسی در عصر نظامی و همچنین مؤید آن است که در ارّان، زبان و ادب فارسی، زبان مردم کوچه و بازار و دربار بوده است[۲۳][۲۴][۲۵].
شاعری و سبک نظامی [ویرایش]
نسخهٔ خطی از خمسهٔ نظامی، اثر هنرمند ایرانی کمال الدین بهزاد، مربوط به ۱۴۹۴ میلادی، که ماجرای معراج پیامبر اسلام را بازگو می کند.
نظامی از شاعرانی است که باید او را در شمار ارکان شعر فارسی و از استادان مسلم این زبان دانست. وی از آن سخنگویانی است که مانند فردوسی و سعدی توانست به ایجاد و تکمیل سبک و روشی خاص دست یابد. اگر چه داستان سرایی در زبان فارسی به وسیله نظامی شروع نشده لیکن تنها شاعری که تا پایان قرن ششم توانسته است ...

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• اشعار نظامی گنجوی   • زندگی نامه نظامی گنجوی+pdf   • نظامی مخزن الاسرار   • خمسه نظامی   • آرامگاه نظامی گنجوی   • نظامی عروضی   • نظامی گنجوی لیلی و مجنون   • نظامی در جدول   • معنی نظامی گنجوی   • مفهوم نظامی گنجوی   • تعریف نظامی گنجوی   • معرفی نظامی گنجوی   • نظامی گنجوی چیست   • نظامی گنجوی یعنی چی   • نظامی گنجوی یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی نظامی گنجوی
کلمه : نظامی گنجوی
اشتباه تایپی : kzhld 'k[,d
عکس نظامی گنجوی : در گوگل

آیا معنی نظامی گنجوی مناسب بود ؟           ( امتیاز : 99% )