انتخاب دیکشنری مترجم لغت نامه
جستجو در دیکشنری
دیکشنری مترجم تغییر دیکشنری یا مترجم
برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
انگلیسی به فارسی انگلیسی به انگلیسی کلمات اختصاری فارسی به انگلیسی فارسی به عربی عربی به فارسی جدول کلمات لغت نامه دهخدا فرهنگ فارسی فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید اسم پسرانه و دخترانه دانشنامه عمومی دانشنامه اسلامی کامپیوتر برق و الکترونیک عمران و معماری حقوق سینما صنعت علوم دامی حسابداری ریاضیات آمار خودرو صنایع غذایی نساجی پلیمر معدن شیمی نفت مهندسی گاز خاک شناسی زمین شناسی آب و خاک بهداشت دندانپزشکی روانپزشکی فوتبال کاراته یوگا کوه نوردی

94 1042 100 1

چرخ

/Carx/

مترادف چرخ: آسمان، فلک، گردون، گردونه، چرخه، حلقه، دایره، گرد، دوچرخه، دور، گردش، چرخشت، معصر، چرخاب، چرخ آب، طاق، طاق ایوان، دستگاه پنبه ریسی، دستگاه دوخت، ماشین دوخت، تیرکمان، کمان، حرکت دورانی، چرغ، صقر

معنی چرخ در لغت نامه دهخدا

چرخ. [ چ َ ] (اِ) فلک سیارگان بود. (فرهنگ اسدی ). آسمان و فلک. (برهان ). فلک. (جهانگیری ). کره. سپهر و آسمان و کره ٔ فلکی. (ناظم الاطباء). آسمان به اعتقاد قدیم که کره ای است گردنده. (فرهنگ نظام ). گردون. فلک الافلاک :
چرخ چنین است و بر این ره رود
لنگ ز هر نیک و ز هر بد نود.
رودکی.
جهاندیده ای دیدم از شهر بلخ
ز هرگونه گشته بسر برش چرخ.
ابوشکور.
سرانجامش آمد یکی تیر چرخ
چنین آمده بودش از چرخ برخ.
دقیقی.
برگشت چرخ بر من بیچاره
وآهنگ جنگ دارد و پتیاره.
کسائی.
چنین داد پیغام هندی ز رای
که تا چرخ باشد تو باشی بجای.
فردوسی.
ز خورشید بر چرخ تابنده تر
ز جان سخنگوی پاینده تر.
فردوسی.
چگونه ست ماه و شب و روز چیست ؟
برین گردش چرخ سالار کیست ؟
فردوسی.
که چرخ و زمین و زمان آفرید
بلند آسمان و جهان آفرید.
فردوسی.
اگر چرخ را هست ازین آگهی
همانا که گشتست مغزش تهی.
فردوسی.
الا تا بتابد بر چرخ کوکبی
الا تا همی نپاید بر خاک پیکری.
عنصری.
تیره بر چرخ راه کاهکشان
همچو گیسوی زنگیان به نشان.
عنصری.
تو ای دانشی چند نالی ز چرخ
که ایزد بدی دادت از چرخ برخ
چو از تو بود کژی و بی رهی
گناه از چه بر چرخ گردان نهی.
اسدی.
منگر بدین ضعیف تنم زآنکه در سخن
زین چرخ پرستاره فزونست اثر مرا.
ناصرخسرو.
چرخ حیلتگراست و حیله ٔ او
نخرد مرد هوشیار بصیر.
ناصرخسرو.
آب دریا را خورشید بجوشاند
تا برآردش سوی چرخ و شود شیرین.
ناصرخسرو.
چرخ را انجم بسان دستهای چابکند
کز لطافت خاک بی جان را همی باجان کنند.
ناصرخسرو.
نه عجب گر نبوَدْشان خبر از چرخ و ز کارش
کز حریصی و جهالت همه در خواب و خمارند.
ناصرخسرو.
حقیر باشد با همت تو چرخ و جهان
بخیل باشد با دو کف تو بحر و سحاب.
مسعودسعد.
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره تر است.
خیام.
چرخ و انجم پلاس شام هنوز
بر پرند سحر ندوخته اند.
خاقانی.
این پرده گرنه چرخ رفیع است پس چرا
سعدالسعود را شرف اندر قران اوست.
خاقانی.
ز چرخ اقبال بی ادبار خواهی او ندارد هم
که اقبال مه نو هست با ادبار سرْطانش.
خاقانی.
چشم بد دور بر در سخنم
چرخ حلقه بگوش همچو در است.
خاقانی.
مؤلف آنندراج نویسد: «و بمعنی آسمان ،بیمروت ، بیوفا، بیمدار، سست عهد، دورنگ ، دولاب رنگ ، آئینه فام ، آئینه گون ، گندناگون ، مینارنگ ، مقوس ، نیلی رواق ، کبودجامه ، سیه کاسه ، سیه دل ، آهن دل ، سنگین دل ، نیلی سلب ، کینه توز، آتشین جولان ، ظالم دولت ، غم اندود، لجوج طبع، جفاپیشه ، جفاکار، کجرو، بدگهر، دنی ، خسیس ، سفله ، پرفن ، حقه باز، شیشه باز، آبله باز، روباه باز، توبتو، کم فرصت ، چوگان پرست ، بی بنیاد، از صفات و چنبر، سبزه ، سبوی ، اطلس ، از تشبیهات اوست ». و این دو بیت را در تشبیه به سبزه و اطلس شاهد آورده :
جوش صحرای قیامت همه در جان من است
سبزه ٔچرخ از این خاک دمیدن گیرد.
ملاقاسم مشهدی.
صد باغ بهشت در نعیمش
صد اطلس چرخ در گلیمش.
فیض فیاضی.
و رجوع به چرخ آبگون و چرخ آبنوس و چرخ آسیائی و چرخ ترساجامه و چرخ چنبری و چرخ دولابی و چرخ گردان و چرخ گردنده و چرخ کبود و چرخ نیلی و چرخ واژگون شود. || روزگار. (ناظم الاطباء). عصر و زمانه. || دایره ٔ جامه بود، یعنی گریبان. (فرهنگ اسدی ). گریبان جامه و پیراهن. (برهان ) (ناظم الاطباء). دیگر بمعنی گریبان برای آنکه پارچه ٔ مدور از پیش جامه برگیرند، به این اسم موسوم شده. (انجمن آرا) (آنندراج ). گریبان. (جهانگیری ). هر چیز مدور؛ که «چرخی » نیز همانست و گریبان جامه را هم بمناسبت مدور بودن ، «چرخ » میگفته اند. (از فرهنگ نظام ) :
بر آب ترا غیبه های جوشن
بر خاک ترا چرخهای گریبان.
منجیک ترمذی (از فرهنگ اسدی ).
کسی کش چشم زخم از چرخ دوزیست
رسد گر چش جهان در چرخ دوزیست.
خسرو دهلوی (از انجمن آرا).
کرته ٔ دولت و اقبال ترا
باد از فتح و ظفر دامن و چرخ.
شمس فخری (از جهانگیری ).
|| دور دامن قبا. (ناظم الاطباء). || پیراهن را نیز گفته اند. (برهان ). پیراهن باشد و آنرا «گریبانی » و «کرته » نیز خوانند. (جهانگیری ). خود پیراهن. (ناظم الاطباء). || قسمی از پیراهن که نامهای دیگرش «گریبانی » و «کرته » بوده. (فرهنگ نظام ). و رجوع به گریبانی و کرته شود :
قبا و چرخ زربفت مرصع
ستام و زین زرین ملمع.
امیرخسرو (از جهانگیری ).
بسکه هر سو شد قبا و چرخ در عالم فراخ
همچو چرخ اطلس اطراف همه کیهان گرفت.
امیرخسرو (از جهانگیری ).
|| کمان سخت. (برهان ). بمعنی کمان. (انجمن آرا) (آنندراج ) (ناظم الاطباء) (فرهنگ نظام ). کمان را گویند. (جهانگیری ) :
کمان را بزه کرد جنگی فرود
سر خانه ٔ چرخ بر کتف سود.
فردوسی.
کجات آن بر و بازو و تیر و چرخ
که اکنون نداری از آن هیچ برخ.
فردوسی.
خدنگی دگرباره هم چارپر
بچرخ اندرون راند و بگشاد بر.
فردوسی.
آن مبارز که بر آماج دوگان چرخ کشید
نتواند که دهد نرم کمانش را خم.
فرخی.
ز بیم چشم کشد چرخ ورنه نرم بُوَد
بدست او چه درخت و چه آهن و چه کمان.
فرخی.
بزابل نبد هیچ زورآزمای
که آن چرخ کردی به زه سرگرای.
اسدی.
به من دادی این تیر و چرخ اندکی
کزین دو کبوتر بیفکن یکی.
اسدی.
چو بنهادی از کینه برچرخ تیر
به پیکان درآوردی از چرخ تیر.
اسدی.
نه منجنیق رسد بر سرش نه کشکنجیر
نه تیر چرخ و نه سامان برشدن به وهق.
انوری.
لعبت شاخ ارغوان طفل زبان گشاده بین
ناوک چرخ گلستان غنچه ٔ بی دهن نگر.
عطار.
چو زخم از تیر بی تدبیر چرخ است
نه کمتر تیر چرخ از تیر چرخست.
امیرخسرو (از جهانگیری ).
ای ز چرخت پرنده بر گردون
طایران چهار پر سهام.
شمس طبسی (از جهانگیری ).
رجوع به چرخ چاچی شود.
|| نوعی از کمان که آنرا «تخش » گویند. (برهان ) (ناظم الاطباء). قسمی تیر و کمان بزرگ :
ز شه برجی قضا را چرخداری
ملک را دید در میدان برابر
چو آتش چرخ را پر کرد و بشتافت
کزآتش بیندا پاداش و کیفر.
حکیم ازرقی (از انجمن آرا).
|| کمان حکمت را نیز گویند و آن نوعی از منجنیق است که بدان تیر اندازند. (برهان ) (ناظم الاطباء). قسمی منجنیق که در قلعه ها دارند. (صحاح الفرس ) :
دو صد چرخ بر هر سوئی بد کمان
ز دیوار دژ چون سر بدگمان.
فردوسی.
|| طاق ایوان و طاق درگاه سلاطین و غیره. (برهان ) (انجمن آرا)(آنندراج ) (جهانگیری ) (ناظم الاطباء). طاق ایوان و طاق درگاه سلاطین و بزرگان. (فرهنگ نظام ) :
بیاراست جائی بلند و فراخ
سرش برتر از چرخ درگاه وکاخ.
فردوسی.
|| جائی که انگور در آن ریزند و لگد کنند تا شیره ٔ آن برآید، و بعربی «معصر» خوانند. (برهان ). جائی که انگور در آن ریخته لگد کنند تا شیره ٔ وی برآید. (ناظم الاطباء). چرخشت. چُروخ (در لهجه ٔ مردم فیض آباد محولات بخش تربت حیدریه ). رجوع به چرخشت شود. || گردیدن چرخ ابریشم تابی و چرخ دولاب و چرخ عصاری و چرخی که بدان پنبه ریسند و هر چیز که دور زند. (برهان ). هر چیز که حرکت دوری کند مانند چرخ فلک و چرخ ابریشم تابی و چرخ دولاب و چرخ عصاری و چرخی که بدان پنبه ریسند. (انجمن آرا) (آنندراج ).و نیز چرخ ندافی و چرخ صیقل گری و چرخ آهنگری. (از آنندراج ). حرکت دوری را گویند مانند گشتن چرخ عصاری وچرخی که بدان پنبه ریسند و امثال آن. (جهانگیری ). هر چیز که حرکت دوری کند و بر دور محور خود بگردد، مانند چرخ فلک ، چرخ ابریشم تابی و چرخ پنبه یا پشم ریسی و چرخ آسیا و چرخ دولاب و چرخ عصاری و جز آن. (ناظم الاطباء). هر چیزی که حرکت دوری کند مانند چرخ چاه و چرخ پنبه ریسی و چرخ ابریشم تابی. (فرهنگ نظام ) . چرخ فلک و هر چیز گردگرد. هر چیز که بچرخد یعنی بر گرد محور خویش بگردد. رجوع به چرخ آبکشی و چرخ آسیا و چرخ چاه و چرخ ابریشم تابی و چرخ رسن تابی و چرخ دولاب و چرخ عصاری و چرخ فلک شود :
بدان تا نهند از بر چاه چرخ
که لشکر از آن آب یابندبرخ.
فردوسی.
پرستنده بشنید و آمد دوان
رسن بود با دلو و چرخ روان.
فردوسی.
یکی دختری دید برسان ماه
فروهشته از چرخ دلوی بچاه.
فردوسی.
شهب همچو افکنده از نور نیزه
و یا چون ز چرخی رها گشته حبلی.
منوچهری.
دلو چی و حبل چی و چرخ چی
این مثالی بس رکیک است ای غوی.
مولوی.
چرخ ، زن را خدای کرد بحل
قلم و لوح گو بمرد بهل.
اوحدی.
|| حرکت دوری. گرد کسی گردیدن. (برهان ). حرکت دوری و گردش دولابی و گردش بر دور کسی یا بر دور خود. (ناظم الاطباء). حرکت دوری چیزی ، مثل حرکت دوری چرخ چاه. (فرهنگ نظام ). مطلق حرکت دورانی و دائره ای شکل. دوران و گردش دائره ٔ هر چیز اعم از موجودات ذیروح یا غیرذیروح. گردگردی. دور. دوران. عمل چرخیدن بدور خود یا به دور دیگری. || ارابه و گردون. (ناظم الاطباء). گردونه. غلطک. قرقره. غلطک که معمولاً دو یا چهار تا از آن زیر ارابه ها و کالسکه ها و اتومبیل ها و امثال آن راست کنند تا به چرخیدن آن ، رفتار حاصل شود. چهارپایه ٔ گردان درشکه وگاری و امثال آن. پایه های مدور متحرک وسائل نقلیه از درشکه و کالسکه و اتومبیل و غیره. هر یک از چهار حلقه ٔ چوبی یا آهنی یا لاستیکی که زیر ارابه ، درشکه ، اتومبیل و امثال آن جای دارد و به گردیدن آن ارابه گردیدن گیرد :
شکسته شود چرخ و گردونها
درفشان بیالاید از خونها.
دقیقی.
همی تا بگردد فلک چرخوار
بود اندر او مشتری را گذار.
فردوسی.
چرخ ترا دولت سمائی رهبر
تیغ ترا نصرت خدائی افسان.
مسعودسعد.
|| در تداول عامه ، دوچرخه . دوچرخه ٔ آهنین که بر او سوار شوند و با حرکت پاها یا بوسیله ٔ بنزین به گردش آید و دوچرخه سوار بوسیله ٔ آن طی طریق کند. رجوع به چرخ سوار و دوچرخه شود. || چرخ زدن درویشان در هنگام سماع. (برهان ). حرکت دوری را نامند، مانند چرخ زدن درویشان در هنگام سماع. (جهانگیری ). گردش دوری درویشان در هنگام سماع. (ناظم الاطباء). حرکت تند و پیوسته در حال ایستادگی بر یک جای بگرد خویش ، چنانکه صوفیان گاه سماع و ورزشکارانی که ورزش باستانی کنند، در گود زورخانه و کودکان هنگام بازی. رقصی دوری که صوفیان گاه سماع کنند. عمل چرخیدن درویشان :
به چرخ اندر آیند دولاب وار
چو دولاب بر خود بگریند زار.
سعدی (از انجمن آرا).
|| بمعنی دور هم هست که برادر تسلسل باشد. (برهان ). دور و تسلسل. (ناظم الاطباء). || در تداول عامه ، ماشین. دستگاه. ماشینی که با آن خیاطی کنند. ماشین جوراب بافی. ماشین کره گیری. || دف ، زیرا که «چرخ » مدور را گفته اند و آن نیز مدور است و به این جهت بعربی او را «دایره » گفته اند. (انجمن آرا) (آنندراج ). دف و دائره. (ناظم الاطباء). دائره را که از انواع ساز است «چرخ » میگفته اند. (فرهنگ نظام ) :
چرخ درآمد به ترنگاترنگ
زهره بیکباره فروریخت چنگ.
مولوی (از انجمن آرا).
توبه سفر گیرد با پای لنگ
صبر فروافتد درچاه تنگ
جز من و ساقی بنماند کسی
چون کند آن چرخ ترنگاترنگ.
مولوی (از انجمن آرا).
|| بمناسبت کمان و تیر «تفنگ » را نیز «چرخ » گویند و گلوله ٔ آنرا «تیر» گویند، زیرا که چنانکه کمان تیر را بقوت جسمانی بازوی کماندار به دشمن رساند، تفنگ هم بقوت نیروی داروی آتشین که «باروت » باشد گلوله را که بمنزله ٔ پیکان تیر است بخصم رساند. (انجمن آرا) (آنندراج ). تفنگ. (ناظم الاطباء). نوعی سلاح آتشین. رجوع به چرخدارشود. || گوی. (ناظم الاطباء). کروی شکل. || دایره. (ناظم الاطباء). شکلی از اشکال هندسی.

چرخ. [ چ َ ] (اِ) نام پرنده ای است شکاری و به این معنی با غین نقطه دار هم آمده است. (برهان ). نام پرنده ای شکاری است ؛ و صحیح به غین معجمه باشد. (آنندراج ). باز سپید. (ناظم الاطباء). مرغ شکاری. چرغ ، که معرب آن «صَقْر» است. رجوع به چرغ و صَقْر شود :
سوی دشت نخجیر با یوز و باز
همان چرخ و شاهین گردنفراز.
فردوسی.
پس اندر دوان هفتصد بازدار
چه با باشه و چرخ و شاهین کار.
فردوسی.

چرخ. [ چ َ ] (اِخ ) نام شهری بوده قدیم ، در خراسان. (برهان ) . نام شهریست بخراسان. (صحاح الفرس ). نام شهری در خراسان. (ناظم الاطباء). نام دهی است از ولایت غزنین. (برهان ). بمعنی دهی است از مضافات غزنین که شیخ یعقوب چرخی از آنجا بوده. (انجمن آرا) (آنندراج ). نام دهی است از مضافات غزنین. (جهانگیری ). دهی در غزنین. (ناظم الاطباء). رجوع به چرخی شود :
با خلق بداوری بود قاضی چرخ
وز علم و عمل بری بود قاضی چرخ
بر مشته اگر می برید نیست عجب
زآنروی که مشتری بود قاضی چرخ.
مهستی (از صحاح الفرس ).

معنی چرخ به فارسی

چرخ
( اسم )پرنده ایست شکاری از رد. شکاریان روزانه جزو راست. عقابها که حثهاش از باز و حتی از کلاغ معمول نیز کوچکتر است . استخوان تارس پای این پرنده بلند و قوی و نیروی پنجه هایش متوسط و بالها و پرهای دمش طویل است . چرغ برنگهای خاکستری بالکه های سیاه و سفید دیده میشود چرخ صقر.
نام شهری بوده قدیم در خراسان نام دهی است از ولایت غزنین ٠
[trolley] [گردشگری و جهانگردی] وسیله ای چرخ دار برای حمل انواع وسایل و خوراکی ها در غذاخوری/ رستوران
[ گویش مازنی ] /charKh/ باز عقاب ماهیگیر & از خاندان های ساکن در روستایی از شهرستان نور
چرخاندن چرخانیدن ) چرخ زدن چرخ خوردن دور خود یا چیزی گردیدن گرد گردیدن .
[trailing wheelset] [حمل ونقل ریلی] چرخ ـ محوری که معمولاً بعد از چرخ ـ محور پیشرو قرار می گیرد و نیروی محرکه به آن وارد نمی شود
[leading wheelset] [حمل ونقل ریلی] چرخ ـ محوری که معمولاً در ابتدای قطار قرار می گیرد و نیروی محرکه ایجاد می کند
چرخ ٠ چرخاب ٠ چرخ دولاب ٠
چرخ ٠ فلک ٠ کنایه از آسمان و سپهر ٠
چرخ ٠ مجازا به معنی آسمان و فلک و سپهر ٠
چرخ ٠ فلک اول ٠ چرخ کبود
نوعی از انواع چرخ که حرکت دوری دارد و با گردش خود سنگ آسیا را به حرکت در می آورد ٠
چرخ ٠ فلک ٠ کنایه از آسمان و سپهر ٠
[siren] [فیزیک] اسبابی که در آن هوای متراکم از سوراخ های یک قرص چرخان بگذرد و صدا یا صوت بلندی ایجاد شود
دستگاهی مخصوص تابیدن نخهای ابریشم که از چرخهای بزرگ و کوچک متعدد تشکیل یافته است ٠ چرخی که به وسیله آن ابریشم تابیده می شود ٠
دستگاهی مخصوص جدا کردن ابریشم از پیله ٠
کره آتش ٠ کره ناری ٠ یا فلک ماه ٠
فلک ماه ٠ یا چرخ
فلک الافلاک ٠ چرخ اکبر
کماندار را گویند ٠ یا تیر انداز استاد شیخ کمان ٠
کمانداری ٠ یا تیر اندازی با کمان سخت ٠
فلک الافلاک ٠ چرخ اطلس
[rolling cargo] [حمل ونقل دریایی] باری که بر روی وسیلۀ نقلیۀ چرخ دار قرار می گیرد و به داخل کشتی برده می شود

معنی چرخ در فرهنگ معین

چرخ
( ~.) (اِ.) ۱ - هر وسیله مدور که حرکت دورانی داشته باشد و حول محور خود بچرخد مانند چرخ دوچرخه یا چرخ اتومبیل . ۲ - هر دستگاهی که با گردش دور محوری کار کند مثل چرخ دولاب ، چرخ عصاری . ،~ خیاطی دستگاه مخصوص دوخت پارچه و همانند آن . ،~ گوشت دستگاه مخصوص
(چَ) [ په . ] (اِ.)۱ - کنایه از: آسمان . ۲ - نوعی کمان سخت . ،~ کسی لنگ زدن (کن .) با مشکل و دشواری مواجه شدن .
(چَ. اَ) (ص فا.) تیرانداز، کمانگیر.
(چَ. سَ) (اِمر.) پرنده ای است کوچک مانند گنجشک که به رنگ های آبی ، خاکستری ، زرد و سیاه وجود دارد.
( ~. زَ دَ) ۱ - چرخیدن ، گشتن . ۲ - آوارگی ، سرگشتگی .
( ~ ~.) [ فا - ع . ] (اِمر.) نوعی اسباب تفریحی کودکان که عبارت از دستگاه گردنده ای است که بر آن صندلی هایی ساخته شده که در آن می نشینند و در هوا دور محوری می چرخند.
(چَ خِ فَ لَ) [ فا - ع . ] (اِمر.) آسمان ، سپهر، چرخ گردنده .
( ~. کَ دَ) (مص م .) ۱ - به وسیلة دستگاه مخصوص عصارة چیزی را گرفتن . ۲ - با دستگاه مخصوصی چاقو و مانند آن را تیز کردن . ۳ - به وسیلة دستگاهی گوشت را ریزریز کردن . ۴ - در پزشکی با دستگاه خاصی دندان را تراشیدن .
(چَ) (اِمر.) نوعی کمان .
(اِمر.) (عا.) برخاستن از روی زمین نه به کمال به نحوی که بدن خمیده نماید.

معنی چرخ در فرهنگ فارسی عمید

چرخ
۱. وسیله ای مدور با حرکت دورانی که دور محور خود می چرخد: چرخ درشکه، چرخ گاری، چرخ اتومبیل.
۲. هر نوع وسیلۀ مکانیکی دستی یا موتوری دارای حرکت چرخشی: چرخ خیاطی، چرخ پنبه ریسی، چرخ نخ ریسی.
۳. هر نوع وسیلۀ کوچک چرخ دار جهت حمل بار.
۴. [عامیانه] دوچرخه.
۵. (بن مضارعِ چرخیدن) = چرخیدن
۶. (اسم مصدر) گردش چیزی یا کسی به گرد خود یا بر گرد چیز دیگر، دور، دَوَران، گردش.
۷. (ورزش) در ورزش باستانی، حرکتی در گود زورخانه که با دست های باز، گرد خود می چرخند.
۸. [قدیمی، مجاز] آسمان، فلک، گردون: ز خورشید بر چرخ تابنده تر / ز جان سخن گوی پاینده تر (فردوسی: ۸/۲۴۸).
۹. [قدیمی، مجاز] روزگار، عصر، زمانه: تو ای دانشی چند نالی ز چرخ / که ایزد بدی دادت از چرخ برخ ـ چو از تو بُوَد کژّی و بی رهی / گناه از چه بر چرخ گردان نهی (اسدی: ۳۶۸).
۱۰. [قدیمی] کمان.
۱۱. [قدیمی] نوعی منجنیق، مخصوص انداختن تیر: خدنگی دگر باره با چارپر / به چرخ اندرون راند و بگشاد بر (فردوسی: ۲/۲۹۳ حاشیه).
۱۲. [قدیمی] گریبان، یقۀ پیراهن که گرد بریده شود.
۱۳. [قدیمی] دور دامن.
۱۴. [قدیمی] نوعی پیراهن: قبای چرخ زربفت و مرصع / ستام و زین زرین و ملمع (امیرخسرو: مجمع الفرس: چرخ).
۱۵. (موسیقی) [قدیمی] دف، دایره: جز من و ساقی بنماند کسی / چون کند آن چرخ ترنگاترنگ (مولوی: لغت نامه: چرخ).
* چرخِ آب کشی: = * چرخ چاه
* چرخِ آبگون: [قدیمی، مجاز] آسمان.
* چرخ آبنوس: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: یکی گوی در خم چوگان فکند / بدانسانش زی چرخ گردان فکند – که گوی از شدن سوی چرخ آبنوس / به رفتن لب ماه را داد بوس (اسدی: لغت نامه: چرخ آبنوس).
* چرخ اثیر: [قدیمی، مجاز] فلک نهم یا کرۀ آتش.
* چرخ اخضر: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: به دانش گرای ای برادر که دانش / تو را برگذارد ازاین چرخ اخضر (ناصرخسرو: ۳۰۷).
* چرخ اطلس: [قدیمی، مجاز] = فلک الافلاک
* چرخ اکبر: [قدیمی، مجاز] = فلک الافلاک
* چرخ برین: [قدیمی، مجاز] = فلک الافلاک
* چرخ بلند: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون
* چرخ چاه: نوعی چرخ چوبی یا فلزی با طنابی متصل به آن برای کشیدن آب از چاه.
* چرخ چنبری: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون
* چرخ خضرا: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون
* چرخ خوردن: (مصدر لازم) [مجاز]
۱. چرخیدن، گشتن، گردش.
۲. بر گِرد خود یا چیزی گشتن.
* چرخ دادن: (مصدر متعدی)
۱. چرخاندن.
۲. گردش دادن، گرداندن.
* چرخ دوار: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون* چرخ دولاب: = * چرخ چاه
* چرخ دولابی: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: فغان زاین چرخ دولابی که هر روز / به چاهی افکند ماهی دل افروز (جامی۵: ۸۷).
* چرخ روان: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: چنین است آیین چرخ روان / توانا به هر کار و ما ناتوان (فردوسی: ۸/۳۹۶).
* چرخ زدن: (مصدر لازم)
۱. چرخیدن، گشتن، گردش.
۲. بر گِرد خود یا چیزی گشتن: هست به پیرامنش طوف کنان آسمان / آری بر گرد قطب چرخ زند آسیا (خاقانی: ۴۱).
۳. [قدیمی] سماع کردن.
* چرخ فلک:
۱. نوعی وسیلۀ تفریح برای کودکان به صورت دستگاه گردنده با نشیمنگاه هایی که در هوا می چرخد.
۲. نوعی آتش بازی که فشفشه ها را بر گرد چرخ سبک چوبی نصب می کنند و پس از آتش گرفتن دور خودش می چرخد.
۳. [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: چرخ بر هم زنم ار غیر مرادم گردد / من نه آنم که زبونی کشم از چرخ فلک (حافظ: ۶۰۶).
* چرخ کبود: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: بدان را بد آید ز چرخ کبود / به نیکان همه نیکی آید فرود (نظامی۶: ۱۰۹۱).
* چرخ گردان: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: هم این چرخ گردان بر او بگذرد / چنین داندآن کس که دارد خرد (فردوسی: ۵/۵۴۹).
* چرخ مقوس: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: چرخ مقوس هدف آه توست / چنبر دلوش رسن چاه توست (نظامی۱: ۱۳).
* چرخ مینا: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون
* چرخ ناری: [قدیمی] کرۀ اثیر و عنصر آتش که بالای کرۀ هوا قرار دارد.
* چرخ نیلوفری: [قدیمی، مجاز] = * چرخ آبگون: درخت تو گر بار دانش بگیرد / به زیر آوری چرخ نیلوفری را (ناصرخسرو: ۱۴۲).
= چرغ
کمان گیر، کمان دار، تیرانداز.
۱. هر چرخی که با وزش باد به حرکت درآید.
۲. گردباد.
پرندۀ کوچکی شبیه گنجشک، به رنگ های مختلف خاکستری، زرد، آبی، و سیاه که آوازی شبیه صدای دوک نخ ریسی دارد، دوک ریسک.
پنبه رشتن به وسیلۀ چرخ، نخ ریسی.
گردانندۀ چرخ، چرخاننده و به حرکت درآورندۀ چرخ یا دستگاه.
چرخ وار، مانند چرخ، شبیه چرخ در حرکت و گردش.
۱. کسی که با چرخ کار می کند.
۲. کسی که با چرخ چاقوتیزکنی کارد و چاقو تیز می کند.
۳. آن که با ماشین تراش، فلزات را تراش می دهد، تراش کار.
۱. شغل و عمل چرخ کار.
۲. تراش دادن فلزات، تراش کاری.
۳. دوختن با چرخ خیاطی.
کسی که تازه به شغل و مقامی رسیده، تازه کار.
نوعی کمان تیراندازی.

چرخ در دانشنامه اسلامی

چرخ
چرخ‏ در دو معنا استعمال شده است. چرخ به معنای نخست به مناسبت در باب طهارت به کار رفته است.
۱-چرخ وسیله‏ای دایره شکل که گرد محور خود می‏چرخد.
۲-چرغ.
احکام چرخ
کف پا و ته کفش نجس با راه رفتن روی زمین با شرایطی پاک می‏شود.
برخی، چرخ وسایط نقلی همچون گاری و خودرو را نیز ملحق به کف پا و ته کفش نموده‏اند، لیکن برخی در پاک شدن آن اشکال کرده‏اند.




چرخ در دانشنامه ویکی پدیا

چرخ
چَرخ ابزاری است گِرد که کاربردهای گوناگون دارد؛ ولی نخستین و مهم ترین کاربرد آن کاهش اصطکاک و تسهیل حرکت است. چرخ از مهم ترین اختراعات انسان است که در هزارهٔ چهارم پیش از میلاد در سرزمین باستانیِ سومر ساخته شد.
گاهی اعتبار نخستین تصویر از اسباب نقلیه چرخ دار به فرهنگ حلف در سال های ۶۵۰۰ تا ۵۱۰۰ پیش از میلاد مسیح داده شده است ولی این جای تردید دارد چنان که هیچ شواهدی نیست که حلفیان از اسباب نقلیه چرخ دار یا یا حتی چرخ سفال گری استفاده کرده باشند.
یکی از نخستین چرخ های مقدماتی، معروف به «چرخ کُند»، در هزاره پنجم پیش از میلاد مسیح در خاورمیانه وجود داشته اند. یکی از متقدم ترین نمونه های آن در تپه پردیس ایران کشف کشده است که تاریخ آن به ۵۲۰۰ تا ۴۷۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بازمی گردد. این چرخ ها از سنگ یا سفال درست می شدند و با گیره ای در مرکزشان به زمین بسته می شدند. ولی تکان دادن آن ها خیلی زور می برد.
عکس چرخ
چرخ ابزاری گرد برای تسهیل حرکت است و ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
چرخ (اصطلاح یونیکس)
چرخ (فیلم ۱۹۲۳)
چرخ (فیلم ۱۳۷۶)
چرخ (برنامه تلویزیونی)
در رایانش، اصطلاح چرخ (به انگلیسی: wheel) اشاره به یک حساب کاربری به همراه بیت چرخ دارد. اگر این بیت بر روی یک حساب کاربری تنظیم شود، امتیازات ویژه سیستمی به آن کاربر اهدا می گردد و آن حساب کاربری قادر به انجام کارهایی است که دیگر کاربران معمولی نمی توانند آنها را انجام دهند. این اصطلاح، از اصطلاح عامیانه big wheel به معنی کله گنده گرفته شده و این اصطلاح به فردی اطلاق می شود که دارای قدرت و نفوذ فراوانی است.
در سیستم های مدرن یونیکس، از گروه های کاربری برای مدیریت دسترسی ها استفاده می شود. گروهی به نام چرخ در برخی از سیستم عامل های یونیکس مانند فری بی اس دی وجود دارد که اگر کاربری عضو این گروه شود، می تواند از دستور su استفاده کرده و امتیازات و اختیارات کاربر ریشه یا هر کاربر دیگری را بدست بیاورد.
چرخ، یک برنامهٔ زندهٔ تلویزیونی است که از شبکه ۴ سیما پخش شده و به موضوعات علمی می پردازد. نخستین قسمت از این مجموعه در مهر ماه ۱۳۹۴ پخش شد. برنامه چرخ با هدف ترویج علم و اطلاع رسانیِ رویدادهای علمیِ جدید، ساعتِ ۱۹ روزهای شنبه تا چهارشنبه، به مدت یک ساعت از شبکه ۴ پخش می شود. در این برنامه سعی شده است، مفاهیم علمی با ویژگی های جذاب و آموزنده به مخاطب ارائه شود. تهیه کنندگی و اجرای این برنامه بر عهدهٔ سیاوش صفاریان پور بوده و برادر دوقلویش فؤاد صفاریان پور نیز کارگردانی آن را بر عهده دارد.
صفحه ی برنامه ی «چرخ» در فیس بوک
صفحه ی فصل ۴ام برنامه ی «چرخ» در فیس بوک
پس از وقفه ای کوتاه، سری جدید برنامه چرخ از اردیبهشت ۱۳۹۵ با اِعمالِ تغییراتی جزئی مجدداً به روی آنتن رفت. در سری جدید این برنامه، بخشی با عنوان «استَندآپ سایِنس» یا «ایستاده با علم» به آن افزوده شد. این بخش در واقع گفتار صاحب نظران و کارشناسان در موضوع خاص علمی است که به صورت مونولوگ و به زبانی ساده انجام می شود.
فصل چهارم و سری جدید برنامه چرخ، پس خداحافظی گروه قبلی در ویژه برنامه روز جهانی علم در ۲۰ام آبان ماه ۹۵، با گروه، تیم تولید و مجریان جدید از ۱ام آذرماه ۹۵ دوباره شروع به کار کرد. سری ۴ام چرخ با حضور چهره های متنوع تر علمی و پژوهشی به رویدادهای علمی می پردازد که به تهیه کنندگی مریم فیروزی نمایش می یابد. اجرای سری جدید برنامه چرخ را شهریار ربانی، میلاد نوری و ایمان برات وکیلی به عهده دارند.
فصل پنجم و سری جدید برنامه چرخ، پس از خداحافظی گروه قبلی با گروه، تیم تولید و مجریان جدید به سردبیری محمد جباری از 16 تیر 97 دوباره شروع به کار کرد. سری پنجم چرخ با حضور چهره های متنوع تر علمی و پژوهشی به رویدادهای علمی می پردازد که به تهیه کنندگی الهه بهبودی روی آنتن می رود . اجرای سری جدید برنامه چرخ را محمدرضا مقدسیان و حسین فروتن به عهده دارند.
چرخ (فیلم) فیلمی به کارگردانی و نویسندگی غلامرضا رمضانی ساختهٔ سال ۱۳۷۶ است.
احمد جان محمدی
شهرام ذبیح پور
عباس طاهری
اعظم سلطانی
بهرام رحمانیان
میلاد مرادی باستانی
ربابه جارچی
رخشا رمضانی
چرخ (فرانسوی: La Roue) یک فیلم صامت درام به کارگردانی ابل گانس محصول سال ۱۹۲۳ است. از بازیگران آن می توان به آیوی کلوس اشاره کرد. فیلم به لحاظ استفاده از ریتم سریع و تکنیک های نورپردازی از آثار انقلابی دورهٔ خود به شمار می رود.
چرخ (به هندی: Chakra) فیلمی محصول سال ۱۹۸۱ و به کارگردانی رابیندرا دارماجی است. در این فیلم بازیگرانی همچون اسمیتا پاتیل، نصیرالدین شاه، کولبوشان کارباندا ایفای نقش کرده اند.
چرخ (فیلم) فیلمی به کارگردانی و نویسندگی غلامرضا رمضانی ساختهٔ سال ۱۳۷۶ است.
چرخ آب (جیرفت)، روستایی از توابع بخش ساردوئیه شهرستان جیرفت در استان کرمان ایران است.
این روستا در دهستان گور قرار دارد و بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن زیر سه خانوار بوده است.
چَرخاب(اَشکذر)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان اشکذر در استان یزد ایران است.
این روستا در جوار شهرستان اشکذر قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال 1397، جمعیت آن 145 نفر (39خانوار) بوده است.
چرخ آبی (انگلیسی: Water wheel) یک ماشین برای تبدیل انرژی جریانی آب به اشکال مفید نیرو است، که اغلب در آسیاب آبی مورد استفاده قرار می گیرد. چرخ آبی از یک چرخ، تعدادی تیغه یا سطل تشکیل می شود. اغلب چرخ های آبی به صورت عمودی بر روی یک محور افقی قرار می گیرند، همچنین می توانند به صورت افقی روی یک شفت عمودی نیز نصب شوند.
برق آبی
توربین آبی
توربین پلتون
نیروگاه برق آبی میکرو
انرژی تجدیدپذیر
آسیاب آبی
جک هیدرولیک
اختراع دوباره چرخ تکرار یک روش است که که قبلاً توسط دیگران ابداع شده یا بهینه سازی شده است. این اصطلاح استعاره ای از این واقعیت الهام گرفته است که چون چرخ جزو الگوهای کهن نبوغ انسان است، و ریشه های باستانی که زمینه آن را نشان می دهد زیاد است، هنوز به همان شکلی که در طول تاریخ ساخته می شد ساخته می شود. بنظر نمی رسد نقص عملیاتی در اختراع چرخ وجود داشته باشد و هرگونه تلاش برای اختراع دوباره آن ممکن است بی معنی باشد و هیچ ارزشی را به آن اضافه نکند و فقط می تواند اتلاف وقت و انحراف منابع پژوهشگر از اهداف شایسته تری باشد که پژوهشگر می تواند مهارتهای خود را بطور قابل ملاحظه ای در آنها پیشبرد دهد.
بهترین روش ممکن
ایستادن بر شانه های غول: عبارتی است که به استفاده مجدد از ایده هایی که قبلاً موجود بوده اشاره می کند.
تک چرخ یک حرکت نمایشی است که موتورسواران، دوچرخه سواران و رانندگان برخی از خودروها به عنوان یک حرکت نمایشی انجام می دهند.
خودروی سه چرخ یک مدل وسیله نقلیه با سه چرخ است. موتورهای سه چرخه هم جزو این خودروها هستند که ممکن است به صورت قانونی به عنوان موتور سیکلت طبقه بندی شوند، در حالی که از نظر دیگران سه چرخه بدون موتور هستند، بعضی از آنها وسایل نقلیه مخصوص حمل و نقل انسان ها و حیوانات هستند.
زنجیر چرخ به زنجیری گفته می شود که به دور تایر خودروها کشیده می شود تا از لیز خوردن آنها بر روی برف و یخ جلوگیری کند. زنجیر چرخ در زمستان یکی از وسایل ضروری است که بایستی به هنگام بارش برف روی لاستیک های عقب یا جلو سوار کنند تا از لیز خوردن چرخ ها یا به اصطلاح رانندگان بکسوات جلوگیری کنند. به هنگام یخ بندان، گاهی زنجیر چرخ هم به تنهایی مؤثر نیست و دقت راننده و راندن بسیار آهسته را می طلبد. در واقع، زنجیر چرخ برای خودرو همان کاری را می کند که یخ شکن ها برای پیادگان می کنند.
زنجیر بر روی چرخی بسته می شود که نیروی محرک خودرو به آن منتقل می شود، تا در شرایط نامساعد یخ، برف یا گل در جاده خودرو حرکت کند. پس قبل از بستن زنجیر چرخ باید از دیفرانسیل جلو یا عقب بودن خودرو مطمئن شد.
در تعداد زیادی از خودروهای سواری که محور جلو هستند زنجیر چرخ به چرخهای جلو بسته می شود. به این دلیل که اگر عقب باشد چون که خودرو دو دیفرانسیل می باشد چرخ ها از حرکت خودرو جلوگیری می کند
در خودروهای مثل پیکاپ، خودروهای قدیمی یا اسپرت ورزشی زنجیر چرخ به چرخ های عقب بسته می شود.
چهار چرخ یک مجموعه تلویزیونی محصول ۱۳۹۰ به کارگردانی جواد مزدآبادی، نویسندگی محمدرضا فاضلی می باشد که از شبکه پخش شد. این مجموعه در ۱۵ قسمت ۳۵ دقیقه ای تهیه شده است
حمید لولایی در نقش ذبیح
مریم امیرجلالی در نقش منظر - همسر ذبیح
بهنوش بختیاری در نقش نسرین - دختر ذبیح
محسن قاضی مرادی
شهرام قائدی در نقش فضلی
مجید یاسر در نقش رضا
مصطفی طاری در نقش راننده تاکسی
اصغر سمسارزاده در نقش پدر فضلی
خشایار راد در نقش جبار
فلامک جنیدی در نقش مریم - دختر ذبیح
رضا توکلی در نقش پدر رضا
شهین تسلیمی در نقش قدسی - زن همسایه
داستان مردی به نام «ذبیح» را روایت می کند که علاقه عجیبی به داشتن ماشین دارد و در این راه همه تلاشش را به کار می گیرد تا پولی جمع کند تا به مدد آن بتواند ماشینی خریداری کند و به این وسیله در زندگیش تحولی ایجاد کند. او به این آرزو عمری را چای فروش لب خط بوده است. ذبیح سرانجام موفق می شود پس از مدت ها پول ماشینش را جمع آوری کند اما هم زمان در روز خواستگاری دخترهایش پول ها به سرقت می رود و این آغاز ماجراهای «آقاذبیح» ما و دیگران است.
فرود بدون چرخ به نشست هواپیما درحالی که ارابهٔ فرود بسته یا نیمه باز مانده باشد یا مطابق برابر نهاده فرهنگستان سینه نشینی (به انگلیسی: belly landing یا gear-up landing) گفته می شود.
پاشنه نشینی
این حالت معمولاً زمانی پیش می آید که خلبان فراموش کرده باشد ارابه فرود را باز کند یا ارابه فرود به خاطر نقص فنی باز نشود.
سینه نشینی به طور معمول آسیب گسترده به هواپیما می زند و ممکن است باعث واژگون شدن، تکه تکه شدن قطعات، یا آتش گرفتن هواپیما شود.
قصری روی چرخ (به انگلیسی: Palace on Wheels) یک قطار توریستی مشهور در هندوستان است.
کاخ بر روی چهار چرخ قطار
وب گاه رسمی قطار
واگنهای این قطار در اصل برخی متعلق به شاهزاده ایالت «راجپوتانا» و «گجرات»، برخی متعلق به والی «حیدرآباد» و تعدادی نیز بازمانده قطار شخصی نایب السلطنه انگلستان در هند است. این واگنها همگی تا ۲۵ سال پس از استقلال هند، در مکان های جداگانه نگهداری می شده اند و متعلق به بازماندگان مالکینشان بوده اند. در سال های ۱۹۸۲ و ۱۹۸۱ اداره گردشگری ایالت راجستان با تعمیر و تملک آن ها قطار توریستی ای را راه اندازی نمود و نام قصری روی چرخ را برآن نهاد. این قطار از اکتبر ۱۹۸۲ با چهارده واگن آغاز به کار نمود.
در بازسازی های سال های ۱۹۹۱ و ۱۹۹۵ قطار به سیستم تهویه مطبوع و وسایل مخابراتی پیشرفته مجهز شد. امروزه این قطار به عنوان یکی از ده قطار مجلل دنیا شناخته می شود. بوفه، آبدارخانه، کتابخانه، و دو رستوران مجزا بخشی از این ناوگان می باشند. رام قطار از چهارده واگن با ارتباط داخلی تشکیل شده و هریک از این واگنها شامل چهار کوپه دو نفره با توالت و حمام اختصاصی بوده و به نام یکی از حاکم نشینهای هندوستان نامیده می شوند. تزئینات هر واگن منطبق بر آداب و سنن همان حاکم نشین تدارک دیده شده اند.
گشت هشت روزه این قطار شامل بازدید از جاذبه های تاریخی و حیات وحش است.
قفل چرخ وسیله ای برای جلوگیری از حرکت وسایل نقلیه است. قفل چرخ در معمول ترین شکل خود، از قفلی تشکیل شده که چرخ را احاطه کرده و برای ممانعت از جدا کردن خودش و همچنین چرخ، ساخته شده است.
اختراع ها در ایالات متحده (۱۹۴۶–۱۹۹۱)
معمولا از آن در پارک کردن های غیرمجاز یا غیرقانونی به جای یدک کشی (بکسل) وسیلهٔ نقلیهٔ خاطی، استفاده می شود. در این موارد، پلیس یا صاحب مِلکی که قفل چرخ را بر وسیلهٔ نقلیه گذاشته، ممکن است برای گشودنش مطالبهٔ جریمه کند.
هر گراف G که دارای n راس باشد که n ≥ 4 {\displaystyle n\geq 4} و یکی از رئوس از درجهٔ n − 1 {\displaystyle n-1} و بقیه از درجهٔ سه باشند، را یک گراف چرخ (نام علمی: Wheel graph) می نامیم.نبو
در این ماتریس درایه های روی دو قطر بالا و پایین قطر اصلی و همچنین تمام درایه های روی سطر آخر و ستون آخر (بجز a n ∗ n {\displaystyle a_{n*n}}  ) و نیز درایه ی یکی مانده به آخر در سطر اول و یکی مانده به آخر در ستون اول 1 هستند و بقیه همگی صفرند.
n ∗ n {\displaystyle {\begin{bmatrix}0&1&0&\ldots &0&1&1\\1&0&1&0&\ldots \ldots &0&1\\0&1&0&1&0&\ldots &1\\\vdots &0&1&0&1&0\ldots &1\\0&\vdots &0&1&0&\ddots \ddots &0\\1&0&\vdots &0&\ddots &\ddots &1\\1&1&1&1&1&1&0\end{bmatrix}}_{n*n}}
لَغزانۀ چَرخ وسیله ای است که در هنگام قفل شدگی یک چرخ واگن یا لوکوموتیو باعث حرکت لغزشی روان آن بر روی ریل حرکتی می شود.. از این وسیله برای بلند کردن ریل آسیب دیده استفاده می شود به صورتی که قطار بتواند دوباره بروی ریل لغزیده و برای تعمیر برده شود. از لغزانه های چرخ هم برای خطوط آهن مسافری و هم برای خطوط آهن باری استفاده می شود.


چنانچه، معنی واژه بالا (برگرفته از دانشنامه ویکی پدیا)، نادرست یا مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران است، خواهشمند است گزارش دهید تا بررسی و حذف گردد => [گزارش]

چرخ در دانشنامه آزاد پارسی

چَرخ (wheel)
قاب یا صفحه ای دایره ای که به دور محوری مرکزی می چرخد. چرخ بخش تفکیک ناپذیرِ اغلب وسایل حمل ونقل زمینی است. قدیمی ترین چرخ هایی که می شناسیم در حدود ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰پ م در بین النهرین ساخته شدند. وسایل نقلیۀ چرخ دار پس از اختراع چرخ سفالگری پدید آمدند و دیری نگذشت که ارابه های چرخ دار جای سورتمه ها را در حمل ونقل گرفتند. چرخ در ساده ترین شکل خود یک قُرص یا قاب چوبی توپُر بود که روی محوری گِرد قرار می گرفت و با دوبل های چوبی به آن متصل می شد. بعدها بخش هایی از این قرص را تراشیدند تا چرخ سبک تر شود. ابداع و به کارگیری پره های شعاعی در چرخ ها به حدود ۲۰۰۰پ م برمی گردد. اختراع چرخ نقطۀ عطف بزرگی در پیشرفت تمدن بشر است. نتیجۀ این اختراع استفادۀ مؤثرتر از نیروی حیوانات در کشاورزی و کارهای دیگر بود. پس از آن چرخ به ابزار مکانیکی بسیار گران بهایی برای کنترل جریان و جهت نیرو یا توان تبدیل شد. کاربردهای چرخ در زندگی امروزی و فناوری مدرن به راستی ناشمردنی است و انواع گوناگون فراوانی با کارکردهای مختلف در صنایع متعدد دارد.

نقل قول های چرخ

چَرخ ابزاری است گِرد که کاربردهای گوناگون دارد؛ ولی نخستین و مهم ترین کاربرد آن کاهش اصطکاک و تسهیل حرکت است. چرخ از مهم ترین اختراعات انسان است که در هزارهٔ چهارم پیش از میلاد در سرزمین باستانیِ سومر ساخته شد.
• «چوب لای چرخ گذاشتن» کنایه از ایجاد مانع برای انجام کاری
• «چرخ را دوباره اختراع کردن» کنایه از صرف وقت و هزینه برای انجام کاری که قبلاً انجام شده است
• «نقلست که عبدالرحمن سلمی گفت: به نزدیک شیخ ابوعثمان بودم کسی از چاه آب می کشید آواز از چرخ می آمد می گفت: یا عبدالرحمن می دانی که این چرخ چه می گوید گفتم چه می گوید گفت: الله الله.» -> عطار، تذکرة الأولیاء، ذکر شیخ ابوعثمان مغربی رحمةالله علیه
• «سالی از بلخ بامیانم سفر بود و راه از حرامیان پر خطر، جوانی بدرقه همراه من شد سپر باز چرخ انداز سلحشور بیش زور که بده مرد توانا کمان او زه کردندی و زور آوران روی زمین پشت او بر زمین نیاوردندی ولیکن چنان که دانی متنعم بود و سایه پرورده نه جهان دیده و سفر کرده. رعد کوس دلاوران به گوشش نرسیده و برق شمشیر سواران ندیده. اتفاقاً من و این جوان هر دو در پی هم دوان هر آن دیوار قدیمش که پیش آمدی به قوّت بازو بیفکندی و هر درخت عظیم که دیدی به زور سرپنجه بر کندی و تفاخر کنان گفتی پیل کو تا کتف و بازوی گردان بیند / شیر کو تا کف و سر پنجه مردان بیند»
• «و عقیق بدین شهر صنعا کنند و آن سنگی است که از کوه ببرند و در میان ریگ بر تابه به آتش بریان کنند و در میان ریگ به آفتابش پرورند و به چرخ به پیارند، و من به مصر دیدم که شمشیری به سوی سلطان آورده بودند از یمن که دسته و برچک او از یک پاره عقیق سرخ بود مانند یاقوت.»
• «آنچه آموخت بما چرخ، سیه کاریست / گر چه کردیم سیه بس ورق و دفتر» -> پروین اعتصامی
• «آنکه باشد بر جودش همه آفاق عیال / ز زنی که چنویی زاید شد چرخ عزب» -> سنایی
• «لبیک لبیک ای کرم سودای تست اندر سرم / ز آب تو چرخی می زنم مانند چرخ آسیا» -> مولوی
• «با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل / چرخ از تو هزار بار بیچاره تر است» -> خیام
• «ای چرخ فلک خرابی از کینه تست / بیدادگری شیوه دیرینه تست» -> خیام

ارتباط محتوایی با چرخ

چرخ در جدول کلمات

چرخ
گردون
چرخ ابریشم کشی
چل
چرخ انداز
تیر انداز ، کماندار
چرخ تانک
شنی
چرخ چا ه
دولاب
چرخ خودرو
لاستیک
چرخ ریسندگی
جهره
چرخ نخ ریسی
تیلا
چرخ کبود
آسمان
چرخ کوچک
رولت

معنی چرخ به انگلیسی

loop (اسم)
خفت ، حلقه ، چرخ ، حلقه طناب ، پیچ ، گره ، چنبر ، طناب ، حلقه زنی
rhomb (اسم)
معین ، چرخ ، دایره ، لوزی
cycle (اسم)
دوره ، دور ، چرخ ، چرخه ، سیکل ، دوره گردش ، یک سری داستان درباره یک موضوع
turn (اسم)
تمایل ، گردش ، نوبت ، استعداد ، چرخ ، پیچ و خم ، قرقره ، پیچ ، چرخش ، پیچ خوردگی ، تغییر جهت ، گشت ماشین تراش
axle (اسم)
میل ، محور ، میله ، چرخ ، چرخه ، اسه ، دنده ، میله چرخ فرمان
wheel (اسم)
دور ، چرخ ، چرخش ، رل ماشین
cart (اسم)
چرخ ، دوچرخه ، گاری ، ارابه
flywheel (اسم)
چرخ ، چرخ لنگر ، چرخ طیار ، چرخ معدل
wimple (اسم)
خم ، چرخ ، پیچ ، چین و شکن ، روسری زنان قرون وسطی
gyrostabilizer (اسم)
چرخ
kestrel (اسم)
چرخ
trindle (اسم)
چرخ ، شمع مومی دراز و نوک تیز
strophe (اسم)
چرخ
truckle (اسم)
چرخ

معنی کلمه چرخ به عربی

چرخ
حلقة , دور , عجلة , عربة , محور
شاحنة
عربة اليد
مخرطة
عربة اليد
ترس
دائري , دوامة
مذرة
تکلم
محور
ترس
عجلة
تکلم

چرخ را به اشتراک بگذارید

Telegram Facebook Twitter LinkedIn

پیشنهاد کاربران

امیرعلی ٢١:١٤ - ١٣٩٥/٠٦/٣٠
چرخ یا بالابان (Saker falcon) با نام علمی Falco cherrug یکی از گونه های بزرگ تیره شاهینیان (Falconidae) است.
چرخ بزرگترین شاهین بومی ایران است. طول بدن آن از ابتدای خم بال تا انتهای دم در حالت معمولی از 38 سانتی متر تا 43 سانتی متر متغیر است و در حالات بسیار استثنایی به 47 سانتی متر نیز می رسد. به این اندازه رسیدن چرخ بستگی به پارامترهای زیادی از جمله مساعد بودن شکارگاه، جوانی والدین و نوع زیر گونه این پرنده دارد. اما عموما طول پرندگان بومی ایران به زحمت از 43 سانتی متر (از ابتدای خم بال تا انتهای دم) تجاوز می کند. در تیره شاهینیان پرندگان ماده بزرگ تر از نرها هستند. به طور تقریبی می توان گفت اندازه هایی مابین 38-40 سانتی متر و از 40 سانتی متر به بالا ماده هستند.
پرندگانی که روی گستره مرزی تشخیص نر و ماده از لحاظ اندازه قرار دارند را می توان از روی بزرگی سر و پنجه ها تشخیص داد. پرندگان ماده سری کوچک تر و پنجه هایی کلفت تر دارند. اما از لحاظ رنگ آمیزی تفاوتی بین نر و ماده وجود ندارد.
دم این پرنده نسبتا بلند و دارای بال هایی دراز و نوک تیز است. طول بال های این شاهین بزرگ بین 105 تا 129 سانتی متر متغیر است. این پرنده گونه مهاجر است و در فصول سرد سال به مناطق گرم تر مهاجرت می کنند. به این پدیده اصطلاحا زمستان گذرانی گفته می شود. تمامی زیر گونه های این پرنده مهاجرت دارند، حتی پرندگان بومی نیز این کار را انجام می دهند؛ اما مسافتی که مهاجرت می کنند بسیار کمتر از پرندگان دیگر است.
زیست گاه
در حقیقت چرخ را می توان شکارچی روز زی علفزارهای وسیع دانست. اما این امر بدین معنی نیست که این پرندهن در کوهستان و کوهپایه ها دیده نمی شود. در واقع استپ را اولین و اصلی ترین زیستگاه این پرنده قلمداد می کنند. اگر بالابانی در شکاف صخره ای تخم گذاری کرده باشد؛ یقین بدانید این لانه مشرف به دشت وسیعی است. دلیل این امر نیز بسیار واضح است: به دلیل مورفولوژی خاص این پرنده که شامل بال های بلند و نوک تیز است؛ قدرت شکار در مناطق جنگلی پردرخت را ندارد.
پراکندگی جغرافیایی در دنیا
گاهی اوقات به این پرنده، شاهین بیابان (Desert falcon) اطلاق می شود. پراکندگی جغرافیایی چرخ از اروپای غربی تا شمال کره و از مرزهای جنوبی جنگل های تایگا سیبری تا بیابان ها و استپ های مرتفع خاورمیانه و تبت است، چرخ در حقیقت یک پرنده بیابانی و نیمه بیابانی است.
پراکندگی جغرافیایی در ایران
در فصل مهاجرت این پرنده در تمامی نقاط ایران به جز مناطق جنگلی دیده می شود؛ بالابان هایی که در ایران تولید مثل می کنند د رتمامی نقاط ایران به جز نواحی جنوبی استان های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر وجود دارند. اما در بعضی از مناطق مانند نواحی شمال شرقی (استان های گلستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی و سمنان) ورشته کوه های زاگرس تولید مثل آنها بیشتر است. در بقیه مناطق ایران و به خصوص استان تهران نیز این پرنده تولید مثل می کند.
رژیم غذایی
این پرنده شکاری پستانداران و پرندگان کوچک تا متوسط را در طبیعت شکار می کند. رژیم غذایی چرخ در وحش بسیار متنوع است. این پرنده از خانواده موش ها Muridae شامل موش ها ، هامسترها، ول ها و عمدتا جربیل ها، خانواده سنجاب ها Sciuridae، تیره کبوتریان columbidae راسته سوسمارها order sauria وعمدتا خانواده آگاماهاAgamidae، حشرات مناطق استپی مانند ملخ و بسیاری دیگر از جانوران در رژیم غذایی خود استفاده می کند. میزان مصرف از هر یک از این منابع غذایی بسته به سن پرنده ومنطقه زیست آن متفاوت است. برای مثال بالابان ماده در سه روز اول خارج شدن جوجه ها از تخم فقط آنها را با حشراتی مانند ملخ و آگاماها تغذیه می کند. چرا که گوشتی زودهضم و مقوی برای جوجه ها دارند. یکی دیگر از موارد، منطقه زیست این پرنده است. اگر چرخ در مناطقی زیست کند که در آن موش به وفور یافت شود، بیشتر به شکار آنها می پردازد.
اما مطلبی که در این باب اهمیت دارد این است که تقریبا در بین تمامی بالابان ها جدا از زیرگونه و مناطق زیستشان ول ها Arvicolinae و جربیل ها Gerbillinae سهم بسیار عمده ای در رژیم غذایی این پرنده شکاری دارند.
لانه سازی Nesting
فصل جفت گیری این پرنده از اواسط اسفند ماه تا اوایل فروردین ماه در ایران است که البته با توجه به شرایط آب و هوایی دارای تلرانس 15 روزه است در فصل جفت گیری این شاهین بزرگ لانه سازی نمی کند وترجیح می دهد از لانه هایی که توسط سایر پرندگان مانند کلاغ سیاه Ravens، کورکور سیاه Black kite، سارگپه پا بلند long - legged buzzard، عقاب شاهی Imperial Eagle، و یا حتی لانه هایی که به دست بشرت ساخته شده اند Artificial nest استفاده کند.
در بسیاری از مناطق کشورمان سرزمین های استپی وسیعی وجود دارند. پوشش گیاهی شامل رستنی های کوتاه قامت است و تا جایی که چشم کار می کند از این گیاهان دیده می شود. در این بیابان ها، ظرفیت بسیار بالایی برای زندگی پستانداران و پرندگان کوچک وجود دارد و لیکن لانه های مناسب برای پرندگان شکاری در محدودیت قرار دارد. در این گونه استپ ها است که چرخ falco cherrug روی زمین لانه می سازد.
به علت عدم وجود مکانی مناسب برای لانه سازی و در دسترس بودن فراوان دکل های برق در سالیات اخیر بالابان ها روی آنها تولید مثل می کنند. این پدیده برای ادامه نسل این گونه بسیار مضر است.وجود میدان های مغناطیسی قوی در حوالی دکل های برق و خطوط انتقال آن ، اثرات سویی روی جوجه ها و حتی والدین می گذارد و در سالیان آینده قدرت باروری آنها به شدت تهدید می شود. حتی این مسدان های قوی مغناطیسی ممکن است در سال اول نیز از تبدیل شدن تخم ها به جوجه جلوگیری کند.
این پرنده در هر سال بین 1 تا 6 تخم میگذارد و 28 تا 32 روز روی آنها می خوابد. طی این مدت ماده توسط نر تغذیه می شود. در حالت خاصی مخصوصا در هنگام غذا خوردن ماده دیده شده اس ...
|

محمدجواد ١٢:١٠ - ١٣٩٥/٠٨/١٥
چَرخ ابزاری است گرد که کاربردهای گوناگون دارد ولی نخستین و مهم ترین کاربرد آن کاهش اصطکاک و تسهیل حرکت است.چرخ از مهم ترین یافته های انسان است که در هزاره چهارم (پیش از میلاد) در کشور باستانی سومر ساخته شد.
قس
العجلة جهاز دائری یمکنه الدوران حول محوره، بحیث یسهل الحرکة أو النقل أو أداء الشغل فی الآلات. تتغلب العجلة مع قضیب مثبت على الاحتکاک بتسهیل الحرکة عن طریق التدحرج. تستخدم الکلمة بشکل أعم للتعبیر عن الأجسام الدائریة الأخرى التی تدور أو تلف.
محتویات [اعرض]
[عدل]تاریخ
یعود أصل العجلات کما یتوقع إلى سومر القدیمة (حالیاً فی العراق) فی الألفیة الخامسة قبل المیلاد، حیث استعملت أصلاً کعجلات صنع الفخار. وصلت العجلات الهند وباکستان مع حضارة وادی الإندوس فی الألفیة الرابعة قبل المیلاد. وجدت قرب الجزء الشمالی من القوقاز قبور عدیدة دفن فیها أشخاص منذ 3700 قبل المیلاد ومعهم عربات ثنائیة ورباعیة العجلات. أقدم تصویر لما یمکن أن یکون مرکبة بعجلات (فی هذه الحالة عربة بأربع عجلات وقضیبین محوریین) یوجد على قِدر فخاری وجد فی جنوب بولندا یعود لعام 3500 قبل المیلاد.
وصلت العجلات أوروبا والهند (حضارة وادی الإندوس) فی الألفیة الرابعة قیل المیلاد. فی الصین ثبت وجود العجلات واستخدامها فی عربات بعجلتین وحصان حوالی 1200 قبل المیلاد، وإن کان باربییری-لو اقترح وجود عربات صینیة بعجلات عام 2000 قبل المیلاد. فیما هل کان هناک "اختراع مستقل للعجلة" فی شرق آسیا أم أن المفهوم عبر إلى هناک عبر جبال الهیمالایا سؤال مفتوح، بل لقد اقترح أن تعریف الصین بالعجلة کان من خلال الفاتحین الذین قادوا العربات الثنائیة العجلات، والذین یحتمل أن لهم علاقة ببدایة عائلة شانج (نحو العام 1700)[1].
یحاجج بعض علماء الآثار لفکرة الأصل الأوروبی للدولاب مع المحور. یُزعم أن العومل الطبیعیة لأوروبا (حیث السهول ذات السطوح القاسیة التی یصعب جرّ الحمولات الثقیلة علیها، وتوفّر کمیات من خشب الأشجار استعملها حرفیون مهرة فی کل مجالات الحیاة) وفرت أفضل ظرف لاختراع دولاب للاستخدام فی النقل. حیث یمکن من التسلسل الزمنی لأقدم المعروف من العیّنات والتمثیلات للعجلات والمرکبات ذات العجلات رؤیة أن الاختراع قد تم فی أوروبا فیما لا یتأخر عن النصف الأول من الألفیة الرابعة.
[عدل]تأثیل
کلمة دولاب کلمة مرکبة من دولا أی الإناء وآب وهو الماء بالفارسیة؛ إذ کانت اسما للناعورة التی تدیرها دابة فتسقی.[2]
[عدل]صناعة أولى الدوالیب الهوائیة
عام 1845 تمکن الأمریکی جون دنلوب من اکتشاف الدوالیب الهوائیة وتلاه الفرنسی ادوار میشلان عام 1895 حیث تمکن من صنع الدوالیب فی سیارة سباق من مدینة باریس إلى مدیتة بوردو الفرنسیة وفی عام 1948 أنتج میشلان فی فرنسا الدوالیب القطریة رادیال إنتاجا تجاریا.
[عدل]بدائل
هذا القسم فارغ أو غیر مکتمل، مساعدتکم مرحب بها!
[عدل]استخدام العجلة کرمز
أصبحت العجلة، ثقافیاً وروحیاً، تشبیهاً قویاً لدورة أو تکرار منتظم (مثل التشاکرا، والتناسخ، والین والیانج، وغیرها).
تستخدم العجلة المجنحة کرمز للتطور، حیث تظهر فی کثیر من السیاقات منها ختم باناما وشعار دوریة الطرق العامة فی أوهایو.
[عدل]انظر أیضا
دولاب جنیف
[عدل]هوامش
^ Gwynne Dyer, p. 159
^ (أدى شیر، ص. 65)
[عدل]مراجع
أدى شیر. الألفاظ الفارسیة المعربة. الطبعة الثانیة 1987-88
Dyer, Gwynne; War: the new edition, Vintage Canada Edition, Randomhouse of Canada, Toronto, ON
تصنیفان: صناعات میکانیکا
قس
Tekerlek ya da teker, dairesel bir formu olan ve genellikle bir eksen (bazen dingil) etrafında dönme yeteneği ile çoğunlukla bir yükün bir yerden bir yere hareketini kolaylaştırmak amacıyla kullanılan araç. Yekpare, parçalı veya merkezden dışarıya parmaklıklı (İng: spoked) yapıda olabilir.
En yaygın örneklerine taşımacılıkta kullanılan araçlarda rastlanmaktadır. Çalışma prensibinin en temel açıklaması bir dingil ile birlikte yaptığı dönme hareketi sayesinde sürtünme kuvvetini yenmek biçiminde yapılabilir. Tekerleğin dönme hareketini yapabilmesi için mutlaka yer çekimi kuvveti ya da bir başka dış kuvvete maruz kalması gerekmektedir.
[değiştir]Tarihçe
En eski tekerlek, yaklaşık 5.000 yıl önce mezapotamyada yapılmıştır. Tekerlek ile ilgili en eski kayıt, M.Ö. 3.500 yıllarına ait tekerlekli bir kızağı resmeden Sümer (Erech) piktogramıdır. Tekerlek fikri muhtemelen kütüklerin kolayca yuvarlanarak taşınması amacıyla kullanılmasından doğmuştur. Bilinen en eski tekerler, bir kazık üzerine geçirilmiş üç tahta diskten oluşur.[1]
[değiştir]Kaynakça
^ "Tekerlek." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
[[nn:Hjul]
Kategori: Tekerlekler
قس
A wheel is a circular component that is intended to rotate on an axle. The wheel is one of the main components of the wheel and axle which is one of the six simple machines. Wheels are also used for other purposes, such as a ship's wheel, steering wheel and flywheel.
Wheels, in conjunction with axles, allow heavy objects to be moved easily facilitating movement or transportation while supporting a load, or performing labor in machines. Common examples are found in transport applications. A wheel greatly reduces friction by facilitating motion by rolling together with the use of axles. In order for wheels to rotate, a moment needs to be applied to the wheel about its axis, either by way of gr ...
|

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

تازه ترین پیشنهادها

نسترن > نسترن
سارا > آهی سرد
محدثه فرومدی > carthaginian
مهتاب > سه قلو
احمد آیتی > بهدشت
زهرا > avalanche
افشین > تالش
Sarina > Cause

نگارش واژه نو   |   پیشنهادهای امروز

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• چرخ شبکه 4   • برنامه چرخ   • چرخ شبکه چهار   • اختراع چرخ   • چرخ سواری   • برنامه تلویزیونی چرخ   • پرنده چرخ   • چرخ ماشین   • معنی چرخ   • مفهوم چرخ   • تعریف چرخ   • معرفی چرخ   • چرخ چیست   • چرخ یعنی چی   • چرخ یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی چرخ
کلمه : چرخ
اشتباه تایپی : ]vo
آوا : Carx
نقش : اسم
عکس چرخ : در گوگل


آیا معنی چرخ مناسب بود ؟     امتیاز مثبت به دیکشنری   امتیاز منفی به دیکشنری     ( امتیاز : 94% )